II SA/Gl 439/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 25 listopada 2021 r. M.S. (dalej: strona, skarżąca) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem J.S. Do wniosku dołączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 2 lipca 2018 r. oraz wyrok Sądu Rejonowego [...] w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta K. (dalej organ pierwszej instancji), działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. 2020 r., poz. 111) odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż z przedłożonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że syn strony legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy z obowiązujących przepisów - art. 17 ust. 1 pkt 4 świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, który rezygnuje z pracy, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika w osobie adwokata. Wydanej decyzji organu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje jedynie w przypadku niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednocześnie uznając, że świadczenie to nie przysługuje stronie ze względu na to, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz poprzez pominięcie, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w K. z dnia [...] r. ustalono, że syn skarżącej wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości i przyznanie wnioskowanego świadczenia ewentualnie o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji W uzasadnieniu zarzuciła nieuprawnioną i całkowicie błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4, podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne należy się wtedy, gdy krąg podmiotów wymienionych w punkach 1 do 4 tego przepisu nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej, a to po to, by sprawować opiekę na osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności albo niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Użycie przez ustawodawcę spójnika "albo" między rodzajami orzeczeń o niepełnosprawności oznacza, że zarówno orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jak również orzeczenie o innym niż znaczny stopniu niepełnosprawności ale ze wskazaniami (wymienionymi powyżej) daje opiekunowi (mieszczącemu się w kręgu podmiotów uprawnionych ) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie skarżąca zalicza się do kręgu podmiotów uprawnionych, a jej syn jest osobą zaliczoną do niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym z ustaleniem, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co wynika z orzeczenia Sądu z dnia [...] r. Powyższe obligowało zatem organ pierwszej instancji do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem. Na potwierdzenie swoich twierdzeń skarżąca odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium, organ odwoławczy, organ drugiej instancji) decyzją z dnia 25 stycznia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41/5/4131/2021/19043/PM utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, przywołaniu treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz odwołaniu się do definicji zawartej w art. 3 pkt 21 "znacznego stopnia niepełnosprawności" Kolegium stwierdziło, iż w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 2 lipca 2018 r. nr [...] wydane przez Miejski Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Sprawa Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia 25 września 2018 r. znak: [...], które zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...]. Na ich podstawie syn skarżącej został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, a niepełnosprawność ta istnieje od urodzenia. Z orzeczenia wynika, że syn skarżącej jest niezdolny do pracy, wymaga szkolenia w tym specjalistycznego, nie wymaga zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej, nie wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej, wymaga konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie danej osoby, wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacji rozrządowej oraz wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wymaga zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Z kolei strona wnioskująca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem, nie pobiera emerytury i opiekuje się synem. Kolegium stwierdziło, iż organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia, zastosował prawidłowe przepisy i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko. O uprawnieniu do świadczenia pielęgnacyjnego decydują przesłanki ściśle określone w przepisie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia. W niniejszym przypadku chociaż strona nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką na niepełnosprawnym synem, to jednak orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej nie daje uprawnienia organom administracji do ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję, skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji Kolegium, utrzymującej w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich kroków mających na celu wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, polegające na bezzasadnym przejęciu, iż orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jakim legitymuje się syn skarżącej, nie uprawniało organów administracji do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprze brak dostatecznego wysłuchania strony i uniemożliwienie skarżącej zapoznania się z aktami postępowania i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia w terminie żądań, oraz naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia przysługuje jedynie w przypadku niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednocześnie uznając, że nie przysługuje ono skarżącej ze względu na to, że jej syn legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wobec pominięcia treści wyroku Sądu Rejonowego w K.. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie może zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzająca ja decyzja Prezydenta Miasta odpowiadają prawu. Materialnoprawną podstawę wydania obu decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a precyzyjnie wskazując, prawidłowej wykładni tej części przepisu, w którym ustawodawca wymienił rodzaje orzeczeń stwierdzających niepełnosprawność i wymienił wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z analizowanej części przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, i to tylko taką osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń - tzn. po pierwsze - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz po drugie - orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: a mianowicie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z akt sprawy wynika, że skarżąca w toku postępowania przedstawiła orzeczenie Miejskiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. nr [...] z dnia 2 lipca 2018 r. o stopniu niepełnosprawności syna – umiarkowanym, gdzie w punkcie 7 - konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji zespól orzekający stwierdził "nie wymaga" oraz w punkcie 8 - konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - zespół ten stwierdził "nie dotyczy". Pomimo odwołania się do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] - orzeczeniem z dnia 25 września 2018 r. znak: [...]- potwierdzono ustalenia zawarte w pierwszym orzeczeniu. Z kolei wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżone orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej w ten sposób, iż w punkcie 7 dotyczącym konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji zespól orzekający stwierdził "wymaga", pozostawiając bez zmian podstałą treść skarżonego orzeczenia, czyli nadal w punkcie 8 dotyczącym konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - pozostawił stwierdzenie "nie dotyczy". Zasady i tryb wydawania takich orzeczeń reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 573). W świetle przepisów tej ustawy osoba, która nie ukończyła jeszcze 16 roku życia, może legitymować się jedynie "orzeczeniem o niepełnosprawności", gdyż w stosunku do takiej osoby, co do zasady, nie orzeka się stopnia niepełnosprawności (zob. art. 4a ust. 1 tej ustawy.) Orzeczenie o niepełnosprawności, poza samym ustaleniem niepełnosprawności, obligatoryjnie powinno zawierać również wskazania dotyczące kwestii wymienionych w art. 6b ust. 3 ustawy, w tym m.in. zamieszczonych w pkt 7 i pkt 8 tego przepisu wskazań dotyczących: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7), tudzież konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8). Zaznaczyć trzeba, że w momencie występowania o powyższe orzeczenie syn skarżącej nie ukończył jeszcze szesnastego orku życia. W świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie tego ostatniego cytowanego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań - nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania, określone odpowiednio w art. 6b ust. 3 pkt 7 i pkt 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. W świetle powyższego stosując przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zachodzi możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy orzeczono wobec osoby niepełnosprawnej jedynie jedno z wymienionych powyżej wskazań, o których w art. 6b ust. 3 pkt 7 i pkt 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1923/11 ocenił, że konstrukcja przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, co do której wymagane jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności łącznie z obydwoma analizowanymi wskazaniami. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, prawidłowo organy administracji odmówiły przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia, skoro do wniosku zostało dołączone orzeczenie o niepełnosprawności, już po zmianie wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w K. ale z tylko jednym z obu kluczowych wskazań. Tym samym, w świetle wcześniejszych uwag, należy stwierdzić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zważywszy, że skarżąca występując o świadczenie pielęgnacyjne przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności, w którym nie zawarto wskazania o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja, oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają przepisów prawa materialnego. Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy został wyczerpująco zgromadzony i prawidłowo oceniony. Z kolegi zarzut uchybienia przepisowi art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona skarżąca wykaże, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. W niniejszym przypadku strona brała czynny udział w postępowaniu, zgłaszała i przedstawiała swoje stanowisko w sprawie. Nie można zatem mówić o naruszeniu zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. W konsekwencji, skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.