II SA/Gl 440/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2021r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Czeladź z dnia [...] nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta C., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej - k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 1 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku B. M. (dalej "Skarżąca", "Strona"), odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną H. Z. W uzasadnieniu wskazano m. in., że decyzją z dnia [...] roku został przyznany stronie zasiłek dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków da opiekunów od 1 lipca 2013 roku. Oświadczeniem z dnia 21 grudnia 2020 roku strona wniosła o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna na matkę H. Z. z dniem 31 grudnia 2020 roku i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Z akt sprawy wynika, ze niepełnosprawność matki powstała w [...] r., gdy ukończyła ona [...] rok życia. Jednak siostra strony mieszka w [...], natomiast druga siostra zamieszkuje w S. i oczekuje na wskazanie terminu komisji lekarskiej w związku z chorobą uniemożliwiającą sprawowanie opieki nad matką. W przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione warunki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Skarżąca przez pełnomocnika złożyła odwołanie od ww. decyzji. Zarzuciła m. in. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała na swą trudną sytuację życiową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało B. M. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad H. Z. od [...] r. bezterminowo, w wysokości 1971 zł. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał m. in., że matka strony została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W treści orzeczenia wskazano, iż wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec tego Kolegium przyznało świadczenie pielęgnacyjne od [...] r., tj. od dnia uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, bezterminowo, w wysokości 1971 zł miesięcznie. Strona spełnia ustawowe kryteria do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżąca przez pełnomocnika złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna; 2) prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r., przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie decyzji SKO w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 września 2020 r. ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie argumenty należy podzielić. Z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). W świetle art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Użyty w art. 27 ust. 5 u.ś.r. zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa. Art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z ww. świadczeń, zgodnie z dokonanym wyborem. Unormowanie to ma zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu. Tym samym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym podmiot skarżący posiadał jednocześnie prawo zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej taki zasiłek na dany okres, w przepisanym trybie, pozwala na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia - nowo wybranego na ten sam cel (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2021 r., II SA/Ol 93/21). Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa. Taką interpretację art. 24 ust. 2 potwierdza też uzasadnienie wyroku z 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, w którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury wyjaśnił, że "zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Uwagi te należy analogicznie odnieść do zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z ustalonym wcześniej prawem strony do zasiłku dla opiekuna. Nie oznacza to wszystko jednak, że organy nie dopuściły się tu żadnych uchybień. Należy zauważyć, że skarżąca już w oświadczeniu z dnia 3 września 2020 r. zrezygnowała z zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wola skarżącej była jednoznaczna, które świadczenie chciała uzyskać. Organ jednak zwlekał z wydaniem stosownej decyzji i dopiero w [...] r. uchylono decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna. SKO z kolei przyznało świadczenie pielęgnacyjne od [...] r., tj. od czasu uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, co nastąpiło ze zwłoką i pozbawiło stronę należnego świadczenia za okres wcześniejszy. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Należy tak przeprowadzić i zorganizować postępowanie, by strona miała prawo (przy spełnieniu niezbędnych wymogów prawnych) do należnego jej świadczenia pielęgnacyjnego od czasu, kiedy zrezygnowała z zasiłku dla opiekuna. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego (480 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.