II SA/Gl 441/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia [...] r. nr [...]. Burmistrz Miasta Z. decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art, 23 i art. 32 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił M. W. przyznania zasiłku rodzinnego na A. W. oraz na I. W. W motywach tego rozstrzygnięcia organ przedstawił wysokość dochodów członków rodziny i stwierdził, że wynosi on 3542,39 zł, a w przeliczeniu na osobę daje kwotę 885,60 zł, która jest wyższa od kryterium dochodowego wynoszącego 674 zł jak również jest wyższa niż łączna kwota wnioskowanych zasiłków. Z decyzją tą nie zgodził się skarżący, który pismem z 17 października 2018 r. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. W odwołaniu tym podkreślił, że organ pierwszej instancji ustalając dochód rodziny nie uwzględnił wysokości alimentów płaconych na rzecz osoby uprawnionej. Zaakcentował, że składając wniosek o przyznanie przedmiotowego zasiłku dołączył zaświadczenie od komornika, z którego wynika jaka kwota została przekazana na rzecz osoby będącej poza gospodarstwem domowym. W odwołaniu tym podkreślił, że kontaktował się z licznymi organami i potwierdzono mu, że takie odliczenie występuje. W końcowej części odwołania podkreślił, że zaległości w funduszu powstały nie z jego winy, lecz były następstwem działań jego byłego pracodawcy, który nie odprowadzał stosownych środków do komornika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył czynności procesowe podejmowane przed organem odwoławczym z udziałem skarżącego. W dalszej części uzasadnienia organ ten przywołał treść przepisów które w jego ocenie mają zastosowanie dla podjęcia rozstrzygnięcia. W tej części uzasadnienia przybliżono przepisy dotyczące ustalania wysokości dochodu, a także pojęcia rodziny oraz odnoszące się do obliczania wysokości dochodu na osobę w rodzinie. Po przedstawieniu stanu faktycznego i normatywnego organ odwoławczy dokonał zestawienia i przeliczenia wysokości dochodów strony na osobę w rodzinie i w następstwie poczynionych działań matematycznych doszedł do przekonania, że obliczenia organu pierwszej instancji były prawidłowe. W tej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do alimentów płaconych przez skarżącego i doszedł do przekonania, że skarżący nie płaci bieżących alimentów, lecz jest to spłacanie zaległości na rzecz nowego funduszu alimentacyjnego. W tej sytuacji organ ten uznał, że organ pierwszej instancji zasadnie nie uwzględnił kwoty potrąceń dokonywanych przez komornika i nie odliczył tej kwoty od wysokości dochodów rodziny. Na potwierdzenie trafności swojego stanowiska organ odwoławczy odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i przywołał liczne orzeczenia podejmowane w tym zakresie. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał, że podnoszona trudna sytuacja materialna rodziny może stanowić przesłankę wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o przyznanie świadczenia z ustawy o pomocy społecznej. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z 1 lutego 2019 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraził niezadowolenie z otrzymanej decyzji jak również podniósł jej wadliwość w zakresie ustalenia wysokości dochodu na osobę rodzinie. Ponownie powołując się na stanowisko Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podniósł iż w jego przypadku powinny zostać odliczone alimenty płacone na rzecz osoby będącej poza gospodarstwem domowym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zawarło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do postawionego w skardze zarzutu organ ten nie podzielił stanowiska skarżącego i wskazał, że w uzasadnieniu swojej decyzji zamieści rozbudowaną argumentację przemawiającą za zajęciem takiego stanowiska. Pismem z 29 maja 2019 r. pełnomocnik skarżącego radca prawny A. T. podtrzymał wniesioną skargę i zarzucił kwestionowanej decyzji naruszenie art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W motywach swojego stanowiska, odwołując się do orzecznictwa sądownictwa administracyjnego podniósł, że organ winien odliczyć od dochodu skarżącego alimenty uiszczane na rzecz osoby uprawnionej. W jego ocenie to, czy są to alimenty bieżące, czy też zaległości nie ma w tym zakresie znaczenia. Organy administracji publicznej swoimi działaniami zawyżyły wysokość dochodu skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 przywołanej powyżej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała bowiem, że zaskarżony akt nie odpowiada wymogom prawa. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do tego, że organy administracji obu instancji odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku rodzinnego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do jego otrzymania, nadto organy te zaakcentowały, że w sprawie tej nie mają zastosowania przepisy art. 5 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie akta sprawy przekazane Sądowi zawierają pełną dokumentację sporządzoną przez organ odwoławczy, natomiast dokumentacja organu pierwszej instancji ograniczona została do rozstrzygnięcia, a zatem skład orzekający nie dysponował wnioskiem skarżącego o przyznanie przedmiotowego zasiłku, co w pewnym stopniu utrudniło ocenę prawidłowości podejmowanych rozstrzygnięć. Z dostępnych akt wynika, że skarżący stanowi rodzinę wspólnie z żoną oraz dwójka dzieci urodzonych w 2005 i 2007 roku. Ustalony w sprawie dochód tej rodziny nie budzi wątpliwości, ponieważ podstawowe kwoty nie są kwestionowane przez organy administracji jak również przez samego skarżącego. Z informacji zawartych w rozstrzygnięciach organów obu instancji wynika, że miesięcznie wynosi on 3542,39 zł i na osobę daje kwotę 885,60 zł, która jest wyższa od kwoty uprawniającej do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się wyłącznie do jednego elementu, a mianowicie do tego, czy w przypadku rodziny skarżącego od ustalonego dochodu należy dokonać odliczeń płaconych alimentów. Na marginesie można jedynie zauważyć, że w aktach administracyjnych zalega zaświadczenie wystawione przez komornika sądowego, z którego wynika jaka jest kwota potrąceń przez niego dokonywanych z wynagrodzenia skarżącego jak również znajduje się inny dokument, w którym wyszczególniono wszystkie składniki potrąceń dokonywanych przez komornika. Odnosząc się do postawionego w skardze zarzutu sprowadzającego się do pominięcia przez organy obu instancji odliczenia od wysokości dochodu płaconych na rzecz innej osoby alimentów, przyjdzie zauważyć, że z jednej strony zarzut ten jest częściowo zasadny. Organy administracji obu instancji uznały, że cała kwota potrąceń dokonywanych przez komornika nie może być uwzględniona. Ze stanowiskiem takim skarżący się nie godzi i domaga się odliczenia całości tej kwoty. Analiza obowiązujących unormowań w tym zakresie jest jasna, albowiem w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi co jest dochodem w rozumieniu tej ustawy po odliczeniu kwot płaconych alimentów. Oznacza to, że wskazany przepis stanowi, iż od dochodu odliczyć należy płacone alimenty. Organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach stanęły na stanowisku, że z tą sytuacją spotykamy się wyłącznie wówczas, gdy osoba zobowiązana dobrowolnie uiszcza ciążące na niej alimenty. Stanowisko takie organy oparły na licznych orzeczeniach sądów administracyjnych. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w części stanowisko prezentowane w orzecznictwie, jednakże uznaje, że odliczeniu takiemu podlegają również alimenty płacone za pośrednictwem komornika. Innymi słowy jeżeli komornik w ramach zajęć komorniczych potrąca kwotę bieżących alimentów, to wysokość tych alimentów spełnia wymogi wynikające z treści przywołanego przepisu. Podkreślić trzeba bowiem, że w przepisie tym brak jest bliższego sformułowania stanowiącego, iż płacenie alimentów musi przybierać formę dobrowolną. Tym samym jeżeli bieżące alimenty są egzekwowane i komornik potrąca je z wynagrodzenia osoby zobowiązanej, to tym samym spełniony został wymóg umożliwiający odliczenie takiej kwoty od dochodu rodziny ustalonego dla potrzeb analizowanego świadczenia. W konsekwencji uchybienie to ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i stanowi podstawę uwzględnienia wniesionej skargi. Stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanką uwzględnienia skargi jest naruszenie przepisów, prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że nie każde naruszenie przez organ administracji przepisów prawa materialnego stanowi podstawę uwzględnienia skargi wnoszonej do sądu administracyjnego, a jedynie takie naruszenie tych przepisów, które miało wpływ na wynik podjętego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie jak już zostało zaznaczone organy administracji dokonały wykładni art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób naruszający obowiązujące reguły i tym samym dopuściły się jego naruszenia. W tej sytuacji rozważyć należy, czy naruszenie to wpłynęło na wynik sprawy. Jak zostało podniesione powyżej organy administracji publicznej obu instancji nie odliczyły od dochodu rodziny płaconych bieżąco alimentów na rzecz osoby uprawnionej. W tej sytuacji rozważenia wymaga to, czy po odliczeniu wskazanej kwoty rodzina skarżącego będzie uprawniona do skutecznego ubiegania się o zasiłek rodzinny w pełnej wysokości względnie w wysokości, pomniejszone zgodnie z zasadami przewidzianymi we wskazanym akcie normatywnym. Sąd dokonał z urzędu takich przeliczeń i w następstwie tych działań arytmetycznych ustalił, że miesięczny dochód rodziny wynosi 3 292,39 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 823,10 zł miesięcznie. Tak ustalona kwota dochodu w dalszym ciągu przekracza kryterium uprawniające do otrzymania zasiłku rodzinnego. Jednocześnie w polu widzenia należy mieć postanowienia art. 5 ust. 3 i ust. 3a przywoływanej powyżej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a tej ustawy. Według przywołanego przepisu w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa powyżej, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Mechanizm ustalania łącznej kwoty zasiłków wraz z dodatkami określony został w ust. 3b przedmiotowej ustawy. Jak zostało to powyżej zaznaczone, skład orzekający nie dysponuje całością akt administracyjnych, a zatem nie jest w stanie w sposób prawidłowy ustalić, czy przy wykorzystaniu mechanizmu przewidzianego w art. 5 ust. 3 i ust. 3a skarżący i jego rodzina spełniają wymogi do otrzymania zasiłku rodzinnego, jednakże już samo zestawienie podstawowych kwot związanych z wysokością dochodu oraz ewentualnymi świadczeniami przysługującymi skarżącemu można uznać, że zachodzi duże prawdopodobieństwo przyznania przedmiotowego świadczenia w wysokości przekraczającej 20 zł. Przedstawione powyżej rozważania pozwalają zatem stwierdzić, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy jak również dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Tym samym wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią przywołanego powyżej art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji ustali wysokość dochodu rodziny skarżącego mając w polu widzenia wskazania zawarte w niniejszym wyroku, a zatem od prawidłowo ustalonego dochodu odejmie wysokość płaconych alimentów, a następnie przeprowadzi wyliczenia wynikające z brzmienia art. 5 ust. 3a i 3b przedmiotowej ustawy i podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.