II SA/Gl 443/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. P. na decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie ustalenia, że świadczenie wychowawcze w wysokości 5.500,00 zł wypłacone stronie za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. na syna A. P. jest nienależnie pobranym świadczeniem oraz zobowiązania skarżącej do zwrotu w/w świadczenia wychowawczego łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W stanie faktycznym sprawy wskazano, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko A. P. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Decyzja zawierała pouczenie o obowiązku niezwłocznego zgłoszenia wszelkich zmian mających wpływ na prawo do pobierania świadczenia wychowawczego, w tym o uzyskaniu dochodu i konsekwencjach braku takiego powiadomienia wynikających z art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851- dalej "ustawa"). Z dniem [...] lipca 2016 r. skarżąca podjęła zatrudnienie w "A." w J., a kwota osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu , w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za sierpień 2016 r. wyniosła 1 546,63 zł, a dochód ten uzyskano we wrześniu 2016 r. Organ I instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny strony z uwzględnieniem osiągniętego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany i stwierdził, że miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie (2 osoby) wyniósł 998.32 zł i przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy (800 zł). uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. Następnie przytoczył treść art. 18 ust. 6 ustawy (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r.) zauważając, że w od listopada 2016 r. strona nie była uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, a świadczenie wychowawcze wypłacone stronie za okres od 1 listopada 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 5 500 zł zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, a więc zostało nienależnie pobrane. Wobec powyższego organ I instancji wskazał, że strona zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami W odwołaniu strona wskazała, że nie ukrywała swoich dochodów, zgłaszała zarobki, które otrzymywała, więc nie rozumie tej decyzji. Podniosła, że jest matką samotnie wychowującą syna. Przebywa obecnie na zwolnieniu lekarskim, a choruje również syn. Ponadto [...] r. utraciła pracę, jej dochody to alimenty w kwocie 450.00 zł. Nie ma z czego zwrócić tak dużej kwoty. Stwierdziła, że nie rozumie dlaczego nie wstrzymano jej wypłacania świadczenia 500 +, przecież pracuje w "A." J. i informowała o swoich dochodach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że strona wywiązała się z obowiązku poinformowania organu, który wydał decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, która miała wpływ na dalszą wypłatę świadczenia wychowawczego na jej syna. Zdaniem Kolegium nie ulega wątpliwości, że strona złożyła w organie zaświadczenie z dnia [...] września 2016 r. wystawione przez Głównego Specjalistę Wydziału [...] "A." J., poświadczające, iż od dnia [...] września 2016 r. (powinno być [...] lipca 2016 r.) jest zatrudniona w tym "A." oraz wysokości dochodu za miesiąc sierpień 2016 r., a poświadcza to dopisek na kserokopii zaświadczenia "Dokument pozyskano z [...]". Kolegium zaakcentowało, że organ I instancji był obowiązany do wykorzystania tego dowodu do wszystkich postępowań dotyczących strony. Dysponując powyższą informacją organ I instancji miał możliwość wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego na rzecz ww. dziecka, co podnosi również strona w odwołaniu. Brak współpracy między komórkami organizacyjnymi Ośrodka spowodował powstanie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 5 500.00 zł. W ocenie Kolegium strona nie może ponosić konsekwencji braku przepływu informacji pomiędzy działami MOPS w J. przyznającymi świadczenia dla rodzin. Po ponownej analizie akt sprawy, Kolegium postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] wznowiło z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie, a decyzją o tym samym numerze z dnia [...] r. umorzyło postępowanie w sprawie uznając, że nie ma podstaw prawnych do jego wznowienia. Następnie Kolegium w ramach samokontroli decyzją z dnia [...] r. nr [...] stwierdziło nieważność swojej decyzji z dnia [...] r. Stwierdziło, że decyzja Kolegium z dnia [...] r. nie może ostać się w obrocie prawnym, gdyż rażąco narusza art. 77 k.p.a. oraz 7 k.p.a., a powyższe uchybienie stanowi spełnienie przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponownie badając sprawę Kolegium podzieliło ustalenia oraz argumentację prawną organu I instancji utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 4 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 906/18 uchylił decyzję SKO w Katowicach z dnia [...] r., którą stwierdzono nieważność decyzji Kolegium z dnia [...] r. Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że Kolegium nie wykazało rażącego naruszenia prawa, a kontrolowana decyzja stanowiła de facto nieuprawnioną kontrolę własnej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gliwicach skarżąca- reprezentowana przez pełnomocnika –zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. zarzucając: rażące naruszenie przepisów postępowania które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujace zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i art. 107 § 3 k.p.a poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów , które organ uznał za udowodnione, a nadto naruszenie prawa materialnego, a to art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie , a w konsekwencji zaniechanie ustalenia , czy w sprawie zachodzą wszystkie przesłanki wymienione w powyższym artykule, pozwalające na przyjęcie, iż świadczenie zostało pobrane nienależnie, a to poprzez zaniechanie ustalenia, czy skarżącej można było przypisać winę w ujęciu subiektywnym w okresie od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. celowość działania , czy skarżąca działała ze świadomością wprowadzenia w błąd organu. Jednocześnie zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 71 ust. 1 Konstytucji RP poprzez doprowadzenie prze organy administracji publicznej, do znaczącego pogorszenia sytuacji rodziny, z uwagi na zobowiązanie skarżącej- która jest matką samotnie wychowującą niepełnosprawnego syna – do zwrotu kwoty 5.500 zł wraz z odsetkami, z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, co uniemożliwi normalne funkcjonowanie rodziny oraz przyczyni się do powstania jej trudnej sytuacji materialnej w której nie będzie mogła wypełniać prawidłowo funkcji jakie nakłada na nią państwo. Wniósł o uchylenie w całości decyzji SKO z dnia [...] r., zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych oraz zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi na decyzję SKO z dnia [...] r. o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z dnia [...] r. w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania organu I instancji. W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest uprzednie przesądzenie, że było to świadczenie nienależnie pobrane. Dalej stwierdził, że skarżąca nie działała ze świadomością, iż świadczenie jej się nie należy. Wyjaśnił, że skarżąca złożyła w organie dniu [...] września 2016 r. zaświadczenie, że od dnia [...] września 2016 r. jest zatrudniona w "A." informując również o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego z tego tytułu. Wobec powyższego, w ocenie skarżącej, organ miał możliwość zapoznania się z tym zaświadczeniem. Dalej wskazał, że ten sam organ dokonywał weryfikacji wniosków o przyznanie świadczeń alimentacyjnych i świadczeń wychowawczych. Podsumowując pełnomocnik stwierdził, że działania skarżącej nie można uznać za celowe. Nadto zauważył, że Kolegium nie poczyniło ustaleń w przedmiocie winy, którą można przypisać skarżącej. Odnosząc się do stanu faktycznego stwierdził, że nie da się przyjąć, że skarżąca działała w złej wierze. Zaakcentował, że skarżąca wychowuje samotnie syna chorego na [...] i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. W dacie wydania decyzji, zgodnie z którą przyjęto, iż świadczenie pobrane przez skarżącą jest nienależnie pobrane, nie posiadała jeszcze orzeczenia o niepełnosprawności syna, gdyż wskazane orzeczenie zostało wydane w 2018 r. jednakże stan zdrowia syna w okresie pobierania świadczenia wychowawczego był tożsamy z tym, który potwierdzony został w orzeczeniu o uznaniu dziecka za niepełnosprawne. Wobec powyższego, zdaniem pełnomocnika, progiem dochodowym rodziny skarżącej winna być kwota 1200 zł na osobę, a nie 800 zł. Podkreślił, że postępowanie organów administracji winno mieć na względzie dobro rodziny. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało dotychczas prezentowane stanowisko i argumentacje prawną. Podkreśliło, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że skarżąca, mimo prawidłowego pouczenia, nie wywiązała się obowiązku poinformowania organu I instancji o zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Odnosząc się do kwestii orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżącej podnoszonej w skardze Kolegium stwierdziło, że przyznanie świadczenia następuje na wniosek strony i to ona winna była dołączyć dokumenty do wniosku. Organy prowadziły postępowanie na podstawie wniosku i dołączonych do niego dokumentów i nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty oraz stanowisko prezentowane w skardze modyfikując wniosek o przyznanie kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a.") uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Wyjaśnienia również wymaga, że kontrola zgodności z prawem decyzji nie może być przeprowadzana przez Sąd dowolnie, lecz wprost przeciwnie - powinna przebiegać w określonej kolejności. Stwierdzenie bowiem istnienia danego typu wad decyzji może eliminować potrzebę ustalania zaistnienia innych wad, co ma niewątpliwy wpływ na racjonalizację działalności kontrolnej Sądu. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest zasadna jednakże z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie ustalenia, że świadczenie wychowawcze w wysokości 5.500,00 zł wypłacona skarżącej za okres od 1 listopada 2016 r. do 30 września 2017 r. na syna jest nienależnie pobranym świadczeniem oraz zobowiązania skarżącej do zwrotu w/w świadczenia wychowawczego łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W stanie faktycznym sprawy Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej , decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i umorzyło postępowanie organu I instancji. Kolejną decyzją z dnia decyzją z dnia [...] r. nr [...], Kolegium stwierdziło nieważność decyzji własnej z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 4 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 906/18 uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] r. nr [...] Wyrok jest prawomocny. W związku z powyższym w obrocie prawnym pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...], którą uchylono decyzję organu I instancji i umorzono postępowanie organu I instancji, a zatem również argumentacja podniesiona w uzasadnieniu tejże decyzji. W związku z powyższym niecelowe jest odnoszenie się przez Sąd do zarzutów merytorycznych skargi. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, zgodnie z art.145 § 1 lit. c) p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku.