II SA/Gl 45/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Matan po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 45/18 o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 8 marca 2018 r. Sygn. akt II SA/GI 45/18 Postanowieniem z dnia 8 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca podała, że nie posiada żadnego majątku, prowadzi działalność gospodarczą w postaci warsztatu stolarskiego, w 2006 r. skarżący wystąpił o ogłoszenie upadłości z układem, który następnie został zakwestionowany. W wyniku prowadzonych postępowań skarżący nie był w stanie prosperować na wcześniejszym poziomie. W chwili obecnej źródłem utrzymania się strony są "dary od znajomych" oraz drobne prace dorywcze. Wnioskodawca zadeklarował, że posiada zaległości alimentacyjne, zaległości względem ZUS oraz względem U.S. w R. w wysokości około 350.000,00 zł. Wskazał przy tym, że prowadzona działalność gospodarcza przyniosła w 2016 r. i w 2017 r. straty.W odpowiedzi na wezwanie referendarza pełnomocnik strony nadesłał wyciągi z rachunku bankowego oraz podsumowania z książki przychodów i rozchodów za 2018, 2017 i 2016 r. Jednocześnie wskazał, że A. B. nie posiada miejsca zamieszkania i pozostaje na utrzymaniu rodziny i znajomych. Referendarz zwrócił uwagę, że istnieją daleko idące wątpliwości dotyczące rzeczywistej sytuacji materialnej strony, które uniemożliwiają przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie nadesłał bowiem jakiegokolwiek dokumentu pozwalającego ustalić, chociażby orientacyjnie, wysokość kosztów utrzymania, Ponadto wyjaśnienia jego pełnomocnika, jakoby wnioskodawca pozostawał na utrzymaniu rodziny i znajomych, brzmią mało wiarygodnie w świetle faktu, iż kierowane doń pisma w postępowaniu administracyjnym skarżący zawsze odbierał osobiście pod wskazanym adresem. Nie uprawdopodobnił przy tym w jakimkolwiek stopniu do kogo należy lokal mieszkalny, w którym przebywa, a ponadto jaki tytuł prawny posiada do nieruchomości (niewymienionej w druku formularza), w której działalność gospodarczą prowadzi, o czym świadczy przedmiot sporu pomiędzy stroną a organem administracji. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że prowadzenie warsztatu stolarskiego wymaga dysponowania odpowiednio przystosowaną nieruchomością oraz ponoszenia związanych z tym wydatków, np. za energię elektryczną, których wszak nie przedstawiono. Referendarz zwrócił uwagę, że z nadesłanego odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że w miesiącu styczniu br. prowadzona działalność przyniosła dochód rzędu 2926 zł, zaś wydatki, obejmujące wynagrodzenie w gotówce i w naturze wyniosły 4009 zł. Tymczasem sam wnioskodawca w druku formularza podał, iż nie był w stanie utrzymać pracowników, co prowadzi do oczywistego w tych okolicznościach wniosku, iż wskazane wyżej wynagrodzenie wypłacił sam sobie. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że sytuacja materialna strony jest wyjątkowo ciężka, przynajmniej od 2011 r. odkąd zakończono postępowanie upadłościowe, które wiązało się ze znaczącymi kosztami. Jednocześnie jednak skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, mimo, iż jako dłużnik jest niewypłacalny i posiada liczne zadłużenia. W ocenie referendarza z samego faktu wystąpienia straty, wykazanej w przedłożonych zeznaniach podatkowych oraz wyciągach z dokumentów księgowych nie można wyprowadzić wniosku, iż strona nie dysponuje środkami na opłacenie kosztów sądowych. Niejednokrotnie podkreślono bowiem w orzecznictwie sądowym, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, CBOSA). Z uwagi na powyższe, zdaniem referendarza sam fakt odnotowania przez stronę w 2016, 2017 i 2018 r. straty w działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że strona znalazła się ona w trudnej sytuacji finansowej. Strata bowiem jest kategorią ekonomiczną i może być spowodowana różnorakimi czynnikami. Wpływ na jej postanie i wysokość mają niewątpliwie wydatki związane z prowadzoną działalnością, w tym wynagrodzenia, bieżące opłaty, amortyzacja środków trwałych i inne. Bez szczegółowych danych w tym zakresie nie da się bezkrytycznie przyjąć wyjaśnień strony, zwłaszcza, że inne, powołane wcześniej okoliczności rodzą zastrzeżenia odnośnie realnej sytuacji materialnej strony. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 8 marca 2018 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący znajduje się w wyjątkowo niekorzystnej sytuacji materialnej od 2011 roku, kiedy to zakończone zostało postępowanie upadłościowe, którego przeprowadzenie wymagało od skarżącego poniesienia kosztów w znacznej wysokości. Ponownie podniesiono, że skarżący korzysta z pomocy znajomych i rodziny, którzy pomagają mu w życiu codziennym, również finansowo. Zaakcentowano, że strata została odnotowana w ciągu trzech kolejnych lat, więc trudno było skarżącemu zgromadzić jakiekolwiek fundusze, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie pełnomocnika, referendarz błędnie wskazał, że kwota umieszczana w rozliczeniu jako wynagrodzenie w gotówce i w naturze była wypłacana skarżącemu jako wynagrodzenie. Ponadto skarżący nigdzie nie wskazywał, że nie zatrudnia pracowników, we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący informował, że w 2011 r. nie był w stanie utrzymać pracowników, co jednak nie oznacza, że nie zatrudnia ich obecnie, a także że to on pobiera takie wynagrodzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącego uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jego sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie go od kosztów sądowych. Sąd zgodził się z referendarzem sądowym, że dochody uzyskiwane przez skarżącego pozwalają na zaspokojenie potrzeb wnioskodawcy i wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postępowania sądowego do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast zgłoszone w sprzeciwie zastrzeżenia budzą wątpliwości. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 45/18