II SA/Gl 455/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Włodzimierz Kubik, Protokolant sekretarz sądowy Beata Malcharek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2008r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. W piśmie z dnia [...] r. M. K. zwróciła się o zwrot części nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] wywłaszczonej decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] r. Nr [...]. W czasie oględzin przeprowadzonych w dniu [...] r. wniosek ten został sprecyzowany w ten sposób, że żądaniem zwrotu objęto część działki nr [...]. Po rozpoznaniu wniosku Starosta M. ( wyznaczony do rozstrzygnięcia sprawy w trybie art. 26 Kpa ) decyzją z dnia [...] r. Nr [...] orzekł o odmowie przywrócenia M. K. jako poprzedniej właścicielce prawa własności części nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w C. przy ul. [...] , oznaczonej jako działka nr geod. [...] obręb [...] oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej zwrotu nieruchomości o pow. [...] m2 oznaczonej jako działka nr geod. [...] obręb [...] . Jako podstawę prawną tego orzeczenia wskazał art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., zwanej dalej ustawą lub ustawą o gospodarce nieruchomościami ) oraz art. 104 i 105 Kpa. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że działki nr [...] i [...] stanowią własność Gminy C., co jest ujawnione w Księgach wieczystych nr KW [...] i KW [...] . Podczas oględzin w dniu [...] r. ustalono, że działka nr [...] jest włączona do placu szkolnego Szkoły Podstawowej Nr [...] w C. i łącznie z całym placem szkolnym ogrodzona płotem metalowym. Znajduje się ona po lewej stronie od bramy wjazdowej. Jest użytkowana jako teren zielony – rekreacyjny szkoły, rośnie na niej lipa, krzewy, trawa i kwiaty. Dalej organ orzekający stwierdził, że nieruchomość położona w C. przy ul. [...], oznaczona na obrębie [...] jako działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2, została nabyta od M. K. na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...] r. zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( t.j. Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ). W akcie tym nie wskazuje się wprost na jaki cel doszło do nabycia gruntów. W § 2 omawianej umowy notarialnej jest mowa o istniejącym w dziale III Księgi wieczystej Nr [...] urządzonej dla nieruchomości stanowiącej własność Pani M. K. położonej w C. przy ul. [...] wpisie – ostrzeżeniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie części nieruchomości będącej przedmiotem tego aktu, które jako bezprzedmiotowe ( z uwagi na zbycie nieruchomości w drodze cywilno – prawnej ) podlega wykreśleniu. Wskazuje to w sposób nie budzący wątpliwości, że nieruchomość nabyta przedmiotowym aktem notarialnym miała być przeznaczona na cel określony w postępowaniu wywłaszczeniowym o którym mowa w w/w ostrzeżeniu, wszczętym na wniosek Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w C. W toku tego postępowania wywłaszczeniowego została wydana decyzja Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Nr [...] z dnia [...] r. orzekająca o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w C. o pow. [...] m2 stanowiącej własność Pani M. K. w której stwierdzono, że zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] r. wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Urbanistyki i Architektury w K. wywłaszczona nieruchomość niezbędna jest pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Po zawarciu w/w umowy notarialnej kupna – sprzedaży nieruchomości oznaczonej na obrębie [...] jako działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2 postępowanie wywłaszczeniowe stało się bezprzedmiotowe i dlatego powyższą decyzję wywłaszczeniową uchylono decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Nr [...] z dnia [...] r. Podstawą realizacji osiedla mieszkaniowego [...] był plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta C. zatwierdzony uchwałą Prezydium WRN w K. Nr [...] z dnia [...] r., w którym przedmiotowy grunt wchodził w skład terenu przeznaczonego pod budowę szkoły podstawowej. W znajdującej się w aktach sprawy aktualizacji projektu wstępnego zagospodarowania Osiedla [...] z [...] r. w zakresie usług podstawowych przewidywano : budowę szkoły podstawowej [...] – izbowej z działką szkolną [...] ha, budowę dwóch przedszkoli [...] oddziałowych, budowę żłobka oraz ogród dziecięcy o pow. [...] ha. Inwestycję podzielono na 3 etapy realizacji : faza 1 : lata [...] – budynki mieszkalne, faza 2 – lata [...] budynki mieszkalne i pawilony, faza 3 – po roku [...] – budynki mieszkalne, przedszkola, żłobek, szkoła, ośrodek zdrowia, garaże. W dniu [...] r. Prezydium WRN w K. decyzją nr [...] zatwierdziło w/w aktualizację projektu wstępnego zagospodarowania osiedla [...] w C. w zakresie I etapu realizacji, natomiast w dniu [...] r. Prezydium WRN w K. podjęło uchwałę nr [...] w sprawie zatwierdzenia zaktualizowanego projektu wstępnego osiedla mieszkaniowego[...] w C. w zakresie I i II etapu budowy. Z załączników graficznych do planu realizacyjnego wynika, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość znajduje się na gruncie przeznaczonym pod tereny zielone w ramach obiektu : szkoła podstawowa [...] – izbowa z działką szkolną o pow. [...] ha. Podał też organ I instancji, że w aktach sprawy Urzędu Rejonowego w C. dot. zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...] w C. Nr [...] znajduje się kserokopia Projektu urządzenia zieleni Szkoły – [...] w C. sporządzonego w [...] r., w którym stwierdzono, że projekt zagospodarowania terenu szkoły uwzględnia potrzeby wychowania fizycznego i gier sportowych, rekreacji oraz potrzeby gospodarcze. W konsekwencji Starosta M. stwierdził, że celem wywłaszczenia objętej żądaniem zwrotu nieruchomości było przeznaczenie jej pod budowę szkoły podstawowej realizowanej w ramach osiedla [...]. Zgodnie z tym celem nieruchomość ta została też wykorzystana i zagospodarowana skoro wchodzi ona w skład placu szkolnego jako jego tereny zielone. Stwierdzono nadto, że według dokumentów przedstawionych przez Dyrekcję Szkoły Podstawowej Nr [...] w C. budowa tej szkoły została rozpoczęta [...] r., a zakończona [...] r. Skoro cel wywłaszczenia nieruchomości został zrealizowany i jest ona wykorzystywana w dalszym ciągu zgodnie z tym celem to brak jest zdaniem organu I instancji określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstaw do jej zwrotu. Zwrócił też uwagę Starosta M., że identyczny cel wywłaszczenia nieruchomości został też ustalony w czasie wcześniejszego postępowania o zwrot, prowadzonego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. Nr 50 poz. 127 ze zm., zwanej dalej ustawą o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ), zakończonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2001 r. sygn. akt I SA 2048/99. W odwołaniu M. K. stwierdziła, że nie zgadza się z decyzją Starosty M. Zarzuciła, że sprzedaż nieruchomości nie była dobrowolna. Nie mogło też do niej dojść z tego powodu, że nieruchomość była obciążona "państwową hipoteką". Wojewoda odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał decyzję Starosty M. w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powtórzył i potwierdził ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji oraz ich ocenę prawną z punktu widzenia treści art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołał się też na dodatkowe oględziny przeprowadzone [...] r. z których wynika, że na objętym żądaniem zwrotu terenie znajduje się trawnik i krzewy, wcześniej były tam urządzone klomby i rabatki, o które dbali uczniowie i woźny szkolny. Stwierdził nadto, w nawiązaniu do treści odwołania, że przed zawarciem umowy notarialnej z dnia [...] r. przenoszącej własność nieruchomości, w oświadczeniu z dnia [...] r. Bank [...] Oddział w C. wyraził zgodę na "bezciężarowe" zbycie działek obciążonych wcześniej na rzecz tego banku hipoteką. W skardze do sądu administracyjnego M. K. zarzuciła, że decyzja Wojewody została wydana w oparciu "o fałszywą interpretację faktów dotyczących wywłaszczenia" polegającą m.in. na przyjęciu, że doszło do dobrowolnej sprzedaży jej nieruchomości oraz zagospodarowania przez szkołę działki o zwrot której się stara. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i powołując się na uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej w dniu 10 stycznia 2008 r. skarżąca zaprzeczyła aby jej nieruchomość została wywłaszczona pod budowę szkoły. Podała, że pod szkołę została wywłaszczona nieruchomość jej sąsiada Pana C. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca zarzuciła, że domagała się zwrotu działki nr [...] o pow. [...] m2 a nie jak to przyjęły organy orzekające zwrotu działki nr [...] o pow. [...] m2. Z tego też powodu wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązującego prawa, a tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądowej zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ). Przesłanki zwrotu nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie ) określone zostały w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle tych przepisów konieczną przesłanką uwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości ( całości względnie w części ) jest ustalenie zbędności nieruchomości na cel jej przejęcia w drodze wywłaszczenia lub nabycia, pojmowanej zgodnie z treścią art. 137 omawianej ustawy. W konsekwencji rozpoznanie sprawy i skargi sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytania jaki był cel przejęcia części nieruchomości skarżącej objętej wnioskiem o zwrot i czy cel ten został zrealizowany. W tym względzie w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest zdaniem Sądu podstaw do podważenia ustaleń organów orzekających, którym zgodnie z treścią art. 80 kpa przysługuje prawo swobodnej oceny tego materiału. Dokonując ustalenia, że działka skarżącej nr [...] o powierzchni [...] m2, której zwrotu części o powierzchni [...] m2 domagała się ona w postępowaniu administracyjnym, została nabyta przez Skarb Państwa w toku postępowania wywłaszczeniowego pod budowę osiedla [...] w C. z przeznaczeniem pod realizację wchodzącej w skład tego osiedla szkoły podstawowej, organy obu instancji powołały się na treść szczegółowo opisanych w uzasadnieniach ich decyzji dokumentów. Chodzi mianowicie o decyzję wywłaszczeniową z dnia [...] r., wymienioną w niej decyzję lokalizacyjną szczegółową Nr [...] z dnia [...] r., plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta C. z dnia [...] r., decyzję Prezydium WRN w K. z dnia [...] r. nr [...] i uchwałę tego Prezydium z dnia [...] r. nr [...] o zatwierdzeniu zaktualizowanych projektów wstępnego zagospodarowania osiedla mieszkaniowego [...] w C. w zakresie I, II i III etapu oraz załączniki graficzne do tych projektów, a nadto o projekt urządzenia zieleni Szkoły – [...] w C. z [...] r., których treści skarżąca nie podważyła. W świetle treści tych dokumentów brak jest zdaniem Sądu podstaw do podważenia ustalenia organów obu instancji, że objęta wnioskiem o zwrot część działki [...], miała być przeznaczona pod plac wokół szkoły, z wykorzystaniem pod zieleń i tereny rekreacyjne. Skoro jednocześnie w świetle przeprowadzonych oględzin ustalone zostało w sposób nie budzący wątpliwości, że przedmiotowy teren wchodzi w skład ogrodzonej nieruchomości zagospodarowanej na potrzeby Szkoły Podstawowej Nr [...] w C. i jest użytkowany jako jej teren zielony – rekreacyjny, porośnięty trawą i krzewami, zaś wcześniej były tam też urządzone klomby i rabatki, to trudno przyjąć, że cel przejęcia nieruchomości nie został zrealizowany. Tym samym brak jest też podstaw do przyjęcia, że nieruchomość stała się zbędna na cel na jaki nastąpiło jej nabycie. Gdy jednocześnie nie zostało podważone ustalenie, że budowę szkoły zakończono już w [...] r. to należało podzielić stanowisko organów orzekających o braku określonej w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawy do uwzględnienia wniosku o zwrot części działki nr [...]. Należy też podnieść, że identyczne ustalenia co do celu przejęcia tej części działki stanowiącej wcześniej własność skarżącej, oraz co do wykorzystania jej na taki cel legły u podstaw odmowy zwrotu tej nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, orzeczonej decyzją Wojewody z dnia [...] r. nr [...]. Poczynione w tym względzie w tej decyzji ustalenia zostały następnie zaakceptowane w całej rozciągłości przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 lutego 2001 r. sygn. akt I SA 2048/99. W toku obecnego postępowania administracyjnego nie zostały przedstawione jakiekolwiek nowe dowody pozwalające na poczynienie odmiennych ustaleń faktycznych i na odmienną ich ocenę prawną. Pomimo zmiany stanu prawnego zasadnicza przesłanka zwrotu na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości oraz na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie uległa bowiem zmianie. Stanowi ją bowiem zbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia ( przejęcia ). Można nawet mówić w pewnym sensie o zmianie na niekorzyść poprzednich właścicieli w sytuacji gdy doszło do realizacji celu wywłaszczenia, a to w związku z definicją zbędności zawartą w art. 137 drugiej z tych ustaw. W konsekwencji należałoby też przyjąć, że w przedmiotowym zakresie Sąd rozpoznający niniejszą skargę jest też związany w/w wyrokiem NSA, a to zgodnie z treścią art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). W świetle art. 136 ust. 3 i art. 137 omawianej ustawy nie może mieć znaczenia i nie podlega kontroli w niniejszym postępowaniu okoliczność, czy sporny teren był niezbędny dla realizacji celu wywłaszczenia i czy na ten cel powinien być przyjęty, co jak się wydaje akcentuje skarżąca. Skarżąca nie udowodniła też w jakikolwiek sposób, że sporna część jej nieruchomości została przyjęta na inny cel niż budowa szkoły. Obecnemu w tym względzie twierdzeniu skarżącej przeczy chociażby treść jej pierwszego wniosku o zwrot tj. wniosku z dnia [...] r. Gdyby istotnie skarżąca wykazała, że pod budowę szkoły została wywłaszczona tylko nieruchomość jej sąsiada S. C., to mogłoby to stanowić określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Nie można podzielić też stanowiska skarżącej zawartego w jej piśmie procesowym z dnia [...] r., że organy orzekły w przedmiocie zwrotu innej nieruchomości niż objęta jej wnioskiem. W świetle znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów geodezyjnych nie ulega bowiem wątpliwości, że działka nr [...] o powierzchni [...] m2 ( która formalnie nigdy geodezyjnie nie została wyodrębniona a tak oznaczono ją jedynie w projekcie podziału z [...] r. sporządzonym przez geodetę J. Z.) stanowi część działki nr [...] o jakiej mowa w pkt 1 decyzji organu I instancji. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.