II SA/Gl 456/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 lutego 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/131/2022/601 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta D. decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r., działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego K. T., odmówił przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką C. T.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie została spełniona przesłanka rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji ustalona jest na dzień 1 grudnia 2019 r., czyli powstała w wieku 62 lat. Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny stwierdzając, że matka skarżącego na mocy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 grudnia 2020 r. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 31 grudnia 2022 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała 1 grudnia 2019 r. Skarżący nie pracuje zawodowo od 2018 r., nie pobiera świadczeń z ZUS i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. W dalszej części organ odwoławczy zacytował przepis art. 17 u.ś.r. Wskazał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niezgodny z Konstytucją i stąd też nie jest dopuszczalne oparcie na tej podstawie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże zdaniem organu odwoławczego druga z podstaw wydania decyzji odmownej pozostaje aktualna, albowiem zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie przez skarżącego aktywności zawodowej. W ocenie organu z zasad doświadczenia życiowego wynika, że takie czynności jak: sprzątanie, gotowanie, przygotowywanie leków, opłacanie rachunków, mycie okien, wyprowadzanie psa na spacer, wizyty u lekarza - nie odbiegają od czynności które wykonują osoby zajmujące się opieką nad chorymi i pracują zawodowo. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, choćby w ograniczonym zakresie. Kolegium stwierdziło, że matka skarżącego nie jest osobą leżącą, czy też niedołężną w takim stopniu aby syn musiał przy niej stale czuwać. Z jej oświadczenia wynika, że samodzielnie potrafi się ubrać i przygotować sobie posiłki. Nie jest pampersowana, potrzeby fizjologiczne jest w stanie załatwiać sama, jest w stanie zrobić małe zakupy w osiedlowym sklepie, ubrać się i zażywać leki. W tej sytuacji Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił: 1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji tego przepisu, podczas gdy w jego rozumieniu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; 2. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, determinującego konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również o uchylenie decyzji organu I instancji, a ponadto o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów odwołując się przy tym do wybranych orzeczeń sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W niniejszej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż zakres opieki jakiej wymaga matka skarżącego nie jest tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie przez skarżącego jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W konsekwencji, zdaniem Kolegium w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie wskazuje, że skarżący wykonuje szereg czynności związanych z opieką nad matką, wskazanych przez organ, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego: sprzątanie, gotowanie, przygotowanie leków, opłacanie rachunków, mycie okien, wyprowadzanie psa oraz wizyty u lekarza. Wypada w tym miejscu wskazać, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie precyzuje pojęcia opieki, ani jakich wykonywanych czynności ona dotyczy. Ustawodawca nie posłużył się bowiem jakimkolwiek twierdzeniem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Co istotne nie określił, aby opieka musiała być stała, rozumiana pod pojęciem opieki całodobowej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje bowiem, iż w powyższym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nadto opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (vide: Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 196/22). Wskazać w tym miejscu wypadnie, iż nie zawsze jednak ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka, rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką (vide: wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1333/21). Zdaniem Sądu organ wyprowadził trafną konstatację, że taki związek przyczynowo skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, a sprawowana przez skarżącego opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie go choćby w częściowym wymiarze czasu pracy. Materiał dowodowy wskazuje bowiem, iż matka skarżącego, mimo złego stanu zdrowia, nie jest osobą obłożnie chorą, porusza się bowiem sama po mieszkaniu, wychodzi z niego, jest w stanie sama spożywać przygotowane posiłki, zażywać lekarstwa, a także załatwiać sprawy fizjologiczne. Jednym słowem wymaga wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, pomoc przy kąpieli, czynności typowe dla prowadzenia każdego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy) czy umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich nie mogą być, zdaniem Sądu, uznane za czynności, które wymagają pełnej dyspozycyjności skarżącego. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznej ciągłą obecność czy też nieustający nadzór ze strony skarżącego. Wymienione powyżej czynności mogą być bowiem wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z ustaleń organów wynika ponadto, iż skarżący nie pracuje zawodowo od roku 2018, natomiast niezdolność jego matki do samodzielnej egzystencji powstała 1 grudnia 2019 r. Powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, jednoznacznie wskazują na brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką, co jak już wskazano powyżej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego należy uznać za chybiony zarzut skarżącego, dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd nie dopatrzył się również uchybień proceduralnych, które skarżący powołuje w treści skargi. Jak bowiem wynika z treści zgromadzonego w sprawie materiału, w tym w szczególności oświadczeń samej podopiecznej, faktyczny zakres opieki skarżącego nad matką został wyjaśniony w sposób pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na zgodny wniosek stron postępowania. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl