II SA/Gl 457/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2016 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. z dnia [...]r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego 797 (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Wójt Gminy Z. decyzją z dnia [...]r. nr [...] odmówił nakazania właścicielom nieruchomości położonej w miejscowości Z. przy ul [...], w jednostce ewidencyjnej: [...], Z., w obrębie nr: [...], Z., oznaczonej geodezyjnie jako działka o numerze ewidencyjnym: [...] - tj. D. H.-P. i S. P., jak i Gminnej Spółce Wodnej w Z. - przywrócenia stanu pierwotnego na działce położonej w obrębie Z. nr: [...] będącej własnością J. Z. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu tego aktu, postępowanie zostało wszczęte na wniosek J. Z., właściciela nieruchomości wskazanej wyżej, z dnia 28 września 2015r. Wnioskiem tym zwrócił się do Wójta Gminy Z. o zbadanie legalności odprowadzania wód opadowych na jego nieruchomość z terenu posesji jego sąsiadów – D. H.-P. i S. P., z powodu nielegalnej instalacji odwadniającej, z ujściem na teren jego działki, a także z dachu budynku mieszkalnego sąsiadów. Zdaniem wnioskodawcy, brak podłączenia do odpowiednich urządzeń odpływowych spowodował zmianę stosunków wodnych, polegających na skierowaniu wód opadowych na teren jego posesji. Stan powstały za sprawą właścicieli działki i budynku znajdującego się przy ul. [...], powoduje, głównie podczas opadów atmosferycznych, napływ wody opadowej na teren jego działki. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, iż przez działkę J. Z. biegnie odprowadzenie wody z działki oraz budynku należącego do sąsiadów. Odprowadzenie to w postaci instalacji drenarskiej o przekroju [...] mm (peszel drenarski) zostało zainstalowane w 2008 r. za zgodą jednej z poprzednich właścicielek działki nr [...]. Wykonawcą odprowadzenia była firma P.H.U. "A" działająca na zlecenie Związku Spółek Wodnych w C. (dalej: ZSW) w ramach wsparcia udzielonego małżonkom P., opłacających od wielu lat składki na rzecz ZSW. Instalacja ta nie jest ujęta w ewidencji urządzeń melioracji wodnych szczegółowych administrowanych przez ZSW. W ocenie organu stan faktyczny sprawy nie uzasadniał zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy – Prawo wodne, bowiem nie doszło do zmiany stanu wody na działce nr [...], stanowiącej własność małżonków P. Stan wody na działce nr [...] ma charakter naturalny, natomiast spływ wody z rynien odbywa się w ramach legalnego zagospodarowania terenu, dokonanego na podstawie pozwolenia budowlanego. W odwołaniu z dnia 20 stycznia 2016 r. strona stwierdza, iż brak na działce sąsiadów podłączenia do odpowiednich urządzeń odpływowych spowodował zmianę stosunków wodnych polegającą na skierowaniu wód opadowych na teren jego posesji. Rurociąg odwadniający, biegnący przez jego działkę, jest nieszczelny, co w przypadku deszczu oraz topnienia śniegu powoduje jej zalewnie. Kwestionuje wyniki oględzin przeprowadzonych w dniu [...], w trakcie których nie stwierdzono zalewania. Natomiast nie uwzględniono jego wniosku o dokonanie ponownych oględzin w okresie opadów. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił w skrócie przebieg postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Wójta w przedmiotowej sprawie oraz poczynione w jego wyniku ustalenia. W jego ocenie trafny jest pogląd organu pierwszoinstancyjnego, zgodnie z którym nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych szkodliwie wpływająca na grunty sąsiednie. W związku z tym brak było podstaw do nakazania właścicielom działki nr [...] przywrócenia stanu poprzedniego bądź zobowiązania do wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Sporny rurociąg, jak zauważa Kolegium, istnieje na przedmiotowych nieruchomościach od 2008r. , a problem zalewania strona zgłosiła dopiero we wniosku z 29 września 2015r. Natomiast wcześniej wnioskodawca dokonał zdjęcia warstwy humusu i dokonał utwardzenia kamieniem. Nie jest więc wykluczone, że w trakcie tych prac mógł zostać uszkodzony rurociąg. Kwestii kierowania wód opadowych na działkę strony nie podlega dyspozycji art. 29 ust. 3 p. w. Za zmianę stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 29 ust. 1 tej ustawy nie mogą być uznane zmiany będące następstwem legalnie wykonanych robót budowlanych (legalnego zagospodarowania terenu). W tym bowiem zakresie sprawa ma charakter sprawy rozpatrywanej przez organy właściwe zgodnie z prawem budowlanym. Dotyczy to również odprowadzania wód opadowych z dachów budynków. W skardze z dnia 4 maja 2016 r. J. Z. podnosi zarzuty dotyczące: 1/ naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 29 ust. 1 i 3 p.w, polegającą na błędnym przyjęciu, że zmiana stanu wodnego działce nr [...] wynikła z legalnie przeprowadzonej budowy rurociągu i w konsekwencji przyjęciu, że brak jest przesłanek do nakazania właścicielom działki o numerze ewidencyjni [...], jak i Gminnej Spółce Wodnej w Z. przywrócenia stanu pierwotnego działce [...], podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że poprzedni właściciele, ani też obecny właściciel nie wyrazili zgody na budowę rurociągu. 2/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w tym: - art. 75 § 1 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji w oparciu o sfałszowany dokument w postaci zgody na wykonanie robót ziemnych związanych z drenażem, rzekomo udzielonej przez Panią E. W., mimo z pisma z dnia [...] r. w sposób jednoznaczny wynika, że zgoda na takie działania nie została wyrażona - art. 84 § 1 kpa zw. z art. 7 kpa, w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa, polegające na nieprzeprowadzeniu na wniosek Skarżącego ponownej wizji terenowej z udziałem biegłego, mimo że wizja terenowa dnia [...] r. odbyła się w okresie długotrwałego braku jakichkolwiek opadów, podczas gdy Skarżący wyraźnie wskazywał, że zastoiska wodne powstają głównie w okresie opadów atmosferycznych i w konsekwencji niedokładne wyjaśnienie sprawy w tym zakresie i - art. 84 § 1 kpa 1 zw. z art. 7 kpa, w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez niedopuszczenie z urzędu dowodu z opinii ległego grafologa, na okoliczność ustalenia, autentyczności dokumentu zawierającego zgodę E. O. na wykonanie robót ziemnych na działce Skarżącego - art. 7 kpa w zw. art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 78 § 1 kpa polegające na nieprzeprowadzeniu dowodów wnioskowanych przez Skarżącego w piśmie z dnia 23 grudnia 2015 r. - art. 7 kpa w zw. rt. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa polegające na pobieżnej i wybiórczej ocenie zgromadzonego w iwie materiału dowodowego i w konsekwencji przyjęcie, że poprzedni właściciele działki nr [...] wyrazili zgodę na budowę rurociągu, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób jednoznaczny wynika, że poprzednimi właścicielkami działki E. W. i J. S. (udziały w wysokości Vi), zaś w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu świadczącego o tym, że współwłaścicielka działki J. S. wyrażała zgodę na budowę rurociągu W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje Skargę należy uznać za zasadną, gdyż nie do odparcia jest zarzut, iż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, a to: art. 7, art. 77 (1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W rezultacie doprowadziło to do wydania rozstrzygnięcia bez wyczerpującego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, co uniemożliwia na obecnym etapie postępowania dokonanie prawidłowej oceny sprawy. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego - zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej stojąc na straży praworządności podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 77 Kodeksu organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a w myśl art. 80 - dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Za dowolne należy więc potraktować ustalenia faktyczne mające wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale nie w pełni kompletnym czy dostatecznie i wnikliwie rozpatrzonym. Przedmiotem kontroli jest rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 469 ze zm., dalej: p.w.) odmawiające wydania decyzji nakazującej właścicielowi nieruchomości sąsiedniej, należących do małżonków P. przywrócenia stanu poprzedniego. Stosownie do art. 29 ust. 1 p.w., właściciel gruntu nie może, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich, ani odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (§ 1). W przypadku, gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany na gruncie wpływają szkodliwie na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (§ 3). Analiza przytoczonych przepisów prowadzi do wniosku, iż wydanie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego, czego żądał skarżący, jest uzasadnione po spełnieniu dwu podstawowych przesłanek: po pierwsze – właściciel powoduje zmianę stanu wody na gruncie (może to polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej bądź zmianie kierunku odpływu ze źródeł); po drugie – zmiana stanu wody następuje ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Spełnienie łączne tych przesłanek, zakładając istnienie związku przyczynowego między zmianą stanu wody na gruncie a szkoda dla gruntów sąsiednich, obliguje organ gminy do podjęcia decyzji o charakterze związanym W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z akt postępowania, nie budzi większych wątpliwości zaistnienie przesłanki pierwszej. Właściciele nieruchomości nr [...] zmienili kierunek odpływu wody w celu odwodnienia fundamentów należącego do nich budynku, posadowionego przy ul. [...], instalując rurę odpływową (peszel drenarski o przekroju [...] mm) w celu odprowadzenia tych wód do rowu melioracyjnego czołowego, biegnącego na granicy działek nr [...] (własność skarżącego) i nr [...] (własność Gminy Z.). Ponadto, co stwierdzono w trakcie wizji lokalnej odpływ z rynien zainstalowanych na budynku skierowany był na działkę nr [...]. Natomiast nie do końca jest jasna kwestia szkodliwości tych zmian dla gruntu sąsiedniego. Według skarżącego, szkodliwość ta przejawia się w pojawianiu się zastoisk wody na jego działce ze w czasie opadów deszczu oraz topnienia śniegu. To z kolei, jak twierdzi, jest wynikiem awarii rurociągu (peszla drenarskiego) odprowadzającego wody z działki nr [...]. Z kolei organy skłaniają się ku tezie, iż źródłem tych zastoisk jest zdjęcie przez skarżącego warstwy humusu na swojej działce oraz dokonanie utwardzenia. Kwestia szkodliwego oddziaływania na działkę nr [...] zmiany stanu wody na gruncie, dokonanego przez właścicieli działki nr [...], kluczowa dla rozpatrywanej sprawy, wymaga wyjaśnienia. Stąd uzasadnienie znajdują zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. W szczególności powinna zostać przeprowadzona wizja w terenie w takim czasie, aby było możliwe ustalenie czy rzeczywiście w czasie opadów deszczu i topnienia śniegu tworzą się zastoiska wody na działce skarżącego i czy spowodowane są one spływem wody z działki sąsiedniej. Nie ma przy tym znaczenia, w ocenie Sądu, kwestia czy zastoiska te tworzą się na skutek awarii rurociągu, odprowadzającego wodę z działki sąsiedniej, czy też w wyniku innego rodzaju spływu wody z tej działki. Nie ma także dla przedmiotowej sprawy znaczenia brak zgody współwłaścicielki działki na zainstalowanie rurociągu odwaniającego, skoro druga ze współwłaścicielek zgodę taką wyraziła. To jest ewentualnie problem cywilnoprawny, dotyczący przekroczenia zakresu uprawnień współwłaściciela do zarządzania nieruchomością. Z tych wszystkich względów decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016r. poz. 718). Wobec mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy jej niedostatecznego wyjaśnienia i rozważenia (w przedstawionych wyżej kwestiach), nie można bowiem odeprzeć jednocześnie zarzutu skarżącego, że decyzje organów obu instancji zapadły również z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3 p.w. O kosztach postępowania sądowego stosownie do jego wyniku orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Wskazania co do postępowania organów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wynikają wprost z przedstawionych wyżej rozważań Sądu.