II SA/Gl 459/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.),, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. K. (K.) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G. postanowieniem z [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił M.K. (dalej strona lub skarżący) wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego za okres od 26 maja 2019 r. do 24 lutego 2020 r. na syna P. W motywach rozstrzygnięcia przywołano treść przepisu leżącego u podstaw wydanego postanowienia oraz przywołano przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazując na to, że świadczenie wychowawcze przysługuje na dziecko urodzone, a tym samym brak jest podstaw prowadzenia postępowania administracyjnego w stosunku do dziecka poczętego a nienarodzonego. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się strona, która wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W zażaleniu tym strona odwołując się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r, podniosła, że świadczenie wychowawcze winno przysługiwać od momentu poczęcia dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania. W dalszej części organ odwoławczy odniósł się do treści art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego i podniósł, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła przesłanka przedmiotowa, ponieważ w przepisach prawa brak jest regulacji do rozpoznania żądania zgłoszonego przez stronę w trybie administracyjnym. Tym samym odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz syna skarżącego jest uzasadniona. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej podniesiono, że organ administracji publicznej oparł się na przepisach, które błędnie nie uznają życia człowieka od momentu poczęcia. Z uwagi na brak orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r. w momencie składania pierwszego wniosku, wówczas nie można było wnioskować o przyznanie świadczenia wychowawczego od momentu poczęcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentacje do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia przeprowadzona w oparciu o brzmienie art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r, poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez Sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją, Sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli Sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do wyjaśnienia tego, czy organy administracji publicznej zasadnie wydały postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego normowane treścią art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, czy też zobligowane były do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego. Odpowiedź na tak sformułowane pytanie wymaga przywołania treści art. 61a powyższego Kodeksu. Zgodnie z nim gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W kontekście przywołanego przepisu istnieje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, jak również dostępne są liczne wypowiedzi przedstawicieli doktryny. Z przepisu tego wynika, że postępowanie administracyjne nie może być uruchomione w przypadku wystąpienia przesłanki podmiotowej lub przedmiotowej wskazanej w nim. Przesłanka podmiotowa związana jest z tym, że o wszczęcie postępowania administracyjnego ubiega się osoba, której nie przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu, natomiast przesłanka przedmiotowa związana jest z tym, że w stosunku do zgłoszonego żądania nie jest prowadzone postępowanie administracyjne i nie jest wydawana decyzja administracyjna, a zatem sprawa taka nie jest załatwiana w drodze jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego. Oznacza to, że możliwość skorzystania z instytucji normowanej przywołanym przepisem zaistnieje wówczas, gdy z przepisów prawa materialnego jak również procesowego będzie wynikało, że osobie ubiegającej się o działanie organu administracji publicznej nie przysługuje przymiot strony albo też przedmiot żądania skierowanego do organu administracji publicznej nie podlega rozpoznaniu w oparciu o te regulacje. W świetle powyższego ustalenia rozważenia wymaga treść żądania skarżącego kierowana do organów administracji publicznej. Z pism procesowych skarżącego prosto jest wyłowić jego żądanie, otóż domaga się on przyznania świadczenia wychowawczego normowanego ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci na dziecko, które zostało poczęte a jeszcze nieurodzone. Podstawą żądania skarżącego kierowanego do organów administracji stała się treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2020 r., (Dz. U. z 2021 r., poz. 175), mocą którego Trybunał ten uznał, że dziecko poczęte a nienarodzone objęte jest ochrona prawną tak jak dziecko narodzone. Po ustaleniu zakresu żądania skarżącego odnieść należy się do przepisów prawa materialnego normujących przedmiotową problematykę. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407), ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Z kolei po myśli art. 13a ust. 1 tej ustawy przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji. Przywołane powyżej przepisy pozwalają zauważyć, że przyznanie świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, natomiast uruchomienie postępowania administracyjnego i wydanie stosownej decyzji następuje wówczas, gdy organ odmawia przyznania wnioskowanego świadczenia, względnie gdy organ administracji publicznej uruchamiał tryb nadzwyczajny weryfikacji działań związanych z pobieraniem świadczenia wychowawczego. Przedstawiony stan faktyczny i prawny przyjdzie przenieść teraz na grunt rozpoznawanej sprawy. Jak wynika z wniosku skarżącego, domaga się on przyznania świadczenia wychowawczego za okres życia płodowego jego dziecka, a zatem za okres przed jego urodzeniem. Zakres wniosku jak się wydaje jest czytelny i w tym zakresie nie budzi wątpliwości. Wątpliwości te mogą być związane z ustaleniem terminu początkowego tego świadczenia, w przypadku podjęcia rozstrzygnięcia korzystnego dla skarżącego, ponieważ obowiązujące regulacje prawne w tym zakresie nie zawierają żadnych postanowień. W rozpoznawanej sprawie okoliczność ta nie była przedmiotem rozpoznawania przez organy administracji, ponieważ organy te uznały, że w omawianym zakresie występuje przesłanka przedmiotowa uniemożliwiające uruchomienie i wydanie stosownej decyzji administracyjnej. Organ pierwszej instancji odwołał się do postanowień wynikających z treści art. 18 ust. 2, art. 5 ust. 2 oraz art. 13 ust. 3 przedmiotowej ustawy dla wykazania, że w sprawie tej nie przysługuje żądane przez skarżącego świadczenie. Z kolei organ odwoławczy po analizie przywołanych powyżej przepisów uznał, że w sprawie tej występuje przesłanka przedmiotowa uniemożliwiająca uruchomienie stosownego postępowania administracyjnego przyjmując, że przepis prawa materialnego nie daje podstaw dla rozpoznania żądania zgłoszonego przez skarżącego. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie stanowisko organów administracji publicznej nie jest trafne i nie zasługuje na uwzględnienie. Jak już zostało to zaznaczone, w sytuacji spełniania wymogów przez osobę ubiegająca się o przyznanie świadczenia wychowawczego organ administracji publicznej nie uruchamia postępowania administracyjnego i nie wydaje stosownej decyzji. Rozstrzygnięcie takie zapada jedynie wówczas, gdy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ nie jest w stanie przyznać wnioskowanego świadczenia. Zatem decyzja podejmowana jest wówczas, gdy strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Rozstrzygnięcie takie daje wnioskodawcy możliwość skontrolowania merytorycznego stanowiska zajętego przez organ administracji publicznej. W świetle poczynionych ustaleń, skoro skarżący występuje o przyznanie świadczenia normowanego przepisami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to tym samym zadaniem organu administracji, po stwierdzeniu, że nie spełnia wymogów do jego otrzymania, było wydanie decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia i odniesienie się w sposób merytoryczny do podnoszonych przez niego argumentów. W sprawie tej organy administracji przyjęły inne rozwiązanie i skorzystały z możliwości wynikającej z postanowień art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego. Stanowisko takie nie jest zasadne, ponieważ jak już zostało zaznaczone, przesłanka podmiotowa nie występowała, natomiast co do występowania przesłanki przedmiotowej, to powyższe rozważania w sposób jednoznaczny wskazują na to, że ona także w sprawie tej nie ma zastosowania. Problematyka przyznania i odmowy przyznania świadczenia wychowawczego posiada swoje unormowanie w przepisach prawa materialnego, a zamieszczony w tych regulacjach przepis prawa procesowego w sposób jednoznaczny wskazuje, że w przypadku niespełniania wymogów do jego otrzymania wydawana jest decyzja o odmowie przyznania świadczenia. W konsekwencji wydanie zaskarżonego postanowienia wyczerpuje znamiona naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podniesione okoliczności uzasadniają uchylenie postanowień obu organów wypowiadających się w rozpoznawanej sprawie. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji dokona analizy przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a następnie stosownie do poczynionych ustaleń poinformuje skarżącego o przysługującym mu prawie do świadczenia wychowawczego, względnie stwierdzając niespełnianie wymogów przewidzianych w ustawie, wyda stosowną decyzję, mocą której odmówi przyznania wnioskowanego świadczenia. Z uwagi na rodzaj rozstrzygnięcia poddanego kontroli tutejszego Sądu, skład orzekający nie może wypowiedzieć się co do treści merytorycznej rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej. Na marginesie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że skarżący w swoich pismach kierowanych do tutejszego Sądu kwestionuje działania, które nie miały miejsca i które w ramach prowadzonej procedury nie mogły być rozpoznawane. Przykładowo skarżący kwestionuje postanowienie wydane przez tutejszy Sąd, jednakże nie wskazuje jego daty czy sygnatury. Tym samym skład orzekający nie jest w stanie się do niego odnieść. Nadto podnoszony przez skarżącego zarzut, że organy administracji publicznej wypowiadające się w sprawie nie przyznały mu statusu strony postępowania, choć jest ojcem dziecka, nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przesłanka podmiotowa nie leżała u podstaw podjętego rozstrzygnięcia i okoliczność ta nie rzutowała na treść zapadłego orzeczenia. Stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uchylić zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji i orzec jak w sentencji. mr