II SA/Gl 46/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Protokolant sekretarz sądowy Beata Malcharek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. H. i A. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę. Pismem z dnia [...] 2004 roku skarżący J. i A. H. zwrócili się do Starostwa Powiatowego w Ż. o zwrot, rekompensatę pieniężną lub nieruchomość zamienną w związku z zajęciem przez Skarb Państwa nieruchomości położonej w Ż. przy ul. A. Wskazali, że nieruchomość ta stanowiła przedmiot umowy darowizny zawartej w dniu [...] 1964 roku w Z.. Z treści tej umowy wynika, iż dotychczasowa jej właścicielka E. H. darowała przedmiotową nieruchomość A. H., J. H., J. H. i W. H. po ¼. Wskazali ponadto, że J. H. i W. H. zmarli, a jedynymi ich spadkobiercami są skarżący. Decyzją z dnia [...] roku Starosta Ż. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, jednakże na skutek odwołania skarżących Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] roku uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania organ pierwszej instancji zgromadził obszerny materiał dowodowy obrazujący historię i zmiany własnościowe przedmiotowej nieruchomości. Dołączył także składane przez skarżących dokumenty. W wyniku tego postępowania decyzją z dnia [...] roku, nr [...], Starosta Ż. umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Ż. przy ul. A. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że z treści zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że majątek E. H. został zajęty w trybie przepisów dekretu PKWN z 4 listopada 1944 roku o środkach zapobiegawczych w stosunku do zdrajców narodu oraz ustawy z dnia 26 maja 1945 roku o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów. Po uchyleniu tych przepisów w przedmiotowej sprawie miał zastosowanie dekret z dnia 28 czerwca 1946 roku o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939 – 1945 r. (Dz.U. Nr 41, poz. 237 z późn. zm.). Wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] roku E. H. została uniewinniona z oskarżenia o odstępstwo od narodowości polskiej. Sąd odmówił jednak zwolnienia jej majątku spod zajęcia z uwagi na to, że nie była wówczas w jego posiadaniu – wyjechała bowiem na stałe do S.. Z kolei postanowieniem z dnia [...] roku Sąd Powiatowy w Ż. orzekł o odmowie zwolnienia przedmiotowej nieruchomości spod zajęcia, zaś Sąd Wojewódzki w K. postanowieniem z dnia [...] roku utrzymał w mocy postanowienie sądu pierwszej instancji. Wskazując na powyższe okoliczności organ pierwszej instancji stwierdził, iż przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie nastąpiło w trybie przepisów, o których mowa w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004 roku, Nr 261, poz. 2603 z póżn. zm.), a zatem ewentualny zwrot tego majątku lub ustalenie odszkodowanie nie może podlegać rozpatrzeniu na mocy tych przepisów. Organ wskazał ponadto, że w sprawie zaszła także okoliczność wyłączająca zastosowanie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to z uwagi na fakt, że działki składające się na przedmiotową nieruchomość oddane zostały w użytkowanie wieczyste przed dniem wejścia w życie tej ustawy (art. 229). W odwołaniu od tej decyzji skarżący podkreślili, że przedmiotowa nieruchomość została zajęta bezprawnie, a następnie bezprawnie odebrana. Wskazali, że w dacie wydania postanowienia Sądu Powiatowego w Ż. o odmowie zwolnienia spod zajęcia, E. H. figurowała w księdze wieczystej jako właścicielka tej nieruchomości. Rozpoznając odwołanie Wojewoda [...] zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia i stanowisko organu pierwszej instancji co do wskazanej podstawy nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości. Wskazał dodatkowo na zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w Ż. z dnia [...] 1970 roku, z którego wynika, że Skarb Państwa został ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel na podstawie przytoczonych przez organ pierwszej instancji postanowień sądów powszechnych z roku [...] i [...]. Organ odwoławczy zauważył także, że nieruchomość nie została przejęta na podstawie decyzji, o której mowa w art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zatem, zdaniem organu, skoro przejęcie nieruchomości nie nastąpiło w trybie przepisów administracyjnych lecz na drodze postępowania sądowego, to postępowanie w tej sprawie należało umorzyć. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący powtórzyli argumenty zawarte wcześniej w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Wskazali dodatkowo na postanowienie Sądu Powiatowego w Ż. z dnia [...] roku w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku Skarbu Państwa o wydanie orzeczenia w trybie art. 13 § 5 dekretu z dnia 28 czerwca 1946 roku, którym to postanowieniem postępowanie zostało umorzone. Wskazując na to postanowienie stwierdzili, że potwierdza ono słuszność ich roszczeń. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 22 czerwca 2007 roku skarżący stwierdzili, że w ich ocenie nieruchomość została wywłaszczona w trybie postępowania administracyjnego, co uzasadnia dochodzenie roszczeń w tym postępowaniu. Wskazali ponadto na brak w aktach sprawy dokumentu, na podstawie którego nieruchomość została zajęta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są w ocenie składu orzekającego zgodne z prawem. Co prawda nie sposób pominąć, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji nietrafnie powołał się na przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednakże wobec treści rozstrzygnięcia, a także pozostałych jego motywów ta okoliczność pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności wskazać przyjdzie, że kontrolowane decyzje wydane zostały na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem jeżeli postępowanie administracyjne z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W rozumieniu tego przepisu postępowanie staje się bezprzedmiotowe m.in. w sytuacji, kiedy brak jest podstaw prawnych do jego prowadzenia i wydania rozstrzygnięcia co do meritum sprawy. W obecnie obowiązującym stanie prawnym organy administracyjne są właściwe w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i prowadzą takie postępowania w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami z 1997 roku. Zgodnie z art. 136 ust. 3 powołanej ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten znajduje odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w drodze umowy sprzedaży zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Żadna z tych sytuacji nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Z kolei zgodnie z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z 1961 r. Nr 7, poz. 47 i Nr 32, poz. 159 oraz z 1972 r. Nr 27, poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 i z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego. Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się również odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie: art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172); art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) oraz ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm). Z treści zebranego materiału, ani też ze składanych przez skarżących wyjaśnień w toku postępowania nie wynika, aby przedmiotowa nieruchomość została przejęta przez Skarb Państwa w trybie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z akt sprawy wynika natomiast, że Skarb Państwa został ujawniony jako właściciel przedmiotowej nieruchomości na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w Ż. z dnia [...] roku, sygn. akt [...] oraz postanowienia Sadu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] roku, sygn. akt [...] (vide: zawiadomienie PBN w Ż. z dnia [...] roku, Dz.kw. nr [...], k. [...] akt administracyjnych). Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje podnoszony przez skarżących zarzut braku w aktach sprawy dokumentu, na podstawie którego nastąpiło zajęcie majątku E. H. w sytuacji, kiedy w obrocie prawnym pozostają prawomocne i ostateczne rozstrzygnięcia sądów powszechnych w przedmiocie własności nieruchomości. Bez znaczenia pozostaje również powołane przez skarżących postanowienie Sądu Powiatowego w Ż. z dnia [...] roku, sygn. akt [...]. Postanowienie to ma charakter procesowy, a ponadto pochodzi sprzed daty wydania orzeczeń, które stanowiły podstawę wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Mając powyższe na uwadze nie sposób podzielić stanowiska skarżących, że do wywłaszczenia nieruchomości doszło w trybie administracyjnym. Skoro tak, to prawidłowo organy administracji publicznej orzekły o umorzeniu postępowania w tej sprawie. Wskazać przyjdzie także, że sądy administracyjne w myśl art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.s.a., nie są powołane do kontroli orzeczeń sądów powszechnych. Nie jest zatem możliwe w postępowaniu przed sądem administracyjnym badanie legalności bądź też zasadności orzeczeń, które w niniejszej sprawie stanowiły podstawę do ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości. Z przytoczonych wyżej rozważań i przyczyn skarga nie mogła zostać uwzględniona przez Sąd i jako taka podlega oddaleniu na zasadzie art. 151 p.s.a.