II SA/Gl 467/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek(spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2019 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego E.K. decyzją z dnia [...] r. Szef Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po zacytowaniu treści art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznych oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693), Szef Urzędu stwierdził, że wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa IPN, w której stwierdzono, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza, że w przypadku strony nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu. Wnioskodawca powołał się w podaniu na fakt powołania go do odbycia służby ćwiczeń wojskowych w 1970 r., co miało być represją za odmowę udziału w zakładowym pochodzie pierwszomajowym. Wnioskodawca podniósł również okoliczność, że w dniu [...]r. doprowadził do wybuchu prawdopodobnie pierwszego strajku na [...], zaś w latach 1980-1987 miał prowadzić działalność opozycyjną oraz dywersyjną, która miała polegać na: udziale w demonstracjach niepodległościowych, m.in. w 1981 r. w K. w związku z [...], w dniu [...]r. w K., w dniu [...]r. w K. i C. Ponadto przez cały okres stanu wojennego wnioskodawca miał niszczyć apele i ogłoszenia Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego i malować na murach znaki i hasła wolnościowe, zaś w 1982 r. podczas pielgrzymki do P. w czasie Mszy św miał się wdrapać na drzewo i wywiesić flagę "[...]", wznosząc przy tym antykomunistyczne okrzyki. Wnioskodawca miał też publicznie krytykować nepotyzm, sobkostwo i partyjniactwo w swoim zakładzie pracy. "A" w C., za co był pozbawiony awansu i świadczeń socjalnych. Na zakończenie pracy zawodowej wnioskodawca miał odmówić przyjęcia Brązowego Krzyża Zasługi nadanego przez rząd gen. Jaruzelskiego. Wnioskodawca dołączył do podania informację Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w K. z dnia [...] r., w której stwierdza się, że na podstawie całości zgromadzonych w zasobie archiwalnym IPN materiałów ustalono, iż wnioskodawca był podejrzewany o prowadzenie działalności antysocjalistycznej. W dniu [...] r. wszczęto inwigilację szczególną prowadzoną przez KMMO M. Akt nie odnaleziono. Wnioskodawca dołączył również oświadczenia świadków: E.G., H.R. i K.M. Oświadczenie E.G. dotyczy wywołania strajku w dniu [...]r. przez wnioskodawcę, oświadczenie H.R. ogólnie charakteryzuje antykomunistyczną postawę w zakładzie pracy, zaś oświadczenie E.M. opisuje jego działania podczas pielgrzymki do P. w ostatnią niedzielę maja 1982 r. Na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ nie znalazł jednak podstaw do potwierdzenia spełnienia przez stronę przesłanek z cytowanych przepisów ustawy o działaczach (...). Antykomunistyczna postawa strony w czasach PRL nie ulega wątpliwości, natomiast strona nie udowodniła spełnienia przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach (...), tzn. działalności opozycyjnej, zagrożonej odpowiedzialnością karną przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Antykomunistyczne wystąpienia, na które powołuje się strona, miały charakter bądź indywidualny i trudny do udowodnienia (jak malowanie haseł na murach czy niszczenie ogłoszeń WRON), bądź incydentalny i nie świadczący o zorganizowanej działalności (jak udział w masowych demonstracjach lub wydarzeniach religijnych). Z materiału dowodowego nie wynika również, by strona doznała represji w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach (...). Stąd też wniosku nie uwzględniono. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił pominięcie oświadczenia jego żony U.K., która potwierdziła fakt jego działalności antysocjalistycznej, gdyż jego wyjazdy były finansowane z budżetu domowego, za którą został pozbawiony stanowiska brygadzisty i odmówiono mu wszelkich świadczeń socjalnych. Podniósł, że był też represjonowany w formie powołania na ćwiczenia wojskowe w 1973 r., gdyż z powodu dużego ubytku słuchu do takiego powołania nie doszłoby. Podtrzymał też dotychczasowe stanowisko co do prowadzonej działalności oraz przesłał dodatkowe wyjaśnienia w sprawie uszczerbku na zdrowiu po zatrzymaniu na milicji i ucieczki z domu przez okno. W stanie wojennym kolportował ulotki oraz książki "drugiego biegu". Jednakże zaskarżoną decyzją Szef Urzędu podtrzymał dotychczasową decyzję odmowną. Zdaniem organu, skarżący nie prowadził bowiem działalności w ramach struktur konspiracyjnych, zaś fakt, że był członkiem [...] w latach 1980-81, nie wlicza się do okresów takiej działalności. Skarżący nie wykazał też, aby kolportował ulotki i książki "drugiego obiegu", na co powołał się dopiero w toku postępowania o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedstawionych oświadczeniach świadków nie potwierdzono też faktu prowadzenia przez skarżącego działalności antykomunistycznej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Skarżący nie doznał też represji w rozumieniu art. 3 ustawy. Nie wykazał bowiem, aby został powołany na ćwiczenia wojskowe w 1970 r. lub 1973 r. za odmowę udziału w pochodzie, a także, aby został pobity w trakcie przesłuchania, czy też wreszcie, aby skarżący wywiesił flagę "[...]" na dachu budynku zakładu pracy po wprowadzeniu stanu wojennego, złożył wieniec po tragedii w Kopali "B", malował fasadę budynków znakami "Solidarności Walczącej" lub niszczył obwieszczenia WRON. Stąd też organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa z powodu braku oceny całości materiału dowodowego i błędnych ustaleń faktycznych. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Nadto, skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi oświadczeń B.B. i J.B. oraz dokumentów, znajdujących się już w aktach sprawy, w tym książeczki wojskowej dla wykazania faktu dwukrotnego powołania na ćwiczenia wojskowe na skutek wydarzeń politycznych, które zainicjonował lub brał w nich udział. Zdaniem skarżącego skoro z dołączonej dokumentacji IPN wynika, że był poddany szczegółowej inwigilacji przez organy bezpieczeństwa, to pośrednio świadczy to o jego istotnej roli, jaką pełnił w strukturze opozycji demokratycznej. Skarżący odwołał się też do szerokiego rozumienia pojęcia "wystąpienie polityczne" (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 301/18). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Zdaniem organu, skoro dołączone do skargi oświadczenia dwóch świadków zostały sporządzone już po wydaniu zaskarżonej decyzji, bezzasadny jest zarzut ich pominięcia w materiale dowodowym. W toku rozprawy sądowej skarżący podkreślił, że wszelkie działania podejmował z miłości do ojczyzny. W związku z prowadzeniem działalności opozycyjnej, jego rodzina była nakłaniana do opuszczenia kraju. Wszystkie jego działania były zagrożone karą pozbawienia wolności. Okazał też zdjęcie, wykonane w okresie stanu wojennego, gdzie trzyma flagę "[...]". W jego ocenie, powołanie na ćwiczenia wojskowe było represją. Rozprowadzał też książki dotyczące zbrodni katyńskiej oraz zapisów więziennych [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organ administracji nie uchybił regułom procedury w stopniu skutkującym wznowieniem tego postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawa z 2015 r., wyżej przywołana (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zawiera definicje działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) oraz osoby represjonowanej (art. 3). Jednak dla potwierdzenia statusu wymagane jest łączne spełnienie wymienionych w tych przepisach przesłanek. Organ administracji w uzasadnieniu pierwszej decyzji zacytował w całości treść powyższej regulacji. Aczkolwiek w niniejszym postępowaniu nie należy wykluczyć podejmowania z urzędu czynności w celu należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, to jednak oczywiste, że szczególnie ważna jest aktywność wnioskodawcy w zakresie prawidłowości udokumentowania okoliczności faktycznych. Dopiero przytoczenie przez stronę określonych faktów, uzasadnia podejmowanie przez organ dalszych działań w celu wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz ewentualnego wezwania strony o przedstawienie wniosków dowodowych. Zdaniem sądu administracyjnego, skarżący wykazał w postępowaniu zasługi i chwalebną postawę polityczną na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania politycznych praw człowieka. Jednak jego działania i zasługi, nie zostały uhonorowane przez ustawodawcę. Prawidłowo bowiem uznał organ administracji, że dla przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej z mocy art. 2 ustawy, wymagane jest nie tylko prowadzenie działalności zagrożonej karą, lecz także aby działalność ta była prowadzona w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z takimi strukturami. Sama przynależność do [...] i prowadzona z tego tytułu działalność, nie uprawnia do ubiegania się o potwierdzenie statusu. Aczkolwiek skarżący wykazał szereg działań, to jednak nawet nie podniósł, aby należał, bądź współpracował ze zorganizowanymi strukturami. Wszelkie działania podejmował samodzielnie. Nie budzi wątpliwości, że skarżący był podejrzewany o prowadzenie działalności antysocjalistycznej i wobec niego wszczęto inwigilację szczegółową. Świadczy to co prawda o jego istotnej roli, ale nie działalności w zorganizowanych strukturach, bądź we współpracy z nimi. Co więcej, dla przyznania statusu osoby represjonowanej wymagane jest wystąpienie skutków, wymienionych w art. 3 ustawy, które to skutki muszą być konsekwencją wymienionych przez ustawodawcę działań. Jeżeli chodzi o dwukrotne powołanie skarżącego do odbycia ćwiczeń wojskowych w 1970 r. i 1973 r., co dokumentuje książeczka wojskowa, skarżący upatruje to w działalności politycznej. Jednak w żądnym miejscu nie przytoczył żadnych faktów, z których wynikałoby, że wówczas prowadził działalność, wymienioną w ustawie. Skarżący w tym względzie podał, że był prześladowany w zakładzie pracy i w wojsku jako [...]. Powołanie do odbycia ćwiczeń wojskowych w 1970 r. uzasadnił odmową udziału w zakładowym pochodzie 1-Majowym. Jednak brak dowodów, aby skarżący prowadził wówczas działalność polityczną, która miałaby związek z powołaniem na ćwiczenia wojskowe. Organ administracji nie neguje też antykomunistycznej postawy skarżącego. Zdaniem sądu administracyjnego, nawet jeżeli podzielić stanowisko skarżącego co do szerokiego rozumienia pojęcia "wystąpienie wolnościowe" jako obejmującego także publiczne okazanie uczuć, postawy, pokazywanie poglądów i opinii (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1039/18, LEX nr 2675769), to aczkolwiek skarżący wykazał taką postawę, chociażby przez publiczne wystąpienia w zakładzie pracy, to jednak jej skutkiem nie było doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni (art. 3 pkt 3 lit. a ustawy), ani podjęcie przez organy bezpieczeństwa działań, polegających na popełnieniu na jego szkody przestępstwa lub wykroczenia (lit. b), pozbawienie możliwości wykonywania zawodu (lit. c), rozwiązanie umowy o pracę (lit. d), czy wreszcie inne skutki (lit. e, f). Skarżący nie był też poszukiwany listem gończym, oskarżony lub skazany za przestępstwo bądź wykroczenie z racji prowadzonej działalności (pkt 4). Stąd też wszelka jego aktywność polityczna nie doprowadziła do skutków, wymienionych w art. 3 pkt 3 i 4 ustawy. Sam fakt pozbawienia stanowiska brygadzisty, odmowa awansów służbowych, świadczeń socjalnych, wyjazdów na zagraniczne kontrakty jako szykany pracodawcy za antykomunistyczną postawę skarżącego, nie są bowiem wystarczającą przesłanką do przyznania statusu osoby represjonowanej. Zdaniem sądu administracyjnego, niewątpliwie są to zasługi i chwalebna postawa, jednak sądowa kontrola decyzji sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem. Skoro ustawodawca obwarował status działacza opozycji i osoby represjonowanej, wiążąc go z określonymi, wymienionymi w ustawie skutkami (następstwami) prowadzonej działalności, zasadnie organ administracji orzekł o odmowie potwierdzenia takiego statusu. Brak też podstaw do ferowania zarzutu naruszenia art. 7 i 77 § 1 kpa oraz dowolnej oceny materiału dowodowego (art. 80 kpa). Dołączone do skargi oświadczenia świadków dla wykazania faktu wywieszenia flagi [...] na budynku zakładowym i udziału w spotkaniach z dyrekcją zakładu celem krytyki niesprawiedliwości, wynikającej z przynależności partyjnej, uzasadniały co prawda przyjęcie, że skarżący brak udział w wystąpieniach wolnościowych, jednak tego rodzaju postawa jest niewystarczająca dla przyznania mu statusu osoby represjonowanej z braku dalszych przesłanek ustawowych. Zatem wniosek dowodowy skarżącego nie miał znaczenia dla wyniku sprawy. Stąd też został oddalony przez sąd administracyjny na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 tej ustawy.