II SA/Gl 471/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2020 r. sprawy ze skargi L. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D . z dnia [...] r., nr [...]. Po rozpoznaniu wniosku L. U. (dalej też jako skarżący lub wnioskodawca) z dnia 27 września 2019 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta D. (dalej jako Prezydent) decyzją z [...] r. nr [...] odmówiono mu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko (syna) T. U. PESEL [...] na okres zasiłkowy 2019/2021. Jako podstawę prawną tej decyzji Prezydent wskazał art. 4, art. 5 ust. 2a, art. 13a ust. 1 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm., zwanej też dalej ustawą) oraz art. 104 Kpa. W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent powołując się na treść postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oraz na treść zawartej w tej sprawie w tym samym dniu ugody sądowej stwierdził, że okresu w którym małoletni T. przebywa ze skarżącym nie można uznać za porównywalny w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy albowiem łączny czas sprawowania przez wnioskodawcę nad nim opieki nie jest porównywalny do okresu sprawowania opieki nad dzieckiem przez jego matkę. Nadto zgodnie z w/w postanowieniem Sądu Rejonowego miejscem zamieszkania małoletniego dziecka jest każdorazowo miejsce zamieszkania jego matki, gdy tymczasem zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy przesłanką wnioskowanego świadczenia jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z osobą wnioskującą o świadczenie wychowawcze. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że zgodnie z postanowieniem sądu rodzinnego władza rodzicielska nad synem przysługuje obojgu rodzicom, zaś w świetle zawartej przez nich ugody sądowej należy przyjąć, że sprawują oni nad nim opiekę naprzemienną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako Kolegium lub SKO) odwołania tego nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w/w decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdziło, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...] wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim T. U. powierzono obojgu rodzicom, ustalając miejsce zamieszkania małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania matki. Zgodnie zaś z wypisem z protokołu z posiedzenia tego Sądu z dnia [...] r. sygn. akt [...] zawarto ugodę dotyczącą kontaktów małoletniego. Ustalono, że skarżący ma prawo do kontaktu z małoletnim w tygodniach parzystych każdego miesiąca - od poniedziałku po zakończeniu zajęć w placówce edukacyjnej do wtorku do godz. 19.30, oraz od soboty od godz. 9.00 do niedzieli do godz. 19.30, a tygodniach nieparzystych w dniach: od środy po zakończeniu zajęć w placówce edukacyjnej, do piątku do godz. 19.30, poza miejscem zamieszkania małoletniego z obowiązkiem odebrania i odwiezienia małoletniego do jego miejsca zamieszkania. Ustalono też, że każde z rodziców spędza po połowie wakacji z małoletnim oraz jeden tydzień ferii zimowych w terminach wzajemnie ustalonych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2a w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie ma zatem zdaniem SKO ustalenie, czy przepis z art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 sierpnia 2017 r. ma zastosowanie do przedmiotowej sprawy, a co za tym idzie, czy w przypadku dziecka T. U. mamy do czynienia z opieką naprzemienną, co wnioskodawca wyraźnie podnosi w odwołaniu. W tym względzie Kolegium podkreśliło, że opieka naprzemienna jest instytucją prawa rodzinnego, która została wprowadzona do polskiego systemu prawnego ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego, która weszła w życie 29 sierpnia 2015 r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy nie używa dosłownie pojęcia pieczy naprzemiennej, ale można się jej dopatrywać w jego zmienionym art. 58 § 1a, który stanowi m.in. że sąd (...) rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem (...). Ponadto do kodeksu postępowania cywilnego wprowadzono przepisy, które dają możliwości mieszkania dziecka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Idea opieki naprzemiennej sprowadza się do faktu, iż sąd orzekając o opiece wskazuje okresy, w jakich rodzice naprzemiennie, będą zamieszkiwać z dzieckiem i sprawować nad nim opiekę np. w oparciu o plan wychowawczy. W tych okresach, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, każdemu z rodziców przysługuje odpowiednio świadczenie wychowawcze na dziecko objęte opieką naprzemienną. Natomiast nie stanowi opieki naprzemiennej sytuacja gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu stale zamieszkuje z jednym z rodziców, a drugi rodzic ma jedynie ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z dzieckiem. Dalej SKO stwierdziło, że przy badaniu istnienia opieki naprzemiennej należy się posłużyć kilkoma kryteriami, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspakajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie, aby można było uznać, że dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Taka sytuacja zdaniem organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie jednak nie zachodzi. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że opieka nad małoletnim T. jest sprawowana przez jego rodziców naprzemiennie tj. w porównywalnych i powtarzających się okresach. W szczególności nie wynika to bezpośrednio z w/w postanowienia S.R. w B. sygn. akt [...] oraz z zawartej w tamtej sprawie ugody sądowej. Jak wynika z akt sprawy w większym wymiarze czasu opieka nad dzieckiem T. sprawowana jest przez jego matkę, gdyż jego ojciec sprawuje opiekę nad nim w tygodniach parzystych każdego miesiąca od poniedziałku po zakończeniu zajęć w placówce edukacyjnej do wtorku do godz.19.30, oraz od soboty od godz. 9.00 do niedzieli do godz. 19.30, a tygodniach nieparzystych w dniach: od środy - po zakończeniu zajęć w placówce edukacyjnej, do piątku do godz. 19.30. Należało zatem zdaniem Kolegium przyjąć, że pomimo powierzenia wykonywania przez sąd rodzinny władzy rodzicielskiej nad małoletnim T. obojgu rodzicom skarżący nie sprawuje nad nim opieki naprzemiennej, ma jedynie przyznane prawo do utrzymywania z synem ustalonych kontaktów. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO, skarżący wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu uprawnienia do połowy świadczenia wychowawczego. Zarzucił, że wbrew stanowisku organów administracji opieka nad małoletnim synem T. sprawowana jest przez niego i matkę małoletniego w porównywalnych i powtarzających się okresach. Średnio w miesiącu sprawują oni bowiem tę opiekę przez taką samą ilość dni. Różnica na korzyść matki dotyczy tylko 4 nocy. W tym względzie przedstawił jako załącznik do skargi wyliczenie sprawowania opieki w styczniu [...] r. z którego wynika, że w tym miesiącu syn był 17 dni u niego i 14 dni u matki. Podniósł, że wbrew stanowisku organów treść ugody sądowej z dnia [...] r., nie dotyczy klasycznych kontaktów z synem lecz sposobu sprawowania nad nim opieki. Określenie przez sąd rodzinny miejsca zamieszkiwania syna u matki nie wyklucza faktu sprawowania nad nim opieki naprzemiennej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej w dniu 23 października 2020 r. skarżący podał, że nie jest obciążony alimentami na rzecz syna, gdyż każde z rodziców ponosi we własnym zakresie koszty jego utrzymania w czasie sprawowanej nad nim opieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja i poprzedzającą ją decyzja Prezydenta Miasta D. zostały wydane w następstwie błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym poprzez pominięcie części tego materiału, które to uchybienie stanowiące naruszenie art. 80 i art. 107 § 3 Kpa miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). W konsekwencji zostały one też wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wbrew stanowisku organów orzekających ocena całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego daje zdaniem Sądu jednoznaczną podstawę do przyjęcia, że skarżący sprawuje nad małoletnim synem T. z jego matką, z którą żyje w rozłączeniu, opiekę naprzemienną, wykonywaną w porównywalnych i powtarzających się okresach w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy. Wynika to przede wszystkim z treści zawartej przez rodziców małoletniego w sprawie Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] ugody. W tym względzie należy mieć na uwadze (na co zwróciło tez uwagę SKO), że obowiązujące przepisy nie zawierają definicji "opieki naprzemiennej" o jakiej mowa w tym przepisie. W orzecznictwie ugruntowało się w tym zakresie zasadnie jednolite stanowisko, że sprawowanie w rozumieniu omawianego przepisu opieki w porównywalnych i powtarzających się okresach nie oznacza, że okresy te muszą być tożsame gdy chodzi o ich długość, co zresztą w praktyce byłoby często trudne do sprecyzowania i nie zawsze byłoby zgodne z dobrem małoletniego. Chodzi zatem o ustalenie przez sąd rodzinny względnie równego, porównywalnego podziału obowiązków rodziców sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem (tak m.in. WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 23 października 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 592/19 – LEX nr 2744642). Taka sytuacja ma w świetle w/w ugody sądowej niewątpliwie miejsce w odniesieniu do małoletniego T., zgodnie z którą opieka nad nim sprawowana przez jego rodziców, w tym przez skarżącego, jest niewątpliwie naprzemienna i dotyczy co do zasady porównywalnych okresów, o czym świadczy też m.in. wyliczenie skarżącego stanowiące załącznik do skargi. Stanowiska, że okresy te nie są porównywalne organy orzekające w żaden bliższy i przekonujący sposób z naruszeniem treści art. 80 i art. 107 § 3 nie uzasadniły. Za przyjęciem, że przedmiotowa opieka sprawowana jest naprzemiennie przemawia nadto zdaniem Sądu, również okoliczność, że skarżący nie został obowiązany alimentami na rzecz syna (według jego twierdzeń), a przede wszystkim, że za taką uznała ją matka małoletniego T. w zalegającym w aktach administracyjnych oświadczeniu z dnia [...] r., którego treści organy orzekające z naruszeniem w/w przepisów postępowania nie wzięły pod uwagę. Za odmową przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia nie może też przemawiać zdaniem Sądu okoliczność, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. ustalono miejsce zamieszkania małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania jego matki. W tym względzie treść art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy powinna być bowiem interpretowana z uwzględnieniem treści jej art. 5 ust. 2a, która w związku z treścią art. 26 § 2 Kodeksu cywilnego uniemożliwia ustalenie przez sąd opiekuńczy dwóch miejsc zamieszkania dziecka w odniesieniu do którego władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę należało przyjąć, że wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego powinien być uwzględniony na podstawie art. 5 ust. 2 a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, o czym orzeknie Prezydent przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W związku z treścią tego przepisu i treścią art. 28 ustawy oraz treścią art. 28 Kpa stroną postępowania administracyjnego powinna być również matka małoletniego T. ec