II SA/Gl 473/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2019 r. sprawy ze skargi T.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Burmistrz Miasta C. decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 8, art. 11 ust. 2 i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił T. B. (dalej jako strona lub skarżący) przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 130 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżącemu w grudniu 2017 r. przedłożono ofertę pracy, z której skarżący nie skorzystał. Z wnioskiem o przyznanie przedmiotowej pomocy wystąpił 4 stycznia 2018 r., a ponowił go 7 czerwca 2018 r. Organ ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w lokalu socjalnym oraz od kilku lat jest objęta świadczeniami z pomocy społecznej. Nadto organ wskazał, że źródłem utrzymania strony są prace dorywcze, z których osiąga dochód w wysokości około 800 zł miesięcznie, co z dodatkiem mieszkaniowym oraz energetycznym daje kwotę 881 zł. W ocenie organu pierwszej instancji nie podejmowanie zatrudnienia na umowę o pracę skutkuje tym, że strona nie poprawia swojej sytuacji zawodowej i materialnej. Nadto organ zwrócił uwagę na kwalifikacje strony oraz jej wiek, jak również zaznaczył, że strona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał, że odmowa podjęcia zatrudnienia była nieuzasadniona i stanowiła formę braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Następnie organ ten odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazał, że świadczenia z pomocy społecznej posiadają subsydiarny charakter i winny być wykorzystywane jedynie wówczas, gdy wnioskodawca nie jest w stanie przy wykorzystaniu własnych zasobów, możliwości i uprawnień zaspokajać swoich potrzeb. W końcowej części uzasadnienia organ zwrócił także uwagę na ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje pomoc społeczna. Z decyzją tą nie zgodził się skarżący, który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej. W odwołaniu tym skarżący wyraził jedynie niezadowolenie z otrzymanej decyzji i uznał ją za sprzeczną z interesem społecznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył przebieg czynności podejmowanych w sprawie od momentu złożenia wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W dalszej kolejności organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w sprawie, ze szczególnym uwzględnieniem postanowień art. 39 ust. 2 oraz art. 11 ust. 2 tej ustawy. W tej części uzasadnienia przywołano brzmienie art. 3 ust. 4 i przeprowadzono jego wykładnię zwracając uwagę na to, że organy pomocy społecznej obowiązane są mieć w polu widzenia nie tylko potrzeby osoby ubiegającej się o świadczenie ale także potrzeby innych osób i możliwości ich zaspokajania. Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 4 ustawy oraz art. 8 tego aktu normatywnego oraz odniósł się do protokołu przesłuchania strony z [...] r. i deklarowanego przez nią dochodu, a dalej zaakcentowano, że z uwagi na wiek i stan zdrowia oraz posiadane kwalifikacje strona jest zdolna do podjęcia zatrudnienia. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy wskazał na cele pomocy społecznej oraz podkreślił jej subsydiarny charakter. W ocenie tego organu rozstrzygnięcie podjęte przez organ pierwszej instancji jest prawidłowe i zasługuje na utrzymanie, a zgromadzony materiał dowodowy w ramach przeprowadzonego postępowania dowodowego, pozwala na podjęcie takiego rozstrzygnięcia. W konkluzji organ odwoławczy nie dostrzegł uchybień w zakresie przepisów postępowania administracyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na tę decyzję wniósł skarżący, który uznał ją za nie słuszną i krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie odnieść się do zagadnień o charakterze procesowym. Jak wynika z akt sprawy skarżący wnioskiem z 7 czerwca 2018 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w analogicznej formie jak we wniosku ze stycznia 2018 r. We wskazanym dniu pracownik przeprowadził ze skarżącym rozmowę, której podstawowe informacje zamieszczone zostały w sporządzonym protokole, a następnie organ pierwszej instancji wydał decyzję, mocą której odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej pomocy. W następstwie wniesionego odwołania organ odwoławczy zlecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i taki wywiad przeprowadzony został 16 sierpnia 2018 r. Przedstawiony przebieg postępowania odnieść należy do obowiązujących reguł w tym zakresie, otóż zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Oznacza to, że przeprowadzenie tej czynności procesowej ma charakter obligatoryjny w ramach postępowania o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji, z uwagi na stały kontakt ze skarżącym, ograniczył się do rozmowy przeprowadzonej z nim przez pracownika. Przywoływana rozmowa nie może być uznana za dopełnienie obowiązku wynikającego z powyższego przepisu, a tym samym decyzja organu pierwszej instancji obarczona została wadą, która uzasadniałaby uwzględnienie wniesionej skargi. Podkreślić trzeba, że organ odwoławczy w następstwie wniesionego odwołania zlecił organowi pierwszej instancji przeprowadzenie wskazanej czynności procesowej i czynność ta została przeprowadzona. Oznacza to, że sygnalizowane powyżej uchybienie zostało przez ten organ skorygowane i na obecnym etapie oceny prowadzonego postępowania można uznać, że o ile decyzja organu pierwszej instancji zawierała wskazane uchybienie to już decyzja organu odwoławczego tego uchybienia nie zawiera. W tej sytuacji wadliwość prowadzonego postępowania dowodowego została przez organ odwoławczy skorygowana i aktualnie brak jest podstaw z tego powodu uwzględniać wniesioną skargę. Po rozważeniu zagadnień o charakterze procesowym przejść należy do kwestii materialnoprawnych poddanej kontroli decyzji. Organy administracji obu instancji odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 130 zł. W motywach tego rozstrzygnięcia podkreślono, że odmowa spowodowana została tym, że skarżący posiada dochód przekraczający kryterium uprawniające do otrzymania wnioskowanego świadczenia, a dodatkowo podniesiono, że strona jest osobą stosunkowo młodą i legitymującą się dobrym wykształceniem, ponieważ posiada wykształcenie średnie techniczne (technik budowlany) i posiada liczne dodatkowe kwalifikacje, jednakże nie wykorzystuje ich, a dowodem tego była ostatnia odmowa przyjęcia oferty pracy zgodna z jego kwalifikacjami. W konsekwencji organ ten uznał, że skarżący nie wykorzystuje posiadanych możliwości w celu poprawy trudnej sytuacji życiowej, a tym samym wyczerpana została przesłanka odmowy przyznania świadczenia przewidziana treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu podzielił argumentację prezentowaną w decyzji organu pierwszej instancji i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie tego organu. Przeprowadzając kontrolę obu decyzji przyjdzie zauważyć, że rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie podjęte zostały w warunkach uznania administracyjnego przy wykorzystaniu pojęć niedookreślonych. Sytuacja taka wymusza w pierwszej kolejności sprawdzenie czy kontrolowane rozstrzygnięcia wydane zostały po wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Na tak postawione pytanie udzielić należy odpowiedzi pozytywnej, mając w polu widzenia podniesioną powyżej uwagę co do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Na marginesie można jedynie zauważyć, że dla organu pierwszej instancji sytuacja osobista i majątkowa skarżącego jest dobrze znana, ponieważ od dłuższego okresu czasu korzysta on ze świadczeń z pomocy społecznej. Na uwagę zasługuje to, że skarżący nie spełnia wymogów do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ jak deklaruje z pracy dorywczej i dodatku mieszkaniowego posiada dochód w wysokości ponad 880 zł miesięcznie i kwota ta przekracza wysokość kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania takiej pomocy wynoszące 634,00 zł, a od 1 października 2018 r. 701,00 zł. Oznacza to, że skarżący może ubiegać się jedynie o przyznanie specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego zwrotnego w przypadku stwierdzenia występowania szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie tego typu pomocy. Analiza akt administracyjnych nie daje podstaw dla uznania, aby taka szczególna sytuacja występowała, a dodatkowo podkreślić trzeba, że w przypadku skarżącego występują przesłanki odmowy przyznania świadczenia przewidziane treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem organ może odmówić przyznania świadczenia w przypadku braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny o systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie skarżący otrzymał propozycję pracy ze strony organu zatrudnienia i z tej możliwości nie skorzystał, przy czym argumentował, że powodem rezygnacji z tej propozycji był stan zdrowia, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy w pozycji stojącej. Argumentacja prezentowana przez skarżącego z jednej strony wygląda logicznie i mogłaby zostać uznana za prawidłową, jednakże okoliczności rozpoznawanej sprawy nie dają podstaw dla przyjęcia takiego stanowiska. Po pierwsze skarżący stosowny certyfikat dotyczący obsługi i programowania obrabiarek sterowanych numerycznie otrzymał 26 października 2017 r., a propozycję pracy otrzymał 12 grudnia 2017 r., zatem po upływie niespełna dwóch miesięcy. Oznacza to, że skarżący mógł uczestniczyć w stosownym kursie, ale już nie może podjąć zatrudnienia, przy niezmienionym stanie zdrowia. Drugi powód odrzucenia argumentacji prezentowanej przez skarżącego sprowadza się do tego, że tylko on deklaruje zły stan zdrowia, gdyż nie legitymuje się na tę okoliczność stosownym orzeczeniem, jak również po otrzymaniu przedmiotowej oferty sam uznał, że ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie jej przyjąć, a nie udał się do lekarza medycyny pracy celem zweryfikowania jego możliwości w tym zakresie. W konkluzji tej części rozważań przyjdzie stwierdzić, że zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy pozwala uznać, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające wykorzystanie postanowień art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej do odmowy przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie zgłoszonych potrzeb, ponieważ skarżący odmówił przyjęcia oferty pracy i nie wskazał na usprawiedliwione powody takiej decyzji. Dodatkowo przyjdzie zauważyć, że organ odwoławczy rozpoznawał przedmiotową sprawę w kontekście postanowień art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a zatem w kontekście celów i możliwości pomocy społecznej. W ocenie tego organu celem pomocy społecznej jest zaspokajanie potrzeb osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji, jeżeli przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie ich przezwyciężyć. Skarżący dysponuje sporymi możliwościami podjęcia zatrudnienia, jednakże tego nie czyni i nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji osobistej i materialnej, a to oznacza, że brak jest podstaw do przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej. Sąd nie może wnikać w motywy, którymi kieruje się skarżący, jednakże nie może umknąć jego uwagi zadłużenie skarżącego wynoszące ponad 100 000 zł, które może determinować jego postępowanie. Skarżący złożył wniosek o odroczenie terminu rozprawy z uwagi na złożony do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. wniosek o zmianę adwokata reprezentującego go przed tutejszym Sądem w ramach prawa pomocy. Skarżący uzasadniał wniosek utratą zaufania do adwokata. Złożony wniosek nie został uwzględniony, ponieważ zdaniem składu orzekającego skarżący nie uprawdopodobnił podejmowanych przez siebie czynności. Przyjdzie zauważyć, że skarżący pismem z 4 lipca 2019 r. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o zmianę adwokata i przedstawił podejmowane działania zmierzające do skontaktowania się z wyznaczonym pełnomocnikiem. Pismem z 10 lipca 2019 r. skarżący został poinformowany o tym, że taki wniosek może złożyć do samorządu zawodowego, a nie do sądu administracyjnego. W następstwie tej informacji skarżący pismem z 17 lipca 2019 r. poinformował Sąd o tym, że cofa pełnomocnictwo udzielone wyznaczonemu adwokatowi, a zarazem pismem z 4 lipca 2019 r. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. o zmianę przydzielonego adwokata. Informacje podane przez skarżącego we wskazanym piśmie nie są wystarczające do tego, aby uwzględnić wniosek o odroczenie rozprawy, ponieważ w danym dniu skarżący miał przyznanego pełnomocnika, którego pełnomocnictwo było aktualne i ważne, zatem brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.