II SA/Gl 478/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2020 r. sprawy ze skargi G.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. Prezydent Miasta G. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 8 ust. 3, art. 9 ust. 8, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 106 ust. 1 i 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego zmienił decyzję z [...] r. określającą odpłatność G. H. (dalej strona lub skarżący) za pobyt w Domu Pomocy Społecznej od 1 listopada 2019 r. z kwoty 491,16 zł na kwotę 1235,74 zł miesięcznie i od dnia 1 marca 2020 r. na kwotę 677,11 zł. W uzasadnieniu tej decyzji przywołano przepisy ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do ustalania wysokości dochodu w związku z otrzymaniem jednorazowego dochodu. Z powyższą decyzja nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Strona podniosła, że w domu pomocy społecznej przebywa od [...] września 2019 r. i jej zdaniem wysokość dochodu ustalono prawidłowo uwzględniając wysokość świadczenia przedemerytalnego, natomiast nie godzi się na wysokość wyrównania otrzymanego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ kwota, którą otrzymała była znacznie niższa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano przepisy ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do ustalania wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W dalszej części przybliżono sytuację faktyczną w sprawie, w tym wysokość wyrównania świadczenia przedemerytalnego otrzymanego przez stronę. W konkluzji rozstrzygnięcia stwierdzono, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe i zasługuje na utrzymanie w mocy. Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zakwestionowano stanowisko prezentowane przez organy administracji publicznej. Po przedstawieniu chronologii działań podejmowanych przez skarżącego, stwierdził on, że do września 2019 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a na mocy decyzji ZUS otrzymał świadczenie przedemerytalne począwszy od dnia złożenia wniosku z [...] r. Skarżący oświadczył, że pierwsze świadczenie przedemerytalne wraz z wyrównaniem na konto otrzymał [...] września 2019 r. W dalszej części skargi zakwestionował wyliczenia poczynione przez organ odwoławczy i podniósł, że ze strony ZUS otrzymał jednorazowo kwotę 1277,87 zł i tylko ta kwota winna być brana pod uwagę przy ustalaniu dochodu dla ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W końcowej części skargi odniósł się do zamieszczonego w decyzji organu odwoławczego wskazania, że począwszy od marca 2020 r. wysokość jego odpłatności ma wynosić 67,11 zł i uznaje to za oczywistą omyłkę wymagającą korekty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w odpowiedzi na skargę wniosło ojej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Ponadto po myśli art. 134 § 2 przywoływanej powyżej ustawy sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącej, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji. Istota rozpoznawanej sprawy związana jest z ustaleniem wysokości odpłatności ponoszonej przez skarżącego za pobyt w domu pomocy społecznej. Stosownie do postanowień art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Po myśli art. 61 ust. 1 tej ustawy mieszkaniec domu obowiązany jest w pierwszej kolejności ponosić tę odpłatność. W jego przypadku opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi nie więcej jednak niż 70% jego dochodu. Jak wynika z dołączonych akt administracyjnych i pism skarżącego nie uchyla się on od ponoszenia tej odpłatności, kwestionuje natomiast wysokość tej odpłatności ustaloną kwestionowanymi decyzjami organów administracji. W tej sytuacji rozważenia wymaga kwestia ustalenia wysokości dochodu osoby korzystającej z miejsca w domu pomocy społecznej. Problematyka dochodu i ustalania jego wysokości unormowana jest w art. 8 przywoływanej ustawy. Stosownie do treści art. 8 ust. 3 tej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z treścią ust. 4 tego przepisu do dochodu ustalonego zgodnie z powyższymi regułami nie wlicza się: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego: zasiłku celowego; pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; wartości świadczenia w naturze; świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690 oraz z 2019 r. poz. 730, 752 i 992), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2018 r. poz. 276 oraz z 2019 r. poz. 752), w art. 7a ust. 2 ustawy z 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach md uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1373 oraz z 2019 r. poz. 752), w art. 5a ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2019 r, poz. 1168), wart. 10a ust. 2 ustawy z 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. poz. 1824, z 2010 r. poz. 1465, z 2011 r. poz. 696 oraz z 2019 r. poz. 752) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych; dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134, z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1111 i 924); świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2018 r. poz. 1272 i 1669 oraz z 2019 r. poz. 1095); świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529) oraz nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie 31 a ustawy z 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2019 r. poz. 1171). Dodatkowo po myśli art. 8 ust. 4a tej ustawy w przypadku dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 i 4 na potrzeby ustalenia prawa do świadczenia pieniężnego oraz opłaty wnoszonej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, w dochodzie osoby lub rodziny nie uwzględnia się świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz. U. poz. 1622). Obok przywołanych unormowań dla niniejszej sprawy znaczenie posiada art. 8 ust. 12 tej ustawy, zgodnie z nim w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Przedstawiony stan prawny należy teraz przenieść na grunt rozpoznawanej sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych skarżący przebywa w domu pomocy społecznej od [...] września 2019 r. do nadal. Pierwsza decyzja ustalająca wysokość odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej ustalona została 13 sierpnia 2019 r., a zatem jeszcze przed jego umieszczeniem w tej placówce. Równocześnie w aktach sprawy znajdują się sprzeczne oświadczenia skarżącego, ponieważ 4 listopada 2019 r, oświadczył, iż w październiku 2019 r. otrzymał wyrównanie za cztery miesiące świadczenia przedemerytalnego, natomiast w skardze do tutejszego Sądu wskazuje, że był to [...] września 2019 r. Sygnalizowana okoliczność posiada w sprawie bardzo istotne znaczenie, ponieważ wpływa na wysokość odpłatności za pobyt w przedmiotowej placówce od października lub od listopada 2019 r. Okoliczność ta wyczerpuje przesłankę wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego i nie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a tym samym uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi z uwagi na stwierdzone naruszenie postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W dostarczonych Sądowi aktach administracyjnych brak jest dokumentu wskazującego w sposób jednoznaczny datę otrzymania przez skarżącego wskazanych środków, a tym samym wymaga ona wyjaśnienia w ramach ponownie prowadzonego postępowania wyjaśniającego. Kolejną kwestią, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w tej sprawie to wysokość środków, które skarżący otrzymał z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organy administracji obu instancji przyjęły, że skarżący otrzymał jednorazowo przyznane świadczenie przedemerytalne za cztery miesiące od czerwca do września 2019 r. i następnie kwotę 3192,17 zł podzielił na cztery miesiące i ustalił od niej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Działania organów administracji publicznej wypowiadających się w tej sprawie wydają się być prawidłowe, jednakże w rzeczywistości tak nie jest, ponieważ kwota świadczeń otrzymanych przez skarżącego jest inna. Organy te pominęły w swoich rozważaniach pismo z ZUS skierowane do Powiatowego Urzędu Pracy w G., z którego wynika, że z przysługującego skarżącemu świadczenia przedemerytalnego przekazano na rzecz tego organu kwotę 947 zł tytułem rozliczenia zasiłku dla bezrobotnych. Oznacza to, że skarżący tej kwoty świadczenia nie otrzymał i nie powinna być ona brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości otrzymanego świadczenia jednorazowego. Metodologia ustalania wysokości wyrównania otrzymanego przez skarżącego, przyjęta przez organy administracji publicznej, skutkuje tym, że przyjmowana jest fikcyjna wysokość tej kwoty, której skarżący nigdy nie otrzymał. Wynika to z tego, że otrzymywany przez niego zasiłek dla bezrobotnych, leżący u podstaw ustalenia pierwotnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, został z tej kwoty mocą działań ZUS zwrócony organowi do spraw bezrobocia. Tym samym można uznać, że były to zaliczki świadczenia przedemerytalnego otrzymywane przez skarżącego ze strony organu do spraw bezrobocia. Na marginesie można podnieść, że we wszystkich pismach kierowanych do tych organów skarżący wskazuje na tę okoliczność. Przedstawiona tu sytuacja wyczerpuje znamiona naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie wadliwej oceny zgromadzonego w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego materiału dowodowego. Wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik postępowania, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dostrzeżone uchybienia w zakresie przepisów postępowania administracyjnego uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W ramach ponownie prowadzonego postępowania zostaną wyjaśnione wskazane w niniejszym uzasadnieniu okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia. Równocześnie organy te będą miały w polu widzenia wskazania co do zasad ustalania wysokości jednorazowego dochodu otrzymanego przez skarżącego. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.