II SA/Gl 483/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta D. przez Kierownika Działu Opieki nad Dzieckiem i Rodziną w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] roku Nr [...] o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka W.K., ur. [...]., w pieczy zastępczej w okresie od dnia 01.07.2020 r. do dnia 30.06.2021r. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji ustalono, że syn R.K. (dalej: strona, skarżący), przebywa w pieczy zastępczej - w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] pieczę zastępczą nad synem strony powierzono jego dziadkom. Rodzina zastępcza otrzymuje świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w wysokości 694,00 zł miesięcznie. Rodzice dziecka są solidarnie odpowiedzialni za pokrycie kosztów z tytułu tego świadczenia. Pismem z dnia [...] r. znak: [...] organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres od dnia 01.07.2020 r. do nadal. Dnia 20.11.2020 r. wpłynął wniosek strony z dnia 14.11.2020 r. , w którym wskazał, iż oczekuje odstąpienia od ustalenia odpłatności. Z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze stroną wynika, że zamieszkuje z mamą A.L. i jej mężem R.L. oraz z siostrą W.K.. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Pracuje zawodowo na umowę o pracę, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności orzeczonym na stałe. Źródłem utrzymania strony jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 880,00 zł, renta socjalna - 1 025,00 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny - 215,84 zł. Razem miesięczny dochód wynosi 3 210,84 zł, a pomniejszony o płacone na syna alimenty, w wysokości 550,00 zł miesięcznie, wynosi 2 570,84 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Na podstawie uchwały Rady Miejskiej w D. nr [...] z dnia [...] r., w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności i rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka lub osoby, która osiągnęła pełnoletność przebywając w pieczy zastępczej oraz w przypadku dziecka pozbawionego opieki i wychowania rodziców umieszczonego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej przez sąd (dalej; Uchwała) organ odstąpił od ustalenia opłaty od matki dziecka. Po przeanalizowaniu sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej strony, biorąc pod uwagę ww. Uchwałę organ I instancji uznał, że nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik strony, żądając jej uchylenia. Jak wywodzi w odwołaniu, ojciec wykonuje w pełni obowiązek alimentacyjny wobec dziecka w formie "pieniężnej" i "niepieniężnej", dlatego też odmowa odstąpienia ustalenia opłaty za pobyt dziecka jest wyjątkowo krzywdząca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) uznało, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem i utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu podkreślono, ze strona nie spełnia przesłanek uchwały Rady Miejskiej w D. Nr [...] z dnia [...]. ze zm. Dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt syna w rodzinie zastępczej, tj. w październiku 2020 r. przekroczył kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Dochód wyniósł 2570,84 zł, podczas gdy kryterium dochodowe dla rodziny (strona wraz z synem) wynosi 1056,00 zł. W skardze z 29 marca 2021 r. pełnomocnik strony podnosi zarzut naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 193 ust 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 194 ust. 3 powołanej ustawy polegającej na przyjęciu, że Skarżący nie mci podstaw do ubiegania się o odstąpienie od naliczania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej albowiem nie spełnia ustawowych kryteriów warunkujących powyższe zwolnienie Wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący nie zgadza się z treścią zaskarżonego orzeczenia albowiem jest dla niego krzywdząca. Jak podkreśla po raz kolejny, posiada stopień niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym od urodzenia. Zastosowanie wobec niego obowiązku regulowania opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w sytuacji, w której płci alimenty jest krzywdzące i nie odpowiada okolicznością faktycznym sprawy. Skarżący własnym działaniem stara się normalnie funkcjonować w sferze osobistej, zawodowej jak również społecznej. Żaden organ rozpoznający sprawę nie bierze pod uwagę jakim nakładem pracy to osiąga. Funkcjonuje w społeczeństwie normalnie, jak każdy człowiek. Potencjalnie mógłby korzystać tylko i wyłącznie z pomocy rodziny, pozostawać na utrzymaniu z zasiłków czy subwencji celowych jakie przyznaje Państwo. Skarżący terminowo reguluje wszelkie należności alimentacyjne zgodnie z orzeczeniem Sądu w sprawie o rozwód, a małoletni syn ma zaspokojone wszelkie potrzeby bytowe. Często wspomaga finansowo dziecko, zaopatrując go w niezbędne w rzeczy. Skarżący od stycznia 2021 roku zawarł umowę o najem lokalu z "A" S.. Czynsz najmu wynosi ok 400 zł.. Nadto posiada na utrzymaniu pojazd samochodowy, który jest mu niezbędny do odbywania kontaktów z dzieckiem, dojazdem do pracy i wykonywaniem codziennych obowiązków życiowych. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 roku, poz. 2325 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W przedmiotowej sprawie zwróciła się o odstąpienie od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 821 ze zm. – dalej u.w.r.) za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. W świetle art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Użycie w przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r. określenia "może" oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 829/19). Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w kontekście ewentualnego przekroczenia granic uznania administracyjnego, jakim dysponowały organy orzekające w sprawie, poddał analizie granice zewnętrzne, wyznaczone postanowieniami § 5 ust.1 Uchwały. Zgodnie z tym przepisem, można odstąpić od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej po rozeznaniu jej sytuacji majątkowej lub rodzinnej, jeżeli: 1) osoba zobowiązana korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późn. zm.) z uwzględnieniem w kryterium dochodowym rodziny, dziecka, dzieci lub osoby pełnoletniej, za które ustalana jest opłata, 2) osobą zobowiązaną jest nieletni rodzic, nie posiadający dochodu, 3) ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególnie uzasadnionych np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej. Wobec tego decyzję w kwestii zwolnienia z opłaty musi zostać poprzedzone rozeznaniu sytuacji majątkowej lub rodzinnej zobowiązanego w tym celu, aby ustalić czy zaistniała któraś z wymienionych w pkt. 1-3 sytuacji i dopiero stwierdzenie, że miało to miejsce otwiera drogę do podjęcia rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z akt postępowania administracyjnego, Skarżący (zobowiązany) pozostaje osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim (§ 5 ust.1 pkt. 3 Uchwały). Koniecznym było zatem wyjaśnienie czy ponoszenie tej opłaty może stanowić nadmierne obciążenie jego budżetu. Ustalenia takie poczynił organ I instancji analizując wysokość jego dochodu oraz ponoszone wydatki. Dochód miesięczny pomniejszony o płacone na syna alimenty wynosi 2.570,84 zł, zaś dochód liczony na rodzinę (a więc z uwzględnieniem dziecka) wynosi 1.056,00 zł (przekracza tym samym kryterium dochodowe określone wart. 8 u.p.s.). Wydatki, wyliczone przez organ I instancji, wynoszą z kolei 1950 zł. Skarżący podawał wyższą kwotę wydatków miesięcznych, jednak zdaniem organu nie wszystkie one były potrzebami "pierwszego rzędu", w tym: koszty związane z utrzymaniem samochodu – 250 zł, koszty paliwa – 350 zł. Po przeanalizowaniu sytuacji materialno-bytowej i zdrowotnej w kontekście postanowień Uchwały organ uznał, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia opłaty. Trzeba to odczytać, że opłata nie będzie stanowić nadmiernego obciążenia jego budżetu. Inaczej przyjął organ odwoławczy w kontrolowanej decyzji skupiając się na przekroczeniu kryterium dochodowego rodziny o kwotę 528,00 zł., co oznacza, zdaniem Kolegium, że strona nie spełnia wymagań określonych w Uchwale dla odstąpienia od ustalenia opłaty. Stanowisko Kolegium jest błędne głównie z tej racji, że przekroczenie kryterium dochodowego ma znaczenie jedynie w przypadku określonym w § 5 ust.1 pkt. 1 Uchwały, podczas gdy w przedmiotowej sprawie aktualna pozostawała przesłanka z pkt. 3 (niepełnosprawność strony). Jednakże ogólna konkluzja, jaką przyjął organ odwoławczy, który stwierdził, iż rozpoznana sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącego potwierdza prawidłowość decyzji pierwszoinstancyjnej, zasługuje na aprobatę. Mimo niepełnosprawności Skarżącego, porównanie dochodów oraz niezbędnych wydatków, wskazuje na możliwość pokrywania opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Przyjmując wyliczenie dokonane przez organ I instancji, opłata ta nie stanowiłoby nadmiernego obciążenia budżetu osoby zobowiązanej. W ocenie Sądu, mimo tego że Kolegium dopuściło się naruszeń prawa materialnego (zastosowanie § 5 ust.1 pkt. 1 Uchwały zamiast pkt. 3 tego przepisu) oraz prawa procesowego (niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności w związku z zastosowaniem niewłaściwej podstawy prawnej orzeczenia), nie miało to wpływu na wynik sprawy, stąd skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).