II SA/Gl 484/14

WyrokWSA w Gliwicach2014-11-07

Skład orzekający: Bonifacy Bronkowski, Grzegorz Dobrowolski, Maria Taniewska-Banacka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy przepis art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, w sytuacji gdy odszkodowanie za wywłaszczenie lub ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości nie zostało ustalone i wypłacone na podstawie wcześniejszych przepisów?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że przepis art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie również do stanów faktycznych sprzed jej wejścia w życie, o ile uprawnienie do odszkodowania nie zostało wcześniej skonsumowane lub wykluczone. Brak jest podstaw do przyjęcia, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do zdarzeń powstałych po dacie wejścia w życie ustawy, a jego stosowanie do starszych stanów faktycznych jest zgodne z konstytucyjną ochroną prawa własności i zasadą odszkodowania za wywłaszczenie.
Stan faktyczny
Wnioskodawca domagał się odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości spowodowane przeprowadzeniem przez nią linii elektroenergetycznej w latach 50. XX wieku. Wcześniejsze postępowanie zostało umorzone przez organ I instancji jako bezprzedmiotowe, a decyzję tę utrzymał w mocy organ II instancji, argumentując, że przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mają zastosowania do zdarzeń sprzed jej wejścia w życie. Skarżący zarzucił organom błędną interpretację przepisów i naruszenie zasad postępowania administracyjnego.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. i orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2014 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...], 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wnioskiem z dnia 16 lutego 2012 r. E. B. wystąpił do Prezydenta Miasta C., wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, o wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], oznaczonej w obrębie K., arkusz mapy 1, jako działka nr [...], spowodowane przeprowadzeniem przez tę nieruchomość linii elektroenergetycznej 110 kV A. - T. We wniosku wskazał, że jego poprzednikiem prawnym był ojciec J. B., który nigdy nie otrzymał odszkodowania z tytułu ograniczenia możliwości zagospodarowania działki. Pomimo bowiem wydania decyzji zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na czasowe zajęcie nieruchomości celem budowy rzeczonej linii energetycznej nigdy nie została wydana decyzja o odszkodowaniu. Powyższy wniosek pozostawiono bez rozpoznania. Wnioskodawca nie uzupełnił bowiem braku formalnego wniosku, tj. nie wykazał następców prawnych J. i M. małżonków B. W dniu 4 lutego 2013 r. E. B., reprezentowany przez adw. M. L., ponownie złożył wniosek o przyznanie odszkodowania za zmniejszenie wartości ww. nieruchomości. Do wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w C. sygn. akt [...] z dnia [...] r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J. B., M. B. i J. J. B., z którego wynika, że spadkobiercami ww. osób ustanowieni zostali: E. B., H. T., M. B., S. B., M. B. i M. B. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył jako bezprzedmiotowe wszczęte na wniosek E. B. postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty na jego rzecz oraz H. T., M. B., S. B., M. B., M. B. odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości, spowodowane przeprowadzeniem przez tę nieruchomość linii elektroenergetycznej 110 kV A.– T. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż z przekazanej przez "A" S.A. Oddział w C. kserokopii decyzji z dnia [...] r. Nr [...] wynika, że Kierownik Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. ww. decyzją zezwolił Zakładom "B" w L. na wejście w teren, w celu budowy ww. linii elektroenergetycznej. W decyzji tej wskazano, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest J. B. Spółka poinformowała nadto, że oprócz ww. decyzji nie zachował się w ich archiwum cyt. "dokument potwierdzający wypłacenie poprzedniemu właścicielowi odszkodowania za ewentualne straty, które mogły powstać przy wykonywaniu prac związanych z budową przedmiotowych urządzeń elektroenergetycznych. Powyższe nie oznacza jednak, że takie odszkodowanie nie zostało wypłacone". [...] Urząd Wojewódzki w K. Wydział Nadzoru Właścicielskiego przekazał natomiast uwierzytelnione kopie decyzji z dnia [...] r., zwrotnego potwierdzenia odbioru przez J. B. ww. decyzji, zawiadomienia o wszczęciu postępowania, decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Urbanistyki i Architektury w K. z dnia [...] r. Nr [...] zatwierdzającej plan realizacyjny zagospodarowania trasy linii 110 kV A. – C. – W. – T., wykazu właścicieli użytkowników gruntów, nad którymi przebiega linia elektroenergetyczna oraz mapy trasy linii 110 kV A. - C. Wśród przekazanych akt brak jest dokumentów świadczących o ustaleniu i wypłacie jakiegokolwiek odszkodowania za zniszczenia czy zmniejszenie wartości nieruchomości. Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że decyzja Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] r. wydana została na podstawie art. 35 i 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1961 r., Nr 18, poz. 94). Ww. decyzją Zakłady "B" w L. zostały zobowiązane do wykonania opisu szkód i zniszczeń powstałych podczas wykonywania prac i przedłożenia tego opisu Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej. Zakład ten został również zobowiązany do dokonania opisu przy współudziale właściciela nieruchomości i pobrania oświadczenia, czy wnioskuje o odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych niniejszą decyzją. Dokumentów potwierdzających złożenie przez J. B. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania na jego rzecz organ I instancji nie zdołał odszukać. Kontynuując swe wywody organ I instancji wskazał, że do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenie na wejście w teren, doszło w oparciu o przepis art. 35 i 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., zgodnie z którym cyt. "Organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń". Art. 36 powołanej wyżej ustawy stanowił, że na żądanie właścicieli nieruchomości organ orzeka o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Powołany wyżej wymieniony akt prawny tj. ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stracił moc obowiązującą z dniem 1 sierpnia 1985 r., z chwilą jego uchylenia przez art. 100 pkt 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. 1985, Nr 22 poz.99), uchylonej następnie przez art. 241 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. 2010, Nr 102 poz.651 z późn. zm. zwanej dalej: u.g.n.). Zdaniem organu I instancji obecnie obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami nie daje możliwości ustalenia i wypłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości poprzez zezwolenie na wejście w teren, które nastąpiło pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Kwestie wypłaty odszkodowań regulują przepisy działu III rozdziału 5 obowiązującej ustawy. Zgodnie z art. 242 tejże ustawy regulacja ta obowiązuje od 1 stycznia 1998 r. i ma zastosowanie do aktów wywłaszczeń (ograniczeń) dokonanych po tej dacie, a brak jest przepisów przejściowych, pozwalających rozszerzyć stosowanie tej regulacji i jej zasad na przypadki wywłaszczeń (ograniczeń), dokonanych w przeszłości na podstawie innych aktów prawnych. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. stanowi, że cyt. "Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: - w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126; - na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości; - gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie" Skoro jednak nie doszło do ograniczenia korzystania z przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 124 obecnie obowiązującej ustawy to brak jest podstaw do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n. i ustalenia na jego podstawie odszkodowania na rzecz wnioskodawców. Wyżej powołany przepis znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacjach zaistniałych pod rządami ustawy o gospodarce nieruchomościami z 21 sierpnia 1997 r. (organ przywołał w tej mierze kilka orzeczeń sądów administracyjnych). Odwołanie od decyzji pierwszoinstancyjnej, wyrażające niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, wniósł reprezentowany przez adw. M. L. E. B. Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., art. 8 k.p.a., błędną interpretację art. 129 ust. 5 u.g.n. i art. 233 u.g.n., oraz art. 242 u.g.n., błędną interpretację art. 124 u.g.n. poprzez przyjęcie, iż przepis ma zastosowanie tylko do stanów zaistniałych pod rządami ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieuwzględnienie i niezastosowanie przez organ I instancji art. 128 ust. 4 u.g.n. w zw. z art. 233 u.g.n. oraz w zw. z art. 241 u.g.n przy zastosowaniu art. 129 ust. 5 u.g.n. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił m.in., przywołując na poparcie swych tez stosowne orzecznictwo, że organ I instancji powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt: I OSK 710/08, w którym to sąd wyraził pogląd zgodny ze zdaniem organu. Natomiast zgodnie z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, sądy te w odmienny sposób interpretują przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzja organu I instancji sprowadza się do błędnej wykładni art. 233 u.g.n. który wprost stanowi, iż: "Sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów". Biorąc pod uwagę redakcję tego przepisu należy zatem przyjąć z pełną stanowczością, że art. 129 ust. 5 u.g.n. ma zastosowanie do stanów, kiedy to nastąpiło wywłaszczenie, a nie wypłacono odszkodowania, które było należne na podstawie obowiązujących przepisów. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. W uzasadnieniu zrelacjonował stan faktyczny sprawy oraz przytoczył i omówił odnośne przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podkreślając, że powołany wyżej akt prawny stracił moc obowiązującą z dniem 1 sierpnia 1985 r. Wskazał następnie, że podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest zatem udzielenie odpowiedzi na pytanie czy przepisy obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami przewidują możliwość wydania decyzji ustalającej odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości (stanowiące faktycznie szczególną formę wywłaszczenia) dokonane przed dniem jej wejścia w życie. Analizy wymaga zwłaszcza dział III powołanego aktu prawnego, a w szczególności zawarty w nim art. 129, który w ust. 5 stwierdza, iż starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w wyszczególnionych tam przypadkach. Zdaniem organu nadzoru powołany wyżej przepis znajduje zastosowanie wyłącznie do sytuacji zaistniałych pod rządami ustawy z 21 sierpnia 1997 r., brak bowiem przepisów przejściowych pozwalających rozszerzyć stosowanie tej regulacji na przypadki wywłaszczeń (ograniczeń), dokonywanych w przeszłości na podstawie innych aktów prawnych. Stanowisko takie jest zgodne z ogólną zasadą obowiązywania aktu prawnego, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia lub we wskazanym w nim terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Jeśli wolą prawodawcy jest stosowanie aktu prawnego do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie aktu, to ustawodawca powinien w tej materii zamieścić odpowiedni przepis (vide: wyroki WSA w Gliwicach z 23 lutego 2004 r. sygn. akt II SA/Ka 3410/01 i z 25 stycznia 2008 r. sygn. akt II Sa/GI 826/07 oraz NSA w Warszawie z 12 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 710/08). Skoro zatem nie doszło do ograniczenia korzystania z przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 124 obecnie obowiązującej ustawy to brak podstaw do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i ustalenia na jego podstawie odszkodowania na rzecz wnioskodawcy. Przepis ten, zdaniem organu II instancji, mógłby mieć zastosowanie jedynie w przypadku, gdyby właściciel nieruchomości złożył wniosek pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, bowiem jej przepisy przewidywały wówczas wymóg złożenia wniosku przez właściciela. W ocenie organu II instancji brak złożenia przez ówczesnego właściciela nieruchomości wniosku o odszkodowanie skutkuje brakiem możliwości rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w oparciu o art. 233 u.g.n., zgodnie z którym sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie, prowadzi się na podstawie przepisów tej ustawy. Pismem z dnia 6 marca 2014 r., E. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. decyzję drugoinstancyjną wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wobec zaskarżonej decyzji sformułował te same zarzuty, które uprzednio sformułował w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że organy obu instancji nie zbadały wyczerpująco wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z niniejszą sprawą oraz nie przeprowadziły dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Nadto, zdaniem skarżącego, interpretacja dokonana przez organy interpretacja art. 129 ust. 5 u.g.n. jest sprzeczna z konstytucyjną ochroną prawa własności i zasadą wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych należy przyjąć, iż wyżej wspomniany przepis należy stosować, także do stanów faktycznych zaistniałych przed datą wejścia tejże ustawy w życie. Zdaniem skarżącego, jedynym warunkiem stosowania art. 129 ust. 5 u.g.n. jest stwierdzenie, że nastąpiło wywłaszczenie bądź ograniczenie prawa, za które nie wypłacono odszkodowania, a istniała regulacja prawna która wypłatę takiego świadczenia przewidywała. Do ograniczenia z korzystania nieruchomości należącej do skarżącego na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., która za wywłaszczenie i ograniczenie z korzystania z nieruchomości przewidywała wypłatę odszkodowania i brak jest podstaw do przyjęcia, iż przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. nie ma zastosowania do niniejszej sprawy. Artykuł 36 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przewidywał 3 letni okres przedawnienia roszczenia o straty w zasiewach, uprawach i plonach. Powołany przepis nie określał natomiast terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za straty z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości z uwagi na zajęcie jej części pod linie energetyczną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie wskazując te same argumenty, które uprzednio sformułował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także rozstrzygnięcia decyzję tę poprzedzającego wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie, a tym samym przedmiotowa skarga, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, musiała zostać uwzględniona. Obie decyzje naruszają bowiem art. 129 ust. 5 u.g.n. i art. 105 k.p.a. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż uzasadniając umorzenie postępowania w sprawie oraz utrzymanie w mocy decyzji postępowanie umarzającej obydwa orzekające w sprawie organy uznały, że art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych zaistniałych pod rządami ustawy z 21 sierpnia 1997 r. Brak bowiem przepisów przejściowych pozwalających rozszerzyć stosowanie tej regulacji i jej zasad na przypadki wywłaszczeń (ograniczeń), dokonywanych w przeszłości na podstawie innych aktów prawnych, o ile sprawa odszkodowania nie została wszczęta przed wejściem ustawy w życie. Stanowisko takie, zdaniem organów, jest zgodne z ogólną zasadą obowiązywania aktu prawnego, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia lub we wskazanym w nim terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Jeśli zatem, jak podkreślił organ odwoławczy, wolą prawodawcy jest stosowanie aktu prawnego do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie aktu, to powinien w tej materii zamieścić odpowiedni przepis. Skoro zatem w przypadku nieruchomości J. B. nie doszło do ograniczenia korzystania z przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 124 obecnie obowiązującej ustawy to brak podstaw do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i ustalenia na jego podstawie odszkodowania na rzecz wnioskodawcy. Przepis ten mógłby mieć zastosowanie w przypadku, gdyby właściciel nieruchomości złożył wniosek pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, bowiem jej przepisy przewidywały wówczas wymóg złożenia wniosku przez właściciela. W ocenie organu II instancji brak złożenia przez ówczesnego właściciela nieruchomości wniosku o odszkodowanie skutkuje brakiem możliwości rozpatrzenia przedmiotowej sprawy w oparciu o art. 233 u.g.n., zgodnie z którym sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie, prowadzi się na podstawie przepisów tej ustawy. Sąd zauważa, że kwestia dopuszczalności (bądź jej braku) stosowania art. 129 ust. 5 u.g.n. do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie obowiązującej ustawy, w sytuacjach innych niż przewidziana w art. 233 u.g.n., należy do spornych w orzecznictwie. W ostatnich latach przeważa jednak, jak się wydaje, pogląd, podzielany w całej rozciągłości przez obecny skład orzekający, iż przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnoszący się zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed jej wejścia w życie o ile uprawnienie nie zostało skonsumowane wcześniej, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 147/13 wraz z cytowanym tam dalszym orzecznictwem. Jak z kolei podkreślił NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 147/13, art. 129 ust. 5 u.g.n. wprowadzony został po to, aby stworzyć możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, w których przewidziane przez akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia odszkodowanie nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji, a także obowiązującej od 1 stycznia 1998 r. ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w kontrolowanej sprawie albowiem jak wynika z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych brak dowodów na to by J. B. kiedykolwiek złożył wniosek o przedmiotowe odszkodowanie i by odszkodowanie takie na jego rzecz ustalono. Sam upływ czasu nie ma zaś w sprawie znaczenia. Podkreślić należy w tym miejscu, że w uzasadnieniu wyroku sygn. akt I OSK 147/13 NSA zaakcentował w tej mierze, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w wprawie cywilnym. Tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje. Przeto brak jest podstaw do konstruowania przedawnienia żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy przedawniającego się roszczenia sprecyzowanego w trybie art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Sąd nie podziela zatem poglądu, że warunkiem zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest aby stan faktyczny, do którego przepis ten miałby być zastosowany, zaistniał dopiero po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, warunek taki nie wynika bowiem z treści przywołanej normy. Odmienna od przyjętej w tej sprawie interpretacja wspomnianego przepisu stałaby poza tym w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji) a przede wszystkim z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji, gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia. Skoro zatem Sąd nie podzielił argumentacji zawartej w uzasadnieniach wydanych przez organy decyzji, która to argumentacja przesądziła o wadliwym zdaniem Sądu umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego przez organ I instancji i wadliwym utrzymaniu decyzji tej w mocy przez organ odwoławczy to powodowało to konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego obydwu aktów. Postępowanie w tym zakresie nie było bowiem bezprzedmiotowe, lecz powinno być rozstrzygnięte na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd nie może natomiast przesądzić sprawy merytorycznie i wskazać czy skarżącemu przysługuje prawo do wnioskowanego odszkodowania czy też z uwagi na okoliczności faktyczne sprawy świadczenie takie nie powinno mu zostać przyznane. Skoro bowiem ani organ I, ani II instancji nie rozważyły sprawy merytorycznie powołując się jedynie na przeszkodę formalną powodującą ich zdaniem bezprzedmiotowość żądania to Sąd, badając jedynie zgodność z prawem wydanych w sprawie rozstrzygnięć nie jest władny samodzielnie sprawy rozpoznać. W ramach ponownego postępowania organ merytorycznie oceni zatem okoliczności sprawy z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym uzasadnieniu, a następnie wyda zgodną z prawem, należycie uzasadnioną decyzję. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach Sąd nie orzekał albowiem postanowieniem z dnia 20 maja 2014 r. skarżący został z obowiązku ich poniesienia zwolniony.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło