II SA/Gl 495/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2008 r. sprawy ze skargi M. K. – B. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o wymeldowanie oddala skargę Wójt Gminy W. postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 101 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte na wniosek E. i R. B. w sprawie o wymeldowanie M. K.-B. i małoletniej K. B. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w B. Jako przesłankę zawieszenia organ wskazał konieczność rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy w B. IX Wydział Grodzki (w sprawie sygn. akt [...]) zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu, czy J. B. dopuścił się popełnienia czynu z art. [...] ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), dalej zwanej k.k., wobec osób, które zostały objęte wnioskiem o wymeldowanie. Wójt Gminy W. argumentując powyższe, powołał się na oświadczenia M. K.-B. zawarte w protokole wyjaśnień z dnia [...]r., a następnie uzupełnione pismem z dnia [...]r., z których wynika, że sporny lokal nie opuściła ona dobrowolnie a pod przymusem, w obawie o życie swoje i dzieci. Organ uzasadniając swoje stanowisko, przywołał orzeczenia sądów administracyjnych, w świetle których przez opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Za taki natomiast nie będzie uchodzić ani usunięcie z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, ani też wymiana zamków w drzwiach uniemożliwiająca dostanie się do lokalu, jak również takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, pomimo podjęcia przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym. Organ pierwszej instancji w świetle zebranego materiału dowodowego ustalił, iż J. B., aktem notarialnym sporządzonym w dniu [...]r. (repertorium [...] nr [...]) darował rodzicom E. i R. B. nieruchomość położoną przy ul. [...] w B., poczym w [...]r. opuścił wspólnie zamieszkiwany wraz z żoną i dziećmi dom, wchodzący w skład darowanej nieruchomości. W [...]r. za sprawą właścicieli przedmiotowej nieruchomości odłączono od budynku telefon stacjonarny, zaś z relacji M. K.-B. wynika, iż teściowie grozili jej odłączeniem prądu i gazu, nadto ich wspólne spotkania kończyły się interwencją policji. W zażaleniu od powyższego rozstrzygnięcia E. i R. B. podnieśli, iż wobec jednostronnie prowadzonego postępowania ustalenia organu pozostają w sprzeczności ze stanem faktycznym. W ich ocenie, oparte zostały one jedynie na zeznaniach M. K.-B., przy czym nie przeprowadzono wizji lokalnej, ani nie zaciągnięto informacji z komisariatów policji, jak również nie powiadomiono ich o terminach czynności dokonywanych w toku postępowania. Jako przyczynę darowizny przedmiotowej nieruchomości, wskazali brak środków finansowych syna na jej utrzymanie, zaznaczając, iż stanowiła ona jego majątek odrębny, niegdyś darowany mu przez nich wraz z budynkiem, który wybudowali. Poinformowali nadto, iż Sąd Okręgowy w B. w sprawie z powództwa M. K.-B. wyrokiem z dnia [...]r., sygn. akt [...] orzekł rozwód pomiędzy nią a ich synem z winy obu stron. Nadto wskazali, iż w związku z szykanami i zbieraniem przez byłą synową dowodów do sprawy rozwodowej, jak np. wzywaniem bezpodstawnie policji, J. B. wyprowadził się ze spornego lokalu w [...]r. i zamieszkał u znajomych. Zwrócili uwagę, iż była synowa w okresie od [...]r. do [...]r. sama użytkowała nieruchomość przy ul. [...] w B. Dalej oświadczyli, iż nigdy nie grozili M. K.-B. odcięciem prądu i gazu, bowiem sami choć sporadycznie, ale korzystają z przedmiotowego budynku. Telefon stacjonarny natomiast zlikwidowali na jej prośbę, gdyż skarżyła się ona na wysokie rachunki. Wyjaśnili, iż wobec uniemożliwienia im przez byłą synową korzystania z nieruchomości, stanowiącej ich własność, pismem z dnia [...]r. zobowiązali ją do jej opuszczenia i przekazania w nieprzekraczalnym terminie do [...]r., pod rygorem naliczania od dnia następnego od wskazanej daty czynszu najmu. Wezwana oświadczeniem z [...]r. zgodziła się na powyższe, co potwierdza fakt zwrotu kompletu kluczy w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...]r. Nadto wskazali, iż M. K.-B. wyprowadzając się zabrała wszystkie swoje i córek ruchomości, w tym także wyposażenie domu (przy czym ostanie przedmioty odebrała w [...]). Reasumując podkreślili, iż do opuszczenia budynku była synowa nie została zmuszona, bowiem mogła w nim nadal mieszkać opłacając jednakże czynsz. Wojewoda [...] zażalenie to uwzględnił i powołując się na treść art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. postanowieniem z dnia [...]r., nr [...] uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie Wójta Gminy W. Uzasadniając powyższe organ odwoławczy dokonując ustaleń faktycznych zgodnych z ustaleniami organu pierwszej instancji, nie podzielił jego oceny prawnej i stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniej zależności pomiędzy nagannym zachowaniem J. B. oskarżonego o pełnienie przestępstwa z art. [...] wobec żony i dzieci, a opuszczeniem przez tych ostatnich lokalu przy ul. [...] w B. Skoro M. K.-B. w piśmie z dnia [...]r. poinformowała, iż jej mąż w [...]r. wyprowadził się z zajmowanego przez nich mieszkania i wyjechał na kilkanaście miesięcy za granicę, nie podając przy tym adresu swojego pobytu, jak również wobec oświadczeń obu stron, iż opuszczenie domu przez M. K.-B. nastąpiło w [...]r., a zatem po całym roku od nieobecności byłego męża - nie można było przyjąć, iż toczące się postępowanie sądowe w sprawie popełnienia przez J. B. [...] jest zagadnieniem wstępnym w rozpoznawanej sprawie i jako takie może stanowić przesłanki do zawieszenia postępowania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M. K.-B. wnosząc o uchylenie powyższego postanowienia organu drugiej instancji, powołała się na zdarzenia przedstawiane już wcześniej w postępowaniu administracyjnym. Dodatkowo wskazała, iż w spornym lokalu, do którego nigdy nie rościła sobie praw, poczyniła inwestycje finansowe. Mieszkała w nim bowiem wraz z byłym mężem od [...]r., dzieci zaś od urodzenia. Starsza córka A. wobec sprzeciwu ojca zameldowana została na stałe u jej matki, natomiast w przedmiotowym budynku jedynie na pobyt czasowy, przy czym ostatni meldunek czasowy wygasł [...]r. Poinformowała nadto, iż wobec uchylania się jej byłego małżonka od stawiennictwa nie zakończyło się jeszcze prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne o czyn z art. [...]. Podkreśliła, iż byli teściowie podejmowali działania zmierzające do opuszczenia przez nią domu wraz z córkami w szczególności poprzez wszczynanie [...]. Po wyrzuceniu ich z domu zażądali zwrotu kluczy oraz pismem z dnia [...] r. zabrania mebli. Jak wynika z załączonej kopi pisma z dnia [...]r. skarżąca poinformowała E. i R. B., iż nie posiada mieszkania do którego mogła by przenieść swoje i dzieci rzeczy. Zarzuciła, iż były mąż i jego rodzice nie interesują się ich losem. Zdaniem skarżącej sprawa karna przeciwko J. B. stanowi zagadnienie wstępne dla zawisłej sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Fizyczne i psychiczne znęcanie się podczas związku małżeńskiego nad nią i dziećmi pozostaje w bezpośrednim związku ze zmuszeniem jej przez byłych teściów do wyprowadzenia się z mieszkania. Podniosła, iż pomimo fizycznej nieobecności byłego męża w zamieszkiwanym budynku, postępowanie jego rodziców było przez niego inspirowane i kierowane, tym bardziej iż zgłoszony przez nią samą wyjazd byłego męża zagranicę, nigdy nie był sprawdzany, a co za tym idzie nie może stanowić pewności jego faktycznej nieobecności w kraju. Nadto zaznaczyła, iż zachowanie dziadków i ojca doprowadziło jej córki do skorzystania z pomocy psychologa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego aktu nie znalazł podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska. Uczestnicy ustosunkowując się do skargi i odwołując się zarazem do decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania M. K.-B. i K. B. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w B., wskazali, iż wyżej wymienione wyprowadziły się z niego dobrowolnie. Natomiast pisma przez nich kierowane, wzywające do zwrotu przedmiotowej nieruchomości nie były szykaną a wynikiem realizacji uprawnień jako właścicieli. Zwrócili uwagę, iż syn będąc nieobecnym w kraju, nie mógł [...], nadto jako przyczynę opuszczenia przez niego dotychczasowego miejsca zamieszkania wskazali uniemożliwienie byłej synowej wszczynania awantur, poniżania oraz wzywania policji. E. i R. B. oświadczyli, iż przyjeżdżając na weekendy do własnego domu czuli się jak intruzi. Nadto wyjaśnili, iż A. B. zameldowana była u matki skarżącej celem nabycia przez nią uprawnień do spółdzielczego mieszkania. Skarżąca na rozprawie podtrzymując skargę, wyjaśniła, iż w wyniku gróźb teściów wyprowadziła się z ich nieruchomości w dniu [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) zadaniem sądu administracyjnego jest sprawowanie kontroli zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena ich pod względem słuszności i celowości. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu tego przepisu mogą być wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Jedną z przesłanek zastosowania tego przepisu jest istnienie zależności między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowany jest pogląd, iż zależność ta określana jest jako istnienie związku przyczynowego między rozstrzygnięciem sprawy a zagadnieniem wstępnym, który ustala orzekający w danej sprawie organ. Formułując wymóg istnienia zależności, ustawa Kodeks postępowania administracyjnego nie określa jej charakteru, jednak należy przyjąć, iż powinna mieć ona związek bezpośredni. Przemawia za tym bowiem sama istota instytucji zawieszenia postępowania, jako tamującej bieg i opóźniającej rozstrzygnięcie sprawy. W judykaturze przyjmuje się, że chodzi o "bezpośredni związek przyczynowy" (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt III SA 32/00 - Lex nr 47487), czy też "bezwzględne uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd" (por. wyrok NSA z 26 stycznia 1993 r., sygn. akt II SA 1678/92, ONSA 1994, nr 2, poz. 55 i uchwała pięciu sędziów NSA z 3 czerwca 1996 r., OPK 14/96, ONSA 1997, nr 1, poz. 11). Ponadto od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego powinno zależeć rozpatrzenie sprawy administracyjnej w ogóle, nie zaś wydanie pozytywnej dla wnioskodawcy decyzji (por. wyrok NSA z 8 czerwca 1998 r., sygn. akt II SA 555/98 – LEX nr 43167, wyrok NSA z 7 maja 1999, sygn. akt IV SA 744/97 – LEX nr 47266). Wobec braku określenia w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego wyraźnych podstaw prawnych przedmiotowej zależności, w orzecznictwie sądowym powszechne jest stanowisko, iż przesądza o niej treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. I tak w myśl art. 15 ust 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych osoba przebywająca na terytorium Polski jest obowiązana w razie opuszczenia lokalu wykonywać obowiązek meldunkowy, a mianowicie wymeldować się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Przepis art. 15 ust. 2 powołanej powyżej ustawy stanowi zaś podstawę do wydania przez właściwy organ gminy decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego na ponad 3 miesiące nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. W judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że opuszczenie miejsca pobytu, jako niezbędna przesłanka wymeldowania, winno być rozumiane jako dobrowolne wyprowadzenie się wynikające z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02 – Lex nr 159183). Oceniając w tym kontekście legalność zaskarżonego postanowienia podzielić należy stanowisko organu, iż w świetle zebranego materiału dowodowego brak było podstaw do uznania, że rozpatrzenie sprawy dotyczącej obowiązku meldunkowego i wydanie w tym przedmiocie decyzji przez Wójta Gminy W. zależy od uprzedniego rozpatrzenia przez Sąd Rejonowy w B. zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu, czy J. B. popełnił zarzucany mu czyn z art. [...]. Bezspornym w sprawie było, że wniosek o wymeldowanie skarżącej i jej młodszej córki z pobytu stałego złożyli właściciele przedmiotowego lokalu. Nie budzi wątpliwości również fakt, iż skarżąca wraz z córką nie przebywa w spornym mieszkaniu od [...]r., a ściślej, jak wynika z protokołu wyjaśnień z [...]r. oraz z protokołu rozprawy sądowej - od [...]r. Nadto nie może być kwestionowane, co poświadczają obie strony postępowania, iż J. B. wyprowadził się z budynku w B. przy ul. [...] w [...]r., zaś skarżąca wraz z córkami dopiero rok później. Mając powyższe na względzie, jak trafnie wskazał organ odwoławczy, nie sposób było przyjąć, by opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu przez skarżącą i jej dzieci spowodowane zostało bezpośrednio bezprawnymi działaniami jej byłego męża. Bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy pozostaje fakt, czy faktycznie popełnił on przestępstwo z art. [...], skoro w momencie opuszczenia przez skarżącą wraz z dziećmi lokalu nie dopuścił się wobec nich zarzucanego mu czynu. W zawisłej sprawie należało się bowiem odnieść jedynie do stanu faktycznego jaki istniał w chwili wyprowadzenia się osób objętych wnioskiem o wymeldowanie. Wskazać należy, iż skarżąca pozostawała w kontakcie jedynie z byłymi teściami, nie zaś z mężem, a przedmiotowe postępowanie karne nie toczy się przeciwko E. i R. B. Wojewoda [...] w sposób rzeczowy i przekonywujący wykazał, że pomiędzy zagadnieniem wstępnym a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji przez organ zobligowany do zawieszenia postępowania musi istnieć ścisła zależność. Powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego organ drugiej instancji trafnie podniósł, iż taka zależność zachodzi w sprawie dotyczącej obowiązku meldunkowego przy ustaleniu charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu. I tak jeśli przed sądami lub organami prokuratury toczy się postępowanie, podczas którego może nastąpić ustalenie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu, organ rozpoznający sprawę o wymeldowanie powinien zawiesić postępowanie w tej sprawie do czasu zakończenia wskazanych postępowań (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00 - Lex nr 49954). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest natomiast takiego bezpośredniego skutku przyczynowego pomiędzy zachowaniem J. B., [...], a opuszczeniem przez nich dotychczasowego miejsca pobytu, skoro wyprowadził się on przed nimi rok wcześniej i w tym okresie w spornym mieszkaniu nie przebywał. Zatem postępowanie sądowe w sprawie popełnienia przez wyżej wymienionego przestępstwa polegającego na [...] nie może stanowić przesłanki zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie M. K.-B. i K. B. z miejsca pobytu stałego, a zatem brak było podstaw do zawieszenia postępowania meldunkowego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez organ pierwszej instancji. Okoliczności podnoszone w skardze, jak również wcześniejsze zarzuty artykułowane przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym odnoszą się do meritum sprawy o wymeldowanie, stąd też nie mogą być przeniesione na grunt niniejszej sprawy, dotyczącej kwestii zawieszenia tego postępowania. Powinny natomiast być przedmiotem uwagi orzekających w niej organów administracji, które w ramach administracyjnego postępowania dowodowego uprawnione są do samodzielnych ustaleń i ocen w zakresie charakteru i przyczyn opuszczenia lokalu. A w szczególności, czy przy skarżącej przy wyprowadzeniu się z dotychczasowego miejsca pobytu towarzyszył zamiar opuszczenia lokalu przejawiający się w swobodnym powzięciu przez nią decyzji w tym zakresie. Całokształt rozważań skłania do konkluzji, iż organ administracji, którego rozstrzygnięcie zaskarżono, właściwie ocenił zebrany materiał dowodowy, a wyprowadzonemu wnioskowi w następstwie analizy tego materiału, nie można odmówić słuszności. W konsekwencji istniały podstawy do orzeczenia o uchyleniu postanowienia zawieszającego postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie. Z tych więc powodów zaskarżony akt jest zgodny z prawem a skargę należało oddalić. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Na marginesie zauważyć przyjdzie, iż przy wyrokowaniu Sąd nie wziął pod uwagę decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...]r., nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r., nr [...], które ewentualnie mogłaby zapaść dopiero po uprawomocnieniu się niniejszego orzeczenia.