II SA/Gl 496/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2024 r. sprawy ze skargi K. N. (N.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 lutego 2024 r. nr SKO.PS/41.5/55/2024/1452 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie posiłku uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r., nr [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., na podstawie art. 2 ust. 1, 3, 7 i in. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (obecnie j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 z późn. zm. – dalej u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej k.p.a.), w związku z uchwałą Rady Ministrów Nr 140 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M.P. z 2018 r., poz. 1007 z późn. zm.) i in. odmówiono K.N. (dalej: strona, skarżący) przyznania pomocy w formie posiłku w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" w formie posiłków wraz z dowozem. W uzasadnieniu wskazano m. in., że dochód rodziny pomniejszony o kwotę alimentów wynosi 3929,11 zł. Wysokość dochodu przekracza 200 % kryterium ustawowego, które wynosi 1.200 zł. Ponadto z przeprowadzonej analizy budżetu za październik 2023 r. wynika, że rodzina na żywność wydała kwotę 2.800,89 zł, ponadto posiada kuchnię i media niezbędne do przygotowania posiłków. Przy racjonalnym gospodarowaniu pieniędzmi strona jest w stanie z posiadanych środków zaspokoić zgłoszoną potrzebę. Nie znaleziono również szczególnych okoliczności do przyznania pomocy w formie posiłków w ramach art. 48 u.p.s. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Wskazała, że pomoc należy się. Zwrócono uwagę na trudną sytuację życiową, zdrowotną, finansową i brak zrozumienia ze strony pracowników socjalnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 26 lutego 2024 r., znak: SKO.PS/41.5/55/2024/1452, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., że strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe a jej sytuacja jest monitorowana przez organ I instancji. Rodzina posiada dochód, który przekracza 200% kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. W orzecznictwie sądów administracyjnych zaznacza się, że decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku ma charakter uznaniowy. Przesłanki przyznania ww. pomocy nie zostały spełnione. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Wskazała, że w decyzji organ opisał błędny i nieprawdziwy stan faktyczny sprawy. Podobnie jak w odwołaniu wskazano, że pomoc należy się. Zwrócono uwagę na trudną sytuację życiową, zdrowotną, finansową i brak zrozumienia ze strony pracowników socjalnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Organy powołały się m. in. na treść ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej. Zasady ogólne, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy zauważał, że działał w ramach uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, chociaż zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości podjęcia rozstrzygnięcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 października 2019 r., sygn. II SA/Gl 829/19). Stroną odwołującą był ww. skarżący. Kolegium pisze jednak (s. 3 decyzji): "(...) rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zapadłe w ramach uznania administracyjnego nie nosi cech dowolności. Organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz zastosował właściwe przepisy prawa. Zebrany materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, iż organ pierwszej instancji dokonał wnikliwej analizy sytuacji związanej z potrzebami bytowymi rodziny Pana J. J." Podstawą rozstrzygnięcia organu odwoławczego były zatem ustalenia faktyczne dotyczące innej osoby. Skutkuje to ustaleniem, że granice uznania administracyjnego zostały przekroczone, a organ wziął pod uwagę okoliczności związane z inną osobą niż skarżący. Uzasadnienie decyzji świadczy o motywach, którymi kierował się organ i powinien on sporządzić uzasadnienie odpowiadające rygorom wskazanym w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Tym wymogom SKO nie sprostało. Zastosowanie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. było zatem co najmniej przedwczesne. Wszystkie te uchybienia ww. przepisom postępowania stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu materialnemu. Ocena odwołania powinna być dokonana wszechstronnie i z uwzględnieniem zindywidualizowanych przesłanek zakreślonych granicami sprawy administracyjnej. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to wadliwe ustalenia faktyczne. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.