II SA/Gl 510/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 510/16 w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wykonania określonych robót budowlanych p o s t a n a w i a zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 510/16 i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. 1 1 W związku z wniesioną przez T. Z. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...], Przewodniczący Wydziału II zarządzeniem z dnia 31 maja 2016 r. zobowiązał skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500,00 zł, tj. w wysokości określonej w § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) – w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu, skarżąca wystąpiła na urzędowym formularzu druku PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Powyższe wystąpienie wnioskodawczyni uzasadniła trudną sytuacją materialną, skutkującą niemożliwością poniesienia kosztów sądowych, a także brakiem znajomości regulacji prawnych. Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie ze swoim mężem, zamieszkując w budynku o pow. 110 m², którego wartość stanowi około 150 000 zł. Jednocześnie zaznaczyła, że w domu tym mieszka również jej córka z rodziną. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada obecnie żadnego majątku, gdyż gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami i inwentarzem wydzierżawia dzieciom za wcześniejszą emeryturę rolniczą. Jednocześnie poinformowała, że źródłem utrzymania się jej i małżonka są emerytury rolnicze na łączną kwotę około 1335 zł netto. Nadto oświadczyła jej miesięczne wydatki to: koszty leczenia w kwocie około 250 zł, opłaty za media - około 200 zł, ubezpieczenie - 100 zł; koszty utrzymania nieruchomości (w tym woda i gaz) - 250 zł. Na wezwanie starszego referendarza sądowego, skarżąca udokumentowała wysokość uzyskiwanych dochodów, a także przedstawiła miesięczne rachunki za usługi telekomunikacyjne (65 zł) oraz za energię elektryczną (373 zł, w tym także opłata za ogrzewanie). Nadto wyjaśniła, że prowadzi odrębne od córki gospodarstwo domowe, natomiast nie jest w stanie udokumentować wszystkich wydatków, gdyż do tej pory nie zbierała rachunków. W rozpoznawanej sprawie starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2016 r. zwolnił skarżącą od wpisu od skargi, odmawiając jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W postanowieniu tym referendarz uznał, że uiszczenie wpisu (który w zawisłej sprawie wynosi 500,00 zł) w zestawieniu z uzyskiwanym dochodem, mogłoby stanowić dla skarżącej i jej małżonka zbyt duże obciążenie. Jednakże w jego ocenie sytuacja materialna wnioskodawczyni rodzi zbyt wiele wątpliwości, aby można było przyjąć, iż znajduje się ona w ciężkiej sytuacji materialnej. Wytknął skarżącej, że nie uprawdopodobniła ona większości kosztów wskazanych we wniosku. Zdaniem referendarza do dyspozycji skarżącej pozostają środki, które umożliwią jej poniesienie pozostałych kosztów postępowania sądowego oraz ewentualne skorzystanie z usług fachowego pełnomocnika. Nadto referendarz stwierdził, że skarżąca zamieszkując w jednym budynku z rodziną swojej córki ma możliwość zwrócenia się do niej o jednorazowe wsparcie finansowe. Od powołanego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu powyższego podniosła, że nie może oczekiwać pomocy finansowej od córki, która sama takiej pomocy potrzebuje. Skarżąca wyjaśniła, że córka ma niepełnosprawne dziecko, które wymaga ciągłych rehabilitacji, zaś dochody jej rodziny są niewystarczające. Nadto dodała, że każde zaoszczędzone pieniądze przeznacza na konieczną rehabilitację dla wnuka. Na poparcie powyższego skarżąca załączyła kserokopie: decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego i specjalnych zasiłków rodzinnych na wnuka oraz karty informacyjnej z ośrodka pomocy społecznej, zawierającej m.in. ocenę sytuacji materialno-bytowej rodziny córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W zawisłej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. I tak w myśl art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i z tego powodu nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być udzielone stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, tj. uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku oraz wykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Dokonując analizy wniosku skarżącej, załączonych dokumentów oraz argumentacji zawartej w sprzeciwie - Sąd stwierdził, że zasadnym będzie przychylenie się do złożonego wniosku. Przede wszystkim należało uwzględnić brak możliwości udzielenia przez córkę skarżącej wsparcia finansowego. W pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że skarżąca wraz z małżonkiem, choć dysponują stałym dochodem (1336,83 zł netto miesięcznie), przeznaczają go w znacznej mierze na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Co prawda skarżąca oraz jej córka powinny partycypować wspólnie w kosztach utrzymania nieruchomości, którą wspólnie zamieszkują, to jednakże, jak wynika z oświadczenia wnioskodawczyni - miesięczne wydatki rodziny skarżącej pokrywają znaczną część emerytur. Do tego doliczyć należy opłatę za wyżywienie, jak również koszty na zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb życiowych. Nie bez znaczenia pozostaje również stan zdrowia wnuka, który choć nie pozostaje na utrzymaniu skarżącej, to jednakże zamieszkuje w tym samym domu, co rodzi większą troskę, a tym samym odpowiedzialność za stan zdrowia chorego dziecka, a w konsekwencji generuje dodatkowe wydatki. Ocena stanu majątkowego wnioskodawczyni, jak również jej możliwości finansowe, w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności, prowadzą do wniosku, że skarżąca wykazała dostatecznie, że spełnia przesłanki do całkowitego uwzględnienia jej żądania. Sytuacja życiowa skarżącej w chwili obecnej nie pozwala na wygospodarowanie sumy pieniężnej na pokrycie kosztów postępowania sądowego oraz na opłacenie fachowego pełnomocnika, co w konsekwencji uniemożliwiłoby skarżącej, jako osobie pozbawionej środków na ich pokrycie, skorzystanie z prawa dobrodziejstwa do sądu i obrony swoich praw. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. ----------------------- 4 4