II SA/Gl 516/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 13 lutego 2023 r. nr SKO IV/424/205/2023 w przedmiocie dodatku węglowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Burmistrz [...] decyzją z dnia 15 grudnia 2022 r., znak [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej - k.p.a.), art. 1, art. 2 ust. 1, 3, 3c, 3d ust. 16 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 141 z późn. zm. – dalej u.d.w.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił D. M. (dalej "skarżąca", "strona") przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu wskazano m. in., że wnioskująca nie podjęła czynności zmierzających do ustalenia odrębnego adresu zamieszkania. Zatem nie znajduje zastosowania art. 2 ust. 3c u.d.w., gdyż brak ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania strony nie wynika z braku możliwości jego ustalenia, a wyłącznie z bezczynności w tym zakresie. Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji. Wskazała m. in., że do tej pory taka odrębność adresowa nie była jej potrzebna. Podczas składania wniosku pytała, czy brak innego numeru domu, niż ma jej matka, będzie powodował nieskuteczność wniosku. Została poinformowana, że wystarczy osobny lokal i nic więcej nie musi czynić. Stronie zależy na otrzymaniu dotacji na zakup węgla z uwagi na trudną sytuację materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej (dalej SKO) decyzją z dnia 13 lutego 2023 r., nr SKO IV/424/205/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w uwagach strona dokonała samodzielnego wpisu, że nie zamierza podejmować kroków, w celu ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych. Każde gospodarstwo domowe posiada własną kuchnię, łazienkę oraz pokoje. Kwestionariusz został przez stronę podpisany. Nie udokumentowała zatem, że podjęła kroki mające na celu nadanie odrębnego adresu miejsca zamieszkania. Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO i zarzuciła naruszenie: 1) art. 27g ust. 3c (nie sprecyzowała aktu), poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że dla przyznania dodatku koniecznie jest wykazanie, iż podjęte zostały kroki formalne prowadzące do ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania; 2) art 7 k.p.a., poprzez brak uwzględnienia wszelkich okoliczności sprawy. Wskazała m. in., że formularz wywiadu w całości uzupełniał pracownik socjalny, również rubrykę "uwagi", a nie wnioskodawczyni, jak błędnie stwierdzono w decyzji odmowej. Wnioskodawczyni złożyła jedynie własnoręczny podpis. Do tej pory nie zachodziła potrzeba ustalenia dodatkowego adresu zamieszkania. Zaniechanie nie wynikało z bezczynności wnioskodawczyni. Nie miała zgody pozostałych właścicieli na złożenie stosownego wniosku w zakresie ustalenia odrębnego adresu zamieszkania, o czym informowała pracownika podczas wywiadu. Wnioskodawczyni nie zna przepisów, ale o wszystko pytała w Ośrodku Pomocy Społecznej. Stronie zależało na otrzymaniu dotacji na zakup węgla z uwagi na trudną sytuację materialną. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), natomiast stwierdzenie nieważności decyzji następuje, jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało stwierdzenie jego nieważności w całości. W myśl art. 129 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (§ 1), w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany m. in. jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. W świetle przedłożonej dokumentacji akt administracyjnych decyzja organu I instancji została doręczona skarżącej w dniu 19 grudnia 2022 r. (poniedziałek), co wynika z dowodu doręczenia. Odwołanie od ww. decyzji zostało natomiast złożone osobiście (wg adnotacji na odwołaniu) w dniu 3 stycznia 2023 r. (wtorek), a więc jeden dzień po terminie. Organ odwoławczy, zgodnie z treścią art. 134 k.p.a., po wpływie odwołania, a jeszcze przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, w pierwszej kolejności jest zobowiązany do zbadania dopuszczalności odwołania, zachowania terminu jego wniesienia oraz warunków formalnych jego sporządzenia. Ujawnienie na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego niedopuszczalności odwołania bądź uchybienia terminu do jego wniesienia prowadzi do stwierdzenia powyższego faktu w drodze postanowienia. W przypadku stwierdzenia przez organ odwoławczy, że złożone przez stronę odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. Organ odwoławczy nie uczynił zatem zadość obowiązkowi wynikającemu z treści art. 134 k.p.a. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Jednocześnie z zasady ogólnej ochrony trwałości decyzji administracyjnej wynika, że po upływie terminu do złożenia odwołania decyzja staje się ostateczna i podlega ochronie w tym znaczeniu, że jej wzruszenie może nastąpić tylko w trybach nadzwyczajnych, przewidzianych Kodeksem postępowania administracyjnego (zob. postanowienie WSA w Szczecinie z 27 września 2013 r., I SA/Sz 725/13). Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 1999 r., I SA 330/99). W rezultacie kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez organ odwoławczy, które uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie zarzutów skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.