II SA/Gl 521/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 września 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 12 lutego 2025 r. nr SKO.4106.790.2024 w przedmiocie odpłatności za pobyt w rodzinnym domu pomocy uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent C. decyzją z dnia 24 października 2024 r., wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d i art. 64 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, dalej zwanej również jako u.p.s.) ustalił odpłatność skarżącej M.G. za pobyt jej wnuka R. G. w Rodzinnym Domu Pomocy w C.; - od 20 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024r. w kwocie 110,00 zł; - od 1 lipca 2024 r. w kwocie po 300,00 zł miesięcznie i jednocześnie zwolnił ją częściowo z ponoszenia tej odpłatności – za okres od 20 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2024 r. – do kwoty 40,33 zł, a od 1 lipca 2024 r. zwolnił stronę z ponoszenia opłaty do kwoty 110,00 zł miesięcznie. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca przede wszystkim podniosła, że przy jej wydaniu organ błędnie przyjął, iż kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł podczas gdy, zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami prawnymi, od 1 stycznia 2024 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.010,00 zł. Wskazała, że wobec tego, po odjęciu od jej dochodu kwoty 300% kryterium dochodowego, pozostaje kwota 393,74 zł (3.423,74zł - 3.030,00 zł), a nie – jak przyjął organ - 1.095,74 zł. Ponadto podniosła zarzut, że organ nie uwzględnił tego, iż są cztery osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt jej wnuka w rodzinnym domu pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z dnia 12 lutego 2025 r. utrzymało w mocy wyżej wymienioną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej określające krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zasady ustalania wymienionej opłaty. Organ podniósł, że oceniając możliwości skarżącej w zakresie ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w domu pomocy społecznej przeanalizował wydatki wskazane przez stronę podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 sierpnia 2024 r. W trakcie tego wywiadu strona wskazała dochód w wysokości 3.423,74 zł oraz ponoszone wydatki w łącznej kwocie 1.348,00 zł, po odliczeniu wydatków od dochodu, na zaspokojenie pozostałych potrzeb pozostawała kwota 2.075,74 zł. Wobec tego organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że skarżąca jest w stanie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby oraz ponieść opłatę za pobyt wnuka w rodzinnym domu pomocy i wydatek ten nie stanowi nadmiernego obciążenia dla jej budżetu. Podkreślił, że organ I instancji przychylił się do wniosku strony z dnia 3 października 2024 r. zwalniając ją z ponoszenia opłaty do kwoty 110,00 zł miesięcznie. Dodał, że uwzględniając również ten wydatek, pozostaje skarżącej na zaspokojenie wszystkich potrzeb - kwota 1.955,74 zł. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ wskazał, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej w wysokości podanej przez odwołującą obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. W związku z tym podniósł, że wbrew zarzutom strony, organ I instancji prawidłowo zastosował kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej w wysokości 776 zł, obowiązujące w dacie wydania decyzji przez ten organ. Odnosząc się do pozostałych kwestii podniesionych w odwołaniu, organ wskazał sposób ustalania wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej, a także podniósł, że postępowanie, które było prowadzone w stosunku do ojca i matki R. G., wykazało, że ich dochód nie przekracza 300% ustawowego kryterium i nie są w stanie ponosić kosztów pobytu syna w rodzinnym domu pomocy. Wskazał, że w tej sytuacji prawidłowo organ prowadził postępowanie w stosunku do skarżącej. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca ponownie podniosła zarzuty zawarte w odwołaniu. Przede wszystkim zarzuciła, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ błędnie przyjął, iż kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł podczas gdy, zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami prawnymi, kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 1.010 zł. Ponadto podniosła, że organ nie uwzględnił tego, iż są cztery osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt jej wnuka w rodzinnym domu pomocy. W związku z powyższymi zarzutami wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt wnuka w rodzinnym domu pomocy i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.), na wniosek organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu wymienionej decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja w sprawie ustalenia opłaty skarżącej za pobyt wnuka w rodzinnym domu pomocy za okres od 20 czerwca 2024 r. i jednoczesnego częściowego zwolnienia z tej opłaty. Podkreślenia zatem wymagało, że skarżąca jako wstępna mieszkańca domu pomocy społecznej jest osobą wymienioną w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., a zatem należy do kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty. Natomiast zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: - 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; - 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Dodać należało, że opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Natomiast według art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Przepis ten znajduje zastosowanie, jeśli osoba zobowiązana wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wówczas organ, ustalając wysokość opłaty powinien uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także wysokość dochodów i możliwości osoby zobowiązanej, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. W niniejszej sprawie został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy oraz skarżąca odmówiła podpisania, przesłanej przez organ, umowy o ponoszeniu odpłatności za pobyt wnuka w rodzinnym domu pomocy. Wobec tego organ był zobowiązany do uwzględnienia określonych wyżej okoliczności przy ustalaniu wysokości przedmiotowej opłaty. Natomiast z uwagi na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażającą się dwukrotnym rozpatrzeniem i rozstrzygnięciem sprawy, organ odwoławczy zobligowany był do wydania decyzji w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania merytorycznego. W ramach tego postępowania miał obowiązek ponownie ocenić dowody i przeanalizować wszystkie istotne okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu stanu prawnego obowiązującego w dacie orzekania. Podkreślenia zaś wymagało, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca przede wszystkim podniosła kwestię zmiany kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, którego wysokość – zgodnie z przytoczoną wyżej regulacją – podlega uwzględnieniu przy ustaleniu przedmiotowej odpłatności. Dodać zatem należało, że według § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1044), kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej zostało ustalone w wysokości 1010 zł., w miejsce poprzednio obowiązującego kryterium w kwocie 776 zł. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 stycznia 2025 r. W związku z powyższą zmianą kryterium – w odwołaniu skarżąca wskazała, że po odjęciu od jej dochodu kwoty 300% kryterium dochodowego, pozostaje kwota 393,74 zł (3.423,74zł - 3.030,00 zł), a nie – jak przyjął organ I instancji - 1.095,74 zł. Niezależnie więc od tego, że skarżąca błędnie określiła w odwołaniu datę zmiany kryterium, jako 1 stycznia 2024 r., organ odwoławczy - orzekając już po wejściu w życie rozporządzenia zmieniającego - był zobowiązany do przeanalizowania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu aktualnego kryterium dochodowego. Tymczasem w ramach odniesienia się do twierdzeń zawartych w odwołaniu organ wskazał tylko, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej w wysokości podanej przez skarżącą obowiązuje od 1 stycznia 2025 r. W związku z tym podniósł, że wbrew zarzutom strony, organ I instancji prawidłowo zastosował kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej w wysokości 776 zł, obowiązujące w dacie wydania decyzji przez ten organ. Organ II instancji pominął zatem tę kwestię, że wydając decyzję odwoławczą po wejściu w życie zmiany kryterium dochodowego, zobowiązany był do przeanalizowania wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu aktualnego kryterium. Tylko w wyniku takiej analizy, możliwe było zamieszczenie w decyzji oceny, czy zmiana kryterium miała, czy też nie miała wpływu na ustalenie kwoty opłaty. Dla przeprowadzenia tej oceny nie jest wystarczające dokonanie matematycznego działania polegającego na odjęciu od kwoty dochodu skarżącej, kwoty 300 % zmienionego kryterium dochodowego, gdyż działanie takie nie wyczerpuje zakresu obowiązków organu dotyczących ustaleń w niniejszej sprawie. Podkreślenia jednak wymagało, że organ odwoławczy pominął nawet powyższe działanie, a w konsekwencji – tym bardziej - nie przeprowadził analizy w zakresie tego, czy uwzględnienie zmiany kryterium mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W okolicznościach zaś, w których znajduje zastosowanie art. 61 ust. 2d u.p.s., organ, określając wysokość opłaty powinien uwzględnić – jak już była o tym mowa wyżej - nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także wysokość dochodów i możliwości osoby zobowiązanej, wymienione w art. 103 ust. 2 u.p.s. Na ocenę możliwości, o których mowa w tym przepisie, niewątpliwie może rzutować zmiana wysokości kryterium, która jest dokonywana z uwagi na zmieniające się uwarunkowania gospodarcze, w kontekście spadku siły nabywczej pieniądza. Dla zachowania zatem zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, czyli wymogu dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, organ odwoławczy zobligowany był do ponownej oceny dowodów i analizy wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu aktualnego kryterium dochodowego. Jednakże – pomimo podniesienia w odwołaniu zarzutu dotyczącego zmiany tego kryterium - organ nie przeprowadził ustaleń we wskazanym wyżej zakresie. W konsekwencji przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić zatem należało, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia art. 15 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. i wymienione naruszenia przepisów postępowania mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Dotyczyły bowiem zaniechania przez organ odwoławczy wskazanych wyżej działań, a w konsekwencji oceny, czy zmiana kryterium dochodowego miała, czy też nie miała wpływu na ustalenie kwoty opłaty. Wobec tego, skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie zgodnie ze wskazaniami dotyczącymi obowiązku odniesienia się do wymienionego zarzutu zawartego w odwołaniu, a także uwzględni, że w niniejszej sprawie zaistniała konieczność analizy istotnych okoliczności we wskazanym wyżej zakresie, przy uwzględnieniu stanu prawnego z daty orzekania.