II SA/Gl 525/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 lutego 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/117/2023/1048/AKD w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Wojewoda [...] (dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r., znak[...] , działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a." art. 11, art. 16 ust. 10, art. 25 ust 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 roku (Dz. U. z 2022 r., poz. 1577) - dalej: "u.p.p.w.d.", w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17.09.2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1981) oraz w związku art. 68 ust. 1b Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29.04.2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. (WE) L 166/1 z dnia 30.04.2004 r. ze zm.) 1. uznał świadczenie wychowawcze na dziecko D. G. wypłacone K. G. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), zam. ul. [...], w okresie od 01.05.2016 r. do 31.08.2016 r., w łącznej wysokości 2000,00 zł za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze. 2. zobowiązał stronę do zwrotu - w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna - nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego od 01.05.2016 r. do 31.08.2016 r., w wysokości 2000,00 zł łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty, na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy, który wypłacił świadczenie podlegające zwrotowi. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że decyzją nr [...] z dnia 20.05.2016 r. Wójt Gminy K. przyznał stronie świadczenie wychowawcze w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. na dzieci J. G. i D. G. Wojewoda jednocześnie ustalił, że w sprawie od 01.05.2015 r. do 31.08.2016 r. miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń wychowawczych, o czym poinformował Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. (dalej: "GOPS"). Z uwagi na powyższe Wójt Gminy K. decyzją nr nr [...] z dnia 29.04.2021 r. uchylił w okresie od 01.05.2015 r. do 31.08.2016 r. decyzję z dnia 20.05.2016 r. przyznającą stronie świadczenie wychowawcze na ww. dziecko, w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczania społecznego. Następnie GOPS przekazał Wojewodzie dokumentację dotyczącą strony, celem ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 01.05.2016 r. do 31.08.2016 r. na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przedmiotowe postępowanie zakończyło się pozostawieniem wniosku strony bez rozpatrzenia z uwagi na niedostarczenie przez stronę w wyznaczonym terminie niezbędnych dokumentów. W związku powyższym strona została poinformowana, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w odniesieniu do pierwszego dziecka pozostaje bez rozpatrzenia z powodu braków formalnych. W wyniku przeprowadzonego przez Wojewodę postępowania, w dniu 09.06.2022 r. wydana została informacja nr [...] przyznająca prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko J. G. w okresie od 01.05.2016 r. do 31.08.2016 r. Jak ustalił Wojewoda na dziecko D. G., zostało wypłacone stronie świadczenie wychowawcze na podstawie decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy K., która została uchylona. Z uwagi na powyższe ustalenie organ I instancji wszczął na podstawie art. 25 ust. 2 u.p.p.w.d. postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ponieważ sprawa pozostawała w jego właściwości w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak ustalił organ I instancji, ojciec dzieci M. G. w okresie od 04.04.2016 r. do 29.07.2016 r. wykonywał działalność zawodową na terenie[...] . Wojewoda ustalił również na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, że strona została właściwie pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie w jej sytuacji materialnej i rodzinnej mającej wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Z uwagi na powyższe organ I instancji przyjął, że świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę w okresie od 01.05.2016 r. do 31.08.2016 r., jest nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym określonym w art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenia. Strona pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze na dziecko D. G. we wskazanym wyżej okresie w łącznej wysokości 2000,00 zł (tj.: świadczenie wychowawcze - 500,00 zł przez 4 miesiące). Odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium") zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji organu I instancji złożyła w terminie strona. Kolegium decyzją z dnia 10 lutego 2022 r., znak SKO.PSŚ/41.5/117/2023/1046/AKD utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i zarzuciła jej: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego: - tj. naruszenie art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3 i ust. 9 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nałożeniu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, bez oceny działania Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., który przez lata był świadomy istnienia okoliczności, które rzekomo stanowiły podstawę nienależnie pobrania świadczeń, jednocześnie nie podejmował właściwych czynności, utwierdzając ją w przekonaniu, iż skoro organ ma wiedzę o jej sytuacji rodzinnej, świadczenia są jej należne i może je pobierać - co wskazuje na brak jej zawinionego działania oraz złej woli; 2) naruszenie przepisów prawa procesowego: - tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, przejawiającej się w niepoprawnym ustaleniu przez Śląski Urząd Wojewódzki w K. okresu, za który zachodzi koordynacja a w następstwie - błędnym naliczeniu wysokości kwoty zwrotu świadczenia nienależnie pobranego; - tj. naruszenie art. 7, art. 7a, art. 76 § 1, art. 8, 107 § 3 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie oraz nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej, zbyt ogólnikowych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności części dokumentacji; braku samodzielnego ustalenia jego zgodności ze stanem faktycznym; nie odniesieniu się do nich w uzasadnieniu; błędną interpretację zmian w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wprowadzonych po 1 lipca 2019 roku. - tj. naruszenie art. 35 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nałożenie obowiązku spłaty odsetek od wskazanej kwoty, powstałych w przeważającej części w wyniku bierności w działaniu przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. oraz wydłużającego się postępowania prowadzonego przez Śląski Urząd Wojewódzki w K.. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła: 1) o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie jej zmianę i umorzenie postępowania w sprawie uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o: 1. odrzucenie skargi, w razie nieuzupełnienia jej braków formalnych w postaci braku oznaczenia numeru PESEL skarżącej, będącej osobą fizyczną w wyznaczonym przez Sąd terminie, a na wypadek uzupełnienia braków formalnych skargi: 2. oddalenie tej skargi, 3. skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: t.j. Dz.U z 2023 r., poz. 1634) – dalej: "p.p.s.a.". Organ odwoławczy ustosunkował się także do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. W odpowiedzi na stanowisko Kolegium skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do stwierdzania jej nieważności, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów właściwości. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody, na podstawie art. 17 pkt 2 k.p.a., jest właściwy w sprawie minister. Wprawdzie art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428 ze zm., dalej "ustawa zmieniająca") stanowi, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze – ale przedmiotowa sprawa nie jest objęta hipotezą tego przepisu (a zatem ma tu zastosowanie reguła ogólna wynikająca z art. 17 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a.). Przedmiotowa sprawa nie dotyczy ustalenia prawa do świadczeń wychowawczych – nie jest sprawą "z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego". Postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń wychowawczych i nakazujące ich zwrot jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, a zatem organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej. W ocenie Sądu Kolegium powinno było zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Organ I instancji błędnie pouczył skarżącą w zakresie organu właściwego do rozpatrzenia odwołania, co nie może powodować dla niej negatywnych konsekwencji. Kolegium po wniesieniu odwołania przez stronę winno było dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. W konsekwencji, Kolegium jako organ niewłaściwy w niniejszej sprawie powinno przekazać odwołanie skarżącej organowi właściwemu – Ministrowi Rodziny i Polityki Społecznej. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) i dlatego Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.