II SA/Gl 528/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Łucja Franiczek po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania dokumentu z akt administracyjnych w sprawie wycięcia drzewa na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczania wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu [...] r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. Uzasadniając wniosek skarżący zwrócił uwagę na zły stan swego zdrowia (po wypadku doznał [...] ), czego konsekwencją była konieczność zawieszenia prowadzonej do [...] r. działalności gospodarczej. Z tego też powodu jedyne jego źródło utrzymania stanowi [...] małżonki w kwocie [...] zł netto. Skarżący podniósł, iż wydatki związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ponad [...] zł miesięcznie, nie licząc opłat za tzw. media. Zaś dodatkowe obciążenie dla skarżących stanowią koszty związane z leczeniem ok. [...] zł miesięcznie. Według skarżącego łączna wysokość wydatków związanych z leczeniem oraz dostawą tzw. mediów wynosi [...] zł miesięcznie. Opisując stan rodzinny i majątkowy skarżący oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jedynie z małżonką. Posiada lokal mieszkalny o powierzchni [...] m2, jest współwłaścicielem działki budowlanej, na której znajduje się [...], ponadto jest właścicielem działki budowlanej o powierzchni o [...] m2, zabudowanej nieruchomościami przewidzianymi do rozbiórki, która to, w ocenie skarżącego, wymaga dużych nakładów pieniężnych. Odnośnie [...] nieruchomości gruntowych toczącą się spory sądowe, co uniemożliwia skarżącemu ich zbycie. Skarżący nie posiada żadnych przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie dysponuje również żądnymi oszczędnościami. Dodatkowo skarżący powołał się na informacje zawarte w jego pismach z dnia [...] i [...] r., do których dołączył dokumentację obrazującą jego sytuację zdrowotną i majątkową. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał do Sądu pismo, w którym wyjaśnił, iż dotychczas nie korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, mimo ciężkiej sytuacji finansowej, gdyż nie chciał nadużywać pomocy publicznej uznając, iż wystarczającą pomoc stanowi ta udzielona w postępowaniu sądowym w ramach instytucji prawa pomocy. Skarżący oświadczył, iż ubiegał się o uzyskanie renty, następnie przyspieszonej emerytury, lecz z przyczyn formalnych, świadczeń tych jak dotąd nie uzyskał. Jednocześnie zaakcentował, iż w ostatnim okresie, ze względu na wzrost cen żywności, jego sytuacja materialna ulega pogorszeniu. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. M. P. w ustawowym terminie wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, a następnie pismo uzupełniające z dnia [...] r. W jego uzasadnieniu, skarżący doprecyzował zakres złożonego wniosku wskazując, iż wnosi o prawo pomocy w zakresie całkowitym bądź jedynie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Polemizując z postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r. podkreślił, iż referendarz sądowy rozpoznał jego wniosek odnosząc stan faktyczny sprawy jedynie do prawa pomocy w zakresie całkowitym, pomijając kwestię zakresu częściowego wniosku. Zaakcentował ponownie fakt, iż w stosunku do posiadanych przez niego nieruchomości w P. konieczna jest rozbiórka [...] starych budynków, co wiąże się z dużymi nakładami finansowymi, dodatkowo z uwagi na toczące się postępowania sądowe nie możliwe jest ich zbycie, a ze względu na stan tych nieruchomości nie czerpie z nich żadnego dochodu w postaci pożytków naturalnych czy cywilnych. Nieruchomości te są źródłem dodatkowego obciążania finansowego skarżącego z uwagi na koszty związane z postępowaniami sądowymi oraz zobowiązania podatkowe. Skarżący zwrócił uwagę na niemożność natychmiastowej, w wyznaczonym do uiszczenia wpisu terminie 7 dni, sprzedaży nieruchomości, jedynie celem pokrycia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Skarżący zwrócił uwagę na zaległości, jakie posiada w bieżących opłatach oraz dodatkowe obciążenia związane ze spłatą zaciągniętego kredytu bankowego. Wskazał, iż czynił starania, aby uzyskać dodatek mieszkaniowy, lecz z uwagi na tzw. nadmetraż nie przyznano mu świadczenia w tym przedmiocie. Wyjaśnił, iż posiada dwójkę dorosłych dzieci, które prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, lecz znajdują się w trudnej sytuacji finansowej nie są w stanie udzielić pomocy w tym zakresie skarżącemu i jego małżonce. Na poświadczenie przedstawionych okoliczności skarżący załączył szereg dokumentów, wśród nich m.in. zaświadczenia wskazujące na zaległości z tytułu opłat za lokal mieszkalny oraz energię elektryczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zatem do wniosku skarżącego, stwierdzić trzeba, iż zgodnie z art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy strona może ubiegać się o przyznanie prawa w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, dorady podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 ustawy). Tymczasem, zgodnie z art. 245 § 3 ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba, ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Podkreślić wymaga, iż przyznanie stronie takiego przywileju, jakim jest prawo pomocy, wobec generalnej zasady odpłatności obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 199 ustawy), wymaga prawidłowego wyważenia z jednej strony okoliczności związanych z rzeczywistym stanem majątkowym oraz rodzinnym wnioskodawcy, z drugiej zaś wzięcie pod uwagę konstytucyjnego prawa do sądu. W oparciu o przedstawione kryteria oraz analizę podanych we wniosku okoliczności przyjąć należy, że stan majątkowy M. P. przemawia za zwolnieniem go od kosztów sądowych w zakresie częściowym obejmującym wpis od skargi. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe, do których uiszczenia obowiązany jest skarżący, sprowadzają się bowiem jedynie do wpisu od skargi. Biorąc pod uwagę wysokość tego wpisu ([...] zł) oraz środki pieniężne pozostające do dyspozycji skarżącego (ok. [...] zł na osobę, z czego strona musi pokryć niezbędne wydatki związane z utrzymaniem domu oraz na leczenie) Sąd uznał, że zapłacenie przedmiotowego wpisu mogłoby spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu się skarżącego oraz jego rodziny. Z tego względu, w powyższym zakresie, wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd, działając w trybie art. 260 ustawy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, orzekł jak w sentencji. Na marginesie należy jedynie zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, na podstawie art. 6 ustawy, stronie występującej bez fachowego pełnomocnika sąd winien udzielać potrzebnych wskazówek, co do czynności prawnych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną jest również kwestia braku przymusu reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowego pełnomocnika ( m. in. radcę prawnego), jedynie bowiem regulacja zawarta w art. 175 § 1 oraz 194 § 4 ustawy wymaga, aby wskazane w tych przepisach środki odwoławcze od orzeczeń sądu administracyjnego zostały sporządzone przez w/w pełnomocnika.