II SA/Gl 531/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek,, Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda,, Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), Protokolant Marta Guzik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] r., 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącego kwotę 1617 (tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Celnego w R. decyzją z dnia [...] roku na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2013 roku, poz. 1414, dalej utd) oraz w związku z ustaleniami protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] roku nałożył na M. B. karę pieniężną w kwocie [...] zł (pkt 1.3 załącznika nr 3 utd) i [...] zł (pkt 6.1.1 załącznika nr 3 do utd) z tym, że zgodnie z art. 92a ust. 2 utd kara ta została ograniczona do kwoty [...] zł. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu [...] r. o godzinie [...] na autostradzie [...] w G. został zatrzymany do kontroli D.B. (syn M. B.), który kierował samochodem marki [...] o nr rejestracyjnym [...] z przyczepą marki [...] o nr rejestracyjnym [...] Kontroli dokonali funkcjonariusze Izby Celnej w K., a kontrolowany przedstawiły do kontroli dowód osobisty, prawo jazdy, dowód rejestracyjny samochodu oraz przyczepy i fakturę z [...] roku potwierdzającą zakup przyczepy przez M. B. [...].. Kontrolujący stwierdzili naruszenie utd określone w załączniku nr 3 do utd, a mianowicie l.p. 6.1.1. wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nie wyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące oraz l.p. 1.3. i wykonywanie przewozu na potrzeby własne, bez wymaganego zaświadczenia. Z wyjaśnień D. B., wynikało, że nie posiada on wypisu z zaświadczenia na krajowy niezarobkowy przewóz rzeczy, bo go nie otrzymał przed wyjazdem na trasę. Zdaniem organu orzekającego w sprawie było sporne czy w dniu kontroli to jest [...] roku wykonywano niezarobkowy przewóz drogowy na potrzeby własne przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności (art. 4 pkt 4 utd) czy też był to przewóz prywatny, niezwiązany z działalnością gospodarczą (tak twierdził M. B. w pismach kierowanych do organu I instancji) nie handlowy określony w art. 3 lit. h rozporządzenia (WE) nr 561/2006 z dnia 15 marca 2006 r. Organ stanął na stanowisku, że M. B. w dniu 12 kwietnia 2014 roku wykonywał niezarobkowy przewóz na potrzeby własne określony w art. 4 pkt 4 utd. Dopuszczalna masa całkowita zespołu wynosiła 5,2 tony, czego nie kwestionował M. B., jak również faktu, że przewóz ten był wykonywany bez stosownego zaświadczenia, bez urządzenia rejestrującego, a kwestionując zasadność uznania tego przewozu za przewóz na potrzeby własne (był to bowiem przewóz niehandlowy, który może się odbywać bez tachografu i bez zaświadczenia). Zdaniem organu orzekającego przedsiębiorca twierdzący, że przewóz miał charakter niehandlowy winien udowodnić tę okoliczność. Wykonywał bowiem on po raz kolejny przewóz towarów zgodnych z profilem prowadzonej działalności gospodarczej i to środkiem transportu będącym składnikiem majątku jego Przedsiębiorstwa. Faktura z dnia [...] roku świadczy o tym, że w dniu kontroli przyczepa była własnością M. B., natomiast o tym, że własnością przedsiębiorcy był samochód marki [...] świadczy dokument rejestracyjny tego pojazdu. Organ stwierdził wreszcie, że w czasie kontroli jak i prowadzonego postępowania nie przedstawiono mu dokumentów dotyczących przewożonego towaru (butli). Jednak rodzaj i ilość towaru oraz rodzaj działalności prowadzonej przez M. B. - [...] wskazują, że wykonywany przewóz był przewozem na potrzeby przedsiębiorstwa – M. B. [...] spełniającym wymogi określone w art. 4 pkt 4 litera c utd. Podkreślono, że w trakcie kontroli kierowca D. B. i przedsiębiorca M. B. w rozmowie telefonicznej nie wskazywali, że butle będą służyć do natleniania stawu i basenu (do ich użytkowania). Butle te nie nosiły śladów użytkowania a M. B. w żaden sposób nie uwiarygodnił faktu użytkowania butli w przydomowym stawie i basenie. M. B., przewożący środkiem transportu zakupionym na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej towary zgodne z profilem tej działalności, żądając wyłączenia swojej odpowiedzialności za stwierdzone w czasie kontroli naruszenia powinien udowodnić okoliczności na jakie się powołuje. M. B. w trakcie postępowania, mimo wezwań organu nie przestawił zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, a przewóz taki zgodnie z art. 33 ust. 1 utd może być wykonywany dopiero po uzyskaniu zaświadczenia, a obowiązek okazywania na żądanie uprawnionego organu kontroli tego zaświadczenia wypływa z art. 87 ust. 2 utd. Doszło także do naruszenia ustawy przez wykonywanie wspomnianego przewozu bez tachografu – co wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/1985 z dnia 20 grudnia 1985 r., w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym. Odwołanie od tej decyzji złożył M. B., działając przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił decyzji naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 3 , art. 4 pkt 4 utd oraz oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym mimo, że organ orzekający posiadał wiedzę o toczącym się postępowaniu przed Sądem Rejonowym w G. – sygn. akt [...] oraz oparcie rozstrzygnięcia o nierzetelny protokół kontroli z dnia [...] roku. W związku z tym skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów wyszczególnionych na k. 64 akt administracyjnych, a także zarzucił organowi naruszenie art. 77 § 1, art. 77 § 4 i art. 80 kpa. Z uzasadnienia odwołania wynika, że skarżący stał na stanowisku, że przewóz w dniu 12 kwietnia 2014 roku nie był przewozem o którym mowa w art. 4 pkt 4 utd, a ilość przewożonych butli nie była ilością handlową, bezpodstawnie też przyjęto, że samochód marki [...] jest używany na potrzeby działalności gospodarczej skarżącego mimo, że był on zarejestrowany na osobę prywatną M. B. i wykorzystywany wyłącznie w celach prywatnych. Do odwołania dołączono umowę kupna – sprzedaży z 5 kwietnia 2014 roku między R. B. a skarżącym, dotyczącą nabycia pustych opakowań (butle) po gaśnicach w ilości [...] sztuk oraz fakturę z dnia [...] roku na przykręcenie zaworów butli ([...] sztuk) wystawione dla skarżącego przez [...]. Wskazał także odwołujący się na art. 3 ppkt h rozporządzenia nr 561/2006 z 15 marca 2006 r. twierdząc, że rozporządzenia tego nie stosuje się do zespołu pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej nie przekraczającej 7,5 tony używanymi do niezarobkowego przewozu rzeczy, co oznacza, że w dniu 12 kwietnia 2014 roku kierujący pojazdem nie musiał posiadać tachografu oraz na art. 33 ust. 2 utd z którego wynika, że kierujący nie miał obowiązku posiadania zaświadczenia, bowiem przewóz nie był przewozem o którym mowa w art. 4 pkt 4 utd. Dalej odwołujący się twierdził, że przewóz w dniu 12 kwietnia 2014 roku był niehandlowym przewozem rzeczy, o którym mowa w art. 3 litera h rozporządzenia nr 561/2006. Przed wydaniem decyzji ostatecznej Dyrektor Izby Celnej w K. przesłuchał w charakterze świadków J.T. i R.L., o czym zawiadomiono skarżącego. Przesłuchania dotyczyły wyjaśnienia okoliczności zatrzymania zespołu pojazdów w dniu [...] roku oraz uzyskania informacji o przewożonym towarze. Z zeznań J. T. wynika, iż ustalenie, że przewóz dokonywała [...] zostało dokonane na podstawie oświadczenia kierowcy i przy uwzględnieniu specyfiki towaru, natomiast z zeznań R. L., że na ustalenie dokonywania przewozu przez [...] wpłynęły także dokumenty rejestracyjne. Następnie Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy – w oparciu o art. 138 § 1 pkt 4 kpa – decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania, przywołał art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 2 i art. 2 pkt 3, art. 92a ust. 1, 2, art. 4 pkt 4, 5 i 6a, art. 4 pkt 3a, art. 33 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1, art. 87 ust. 2 oraz art. 88, art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 93 ust. 1, a także przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców oraz unormowania prawa wspólnotowego – art. 3 rozporządzenia nr 561/2006 i nr 3821/85. Organ podzielił stanowisko organu I instancji, że przewóz z dnia 12 kwietnia 2014 roku był przewozem na potrzeby własne – spełniał bowiem przesłanki art. 4 pkt 4. Z ewidencji działalności gospodarczej skarżącego wynika, że polega ona na sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych na stacjach benzynowych (kod 47.30.2) i nie obejmuje wykonywania incydentalnego przewozu rzeczy, a więc skarżący chcąc wykonać przewóz drogowy musi legitymować się zaświadczeniem o zgłoszeniu przewozu na potrzeby własne. Organ odniósł się także do zarzutu nieprawdziwości protokołu kontroli zespołu pojazdów z dnia 12 kwietnia 2014 roku wskazując na art. 76 § 1 kpa. Podkreślono, że ustawa o transporcie drogowym reguluje postępowanie kontrolne w art. 69 – 74, które mają charakter szczególny wobec odpowiednich przepisów kpa. W konsekwencji organ odwoławczy podzielił ustalenia i kwalifikację prawną organu I instancji. Organ wskazał, że kierujący pojazdem odpowiada na podstawie art. 92 ust. 1 utd i podlega karze grzywny a podmiot wykonujący przewóz drogowy na podstawie art. 92a i podlega on karze pieniężnej. Postępowanie karne (w sprawie wykroczenia) i postępowanie administracyjne stanowią oddzielne niezależne postępowania, które dotyczą różnych osób. Dlatego też wyrok sygn. akt [...] dotyczący kierującego pojazdem D. B. nie ma wpływu na niniejsze postępowanie i to niezależnie od tego, że jest to wyrok prawomocny. W skardze do Sądu M. B. powtórzył wszystkie zarzuty odwołania, podtrzymał zgłaszane w odwołaniu wnioski dowodowe. W istocie ze skargi wynika, że skarżący kwestionują zaliczenie przewozu z dnia [...] roku do przewozu z art. 4 pkt 4 utd. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2015 roku Sąd umorzył postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy w dniu [...] roku wykonywano niezarobkowy przewóz drogowy na potrzeby własne pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, jak ustaliły oba organy, czy też wykonywano w tym dniu jak twierdzi skarżący, prywatny przewóz butli będących własnością skarżącego. W tym miejscu należy podkreślić, że przewóz drogowy na potrzeby własne może być wykonywany po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności (art. 33 ust. 1 ustawy o transporcie), a zgodnie z art. 87 ust. 1 utd podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne (kontrolowany tu kierowca D. B.) jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli, oprócz odpowiednich dokumentów wymaganych przy takim przewozie, wypis z zaświadczenia o którym mowa w art. 33 utd. Nadto, przewóz drogowy o którym mowa w art. 4 pkt 4 utd obciążony jest obowiązkiem uposażenia pojazdu w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące (art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym – Dz. Urz. UE. L 1985 Nr 370), Ze znajdującego się w aktach protokołu kontroli drogowej z dnia [...] roku wynika, że kierujący pojazdem silnikowym o nr rej. [...] wraz z przyczepą nr rej. [...], którym był syn skarżącego D. B. nie posiadał w momencie kontroli zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne, a prowadzony przez niego zespół pojazdów nie był wyposażony w tachograf cyfrowy. D. B. do tego protokołu kontroli drogowej zeznał, że "nie jestem zatrudniony w firmie mojego ojca (to jest skarżącego – przypisek Sądu) to jest [...] M. B.", a towar w ilości 140 sztuk butli oraz zaworów do tych butli przewoził grzecznościowo (tak samo w protokole przesłuchania D. B. z dnia [...] roku). Z protokołu kontroli drogowej z dnia [...] roku, który był między innymi podstawą do nałożenia kary pieniężnej wynika, że przeprowadzający kontrolę funkcjonariusze stwierdzili rodzaj przewozu: krajowy niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy, ustalili podmiot wykonujący przewóz: [...]" M. B. oraz stwierdzili, że przewożone były butle metalowe z zainstalowanymi zaworami i zawory luzem w kartonach oraz taśmy teflonowe luzem. W decyzji organu I instancji, która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją, podano, że ustalając rodzaj przewozu w trakcie kontroli (z dnia [...] roku) funkcjonariusze sporządzający ten protokół, kierowali się profilem działalności prowadzonej przez skarżącego, ilością handlową (140 sztuk butli) oraz rodzajem przewożonego towaru (butle gazowe i zawory nie nosiły śladów użytkowania) oraz faktem, że środek transportu – przyczepa, został zakupiony dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej i informacją pochodzącą od kierowcy, że jest to już kolejny przewóz butli. Skarżący w trakcie całego postępowania w pismach przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, odwołaniu i skardze kwestionował zasadność uznania przewozu wykonywanego w dniu 12 kwietnia 2014 roku za przewóz na potrzeby własne. Wskazywał, że przewóz ten był przewozem niehandlowym, który może być wykonywany pojazdem o masie całkowitej zespołu do 7,5 tony bez tachografu i zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne. Zdaniem orzekających organów to skarżący powinien udowodnić, że wykonywany przewóz był przewozem prywatnym związanym z jego potrzebami własnymi, a w szczególności że przewóz ten nie był związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, czego nie uczynił. Skarżący w pismach kierowanych do organu I instancji wskazywał jedynie na przewożenie butli prywatnie. Miały (te butle) być wykorzystane na potrzeby własnego gospodarstwa do prawidłowego użytkowania stawu rybnego i basenu. Sąd nie zgadza się z podstawowym założeniem organów, że obowiązek wykazania, że przewóz w dniu 14 kwietnia 2014 roku miał charakter prywatny, a nie był przewozem o którym mowa w art. 4 pkt 4 utd. Zdaniem Sądu ustalenie przez organy, że przewóz ten miał charakter niezarobkowego przewozu drogowego (art. 4 pkt 4 utd) i w związku z tym nałożenie na skarżącego kary pieniężnej obciążało organ obowiązkiem wykazania charakteru przewozu (tym bardziej, że skarżący składał na tę okoliczność środki dowodowe). Nie budzi żadnych wątpliwości, że za niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne może być uznany jedynie przewóz spełniający warunki art. 4 pkt 4 utd. Zgodnie z art. 4 pkt 4 litera a pojazdy samochodowe używane do przewozu muszą być prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Jest poza sporem, że zespół pojazdów w dniu kontroli prowadził syn skarżącego D. B.. Sąd jednak podzielił stanowisko organów, wyrażone także w części orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że pod pojęciem przedsiębiorcy rozumie się także osobę będącą członkiem najbliższej rodziny przedsiębiorcy. Z przedstawionej do kontroli faktury [...] z dnia [...] roku wynika, że przyczepa marki [...] o nr rej. [...] w dniu kontroli była własnością M. B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą B. M. – [...] natomiast samochód marki [...] nr rej. [...] stanowił własność skarżącego, o czym świadczy dowód rejestracyjny tego pojazdu. Wreszcie organ stwierdził, że spełniony został warunek określony w art. 4 pkt 4 litera c, a tego ustalenia dokonał, jak już była o tym mowa, w oparciu o ilość i rodzaj towaru oraz rodzaj działalności prowadzonej przez skarżącego i brak udowodnienia przez skarżącego, że towar (butle) był przewożony na prywatne potrzeby. Spełniony został także warunek z art. 4 pkt 4 litera d (kwestia bezsporna). Zdaniem Sądu za niezarobkowy przewóz drogowy o którym mowa w art. 4 pkt 4 utd może być uznany przewóz wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej spełniający łącznie warunki określone w art. 4 pkt 4 litery a, b, c, d. Akta administracyjne, w tym decyzje organów obu instancji, świadczą o co najmniej przedwczesnym uznaniu przez organy, że w dniu 14 kwietnia 2014 roku skarżący wykonywał niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy. W istocie ustalenie, że w dniu [...] roku realizowany był przewóz na potrzeby własne przedsiębiorcy opiera się o domniemanie. W aktach sprawy znajduje się umowa z dnia 5 kwietnia 2014 roku między sprzedającym R. B. a kupującym M. B. dotycząca nabycia przez tego ostatniego butli po gaśnicach i powietrzu w ilości 80 sztuk oraz faktura VAT nr [...] wystawiona dla M. B. na kwotę [...] zł za "przykręcenie zaworu w butli". Te oba dokumenty wydają się świadczyć o przewożeniu w dniu [...] r. towaru prywatnego przez skarżącego (z tym, że należy wyjaśnić rozbieżność między ilością butli nabytych 80 sztuk, a ilością wypływającą z faktury VAT nr [...] i protokołu kontroli z dnia 12 kwietnia 2014 roku – 140 sztuk). Organy uznały jednak, że przewóz w dniu 12 kwietnia 2014 roku nie był przewozem prywatnym, a przewozem o którym mowa w art. 4 pkt 4 utd i to przed przeprowadzeniem dowodów o które skarżący wnioskował. Niewątpliwie organ odwoławczy zasadnie wskazał na różnice między art. 92 ust. 1 utd i art. 92a utd. Pierwszy z tych przepisów dotyczy kierującego wykonującego przewóz drogowy, a drugi podmiotu wykonującego przewóz drogowy, pierwszy przewiduje karę grzywny w wysokości do [...] zł, a drugi karę pieniężną wysokości od [...] zł za każde naruszenie. Orzekanie w sprawie nałożenia grzywny następuje w trybie określonym w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 92 ust. 5 utd), natomiast kara pieniężna nakładana jest w drodze decyzji administracyjnej przez właściwy organ. Postępowanie karne (w sprawach o wykroczenia) i postępowanie administracyjne stanowią niezależne postępowanie, które dotyczą różnych stron. W stosunku do kierującego D. B. jest prowadzone przez Sąd Rejonowy w G. postępowanie dotyczące nieokazania przez D. B., kierującego w dniu [...] roku pojazdem marki [...] wraz z przyczepą, wypisu z zaświadczenia na wykonywanie krajowego niezarobkowego przewozu drogowego. Z akt administracyjnych wynika z kolei, że kara pieniężna została nałożona na skarżącego w związku z wykonywaniem przewozu na potrzeby własne bez wymaganego pozwolenia. Ponieważ skarżący kwestionuje fakt wykonywania przewozu na potrzeby własne to jest oczywiste, że uznanie przez Sąd Rejonowy w G., że D. B. nie miał obowiązku okazywania wpisu z zaświadczenia, w stanie sprawy będzie miało wpływ na obowiązek skarżącego – posiadania (wyposażenia kierowcy) zaświadczenia o wykonywaniu przewozu na potrzeby własne. Organy powinny w postępowaniu ponownym jednoznacznie ustalić czy w dniu [...] roku skarżący wykonywał niezarobkowy przewóz drogowy o którym mowa w art. 4 pkt 4 utd. W tym celu powinny przeprowadzić dowód z akt sprawy prowadzonej w Sądzie Rejonowym w G. a dotyczącej D. B. obwinionego o niedopełnienie obowiązku okazania wypisu z zaświadczenia na wykonanie niezarobkowego przewozu drogowego. Zdaniem Sądu – wobec kwestionowania przez skarżącego znajdującego się w aktach protokołu kontroli drogowej z dnia [...] r., należy także dopuścić dowód z tego protokołu, który według twierdzeń skarżącego, znajduje się w aktach postępowania karnego. Istnieje także możliwość ustalenia czy istotnie na posesji skarżącego znajduje się staw rybny i basen, co uprawdopodabniałoby twierdzenie skarżącego, że butle były przewożone prywatnie. Należy także ustalić (o ile to będzie możliwe) poprzednie transporty butli dokonywane przez skarżącego do tego samego punktu w B. (chodzi o ustalenie dat i ilości). W sprawie nie doszło natomiast do naruszenia art. 3 ust. 2 pkt 3 utd, bowiem do przewozów drogowych wykonywanych przed podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. W związku z tym Sąd stwierdzając inne naruszenie przepisów postępowania i uznając, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 pkt 1 litera c oraz art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa (400 zł wpis + 1200 zł koszty wynagrodzenia pełnomocnika + 17 zł opłata skarbowa od pełnomocnictwa). im