II SA/Gl 532/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. (M.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 lutego 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/75/2023/624/DG w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia 20 grudnia 2022 r. nr [...]. Decyzją z dnia 10 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego A. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. z dnia 20 grudnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną U. M. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Organ dodał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki, jakiej wymaga żona skarżącego nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ podniósł, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane przez niego, nie są na tyle angażujące, aby nie mógł podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem jedynie do wspomagania żony w czynnościach życia codziennego: robieniu zakupów, uczestniczeniu w wizytach lekarskich, przyrządzaniu posiłków, sprzątaniu i gotowaniu. Organ stwierdził, że z okoliczności sprawy wynika, iż skarżący nie musi całodobowo wykonywać względem żony takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Podkreślił, że żona skarżącego nie korzysta z urządzeń wspomagających funkcje życiowe w sposób mechaniczny. Ponadto dodał, że wniosek o świadczenie został złożony w dniu 10 listopada 2022 r. a z oświadczenia skarżącego wynika, iż nie podejmuje zatrudnienia od 2 lat, żoną opiekuje się od roku i 2 miesięcy. W związku z tym organ stwierdził, że skarżący nie zrezygnował z pracy w celu sprawowania opieki, gdyż w istocie już blisko rok wcześniej nie pracował. Ponadto podniósł, że choroba żony skarżącego trwa już blisko 4 lata, a więc skarżący wcześniej musiał pogodzić pracę i zajmowanie się żoną, a w związku z tym pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że u jego żony zdiagnozowano w sierpniu 2021 r., [...] z przerzutami do [...] i od tego czasu ma [...]. Poza tym musi mieć wstawione implanty z powodu choroby [...], jednak z uwagi na chorobę [...], nie może być operowana. Z tego powodu ma ograniczone możliwości poruszania się po mieszkaniu, [...] znacznie osłabiła jej organizm, ma problem żeby dojść do toalety, ciągle leży w łóżku, nie może jeść. Skarżący wskazał, że ze względu na zły stan zdrowia żony, nie może podjąć pracy, ciągle musi być przy żonie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powodem wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zakres opieki, jakiej wymaga małżonka skarżącego nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez stronę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji tego organ uznał, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymagało, że w odwołaniu skarżący wskazał, iż stan zaawansowania choroby [...] jego żony skutkuje tym, że nie jest ona w stanie samodzielnie egzystować i wymaga stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Podniósł, że opieka nad żoną od pewnego czasu zajmuje mu cały dzień, a niejednokrotnie żona wymaga pomocy również w godzinach nocnych. Z uwagi na wskazaną w odwołaniu okoliczność znacznego pogorszenia się stanu zdrowia żony skarżącego, organ był zobowiązany do przeprowadzenia szczegółowych ustaleń dotyczących zakresu opieki, jakiej aktualnie wymaga małżonka skarżącego. W przypadku choroby [...] stan zdrowia może bowiem ulec diametralnej zmianie w krótkim okresie, a z uwagi na argumenty zawarte w odwołaniu, obowiązkiem organu było wskazanie w decyzji ustaleń dotyczących czynności opiekuńczych, obecnie warunkujących egzystowanie osoby wymagającej opieki, w warunkach odpowiadających godności człowieka. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że choroba żony skarżącego trwa już blisko 4 lata, a skarżący wcześniej musiał pogodzić pracę i zajmowanie się żoną, co w ocenie organu uzasadnia wniosek, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy. Ponadto według organu związek ten jest wykluczony, gdyż z oświadczenia skarżącego wynika, iż nie jest zatrudniony od 2 lat, a żoną opiekuje się od roku i 2 miesięcy. Powyższe okoliczności wskazane w oświadczeniu skarżącego, nie zostały doprecyzowane, a w szczególności z oświadczenia tego nie wynika, czy niepodejmowanie zatrudnienia w okresie, w którym skarżący sprawuje opiekę nad żoną, było spowodowane zakresem obowiązków opiekuńczych. Opierając się na tak ogólnych stwierdzeniach, organ nie miał podstaw do ustalenia wymienionego wyżej braku związku przyczynowo – skutkowego. Organ zaniechał zatem dokonania ustalenia, czy i w jakim stopniu zmienił się zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną żoną, której choroba – jak wskazał organ - trwa już blisko 4 lata, a skarżący wcześniej musiał pogodzić pracę i zajmowanie się żoną. Szczegółowe ustalenia w powyższym zakresie były tym bardziej konieczne, że przecież organ w zaskarżonej decyzji stwierdził, iż zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną, nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Powyższy wniosek organu nie został jednak poparty ustaleniami co do wymienionej kwestii. W podsumowaniu wskazać zatem należało, że przedwczesne było stwierdzenie organu, według którego – z uwagi na zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną - nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez niego a sprawowaniem opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. i wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącego inicjującego postępowanie administracyjne. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji - w której całkowicie pominięte zostały kwestie dotyczące zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania dotyczące konieczności uzupełnienia ustaleń i przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych we wskazanym wyżej zakresie i na tej podstawie wyda rozstrzygnięcie.