II SA/Gl 533/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie WSA Stanisław Nitecki Włodzimierz Kubik ( spr.) Protokolant referent Ewa Jędrasik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2005 r. sprawy ze skargi W.K. i B.K. na decyzję Wojewody S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości o d d a l a s k a r g ę W dniu [...] W. i B.K. wystąpili do Prezydenta Miasta T. z wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości położonej w T. P., a oznaczonej jako działki nr [...] ( o pow. [...] m2 ) i [...] ( o pow. [...] m2 ). Wymieniona nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] na wniosek Okręgowej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w T. Zgodnie z celem wywłaszczenia miała ona zostać wykorzystana pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] w T., zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny tego osiedla. W toku postępowania wnioskodawcy zrezygnowali z domagania się zwrotu znacznej części wywłaszczonej nieruchomości, a podczas rozprawy administracyjnej sprecyzowali i ograniczyli swoje roszczenie domagając się zwrotu tylko pasa terenu od strony ul. [...] dla zabezpieczenia dojazdu do ich posesji położonej przy ul. [...]. Wskazany pas terenu składał się z części działek oznaczonych aktualnie w ewidencji gruntów nr [...] i nr [...]. Pierwsza z tych działek stanowiła w części ul. [...], a druga została wykorzystana jako przejście dla pieszych. Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] odmówił zwrotu wnioskowanych części działek oraz wobec późniejszego ograniczenia żądania wnioskodawców umorzył postępowanie o zwrot pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości. W podstawie prawnej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 136, art. 137, art. 229, art. 142 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm. dalej – u.g.n. ) oraz art. 104, art. 105 § 2 i art. 107 k.p.a. Uzasadniając swoją decyzję organ podał, że w toku przeprowadzonego postępowania stwierdzono wykorzystanie zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia. Nieruchomość ta została bowiem zabudowana budynkami mieszkalnymi wchodzącymi w skład osiedla, a także wykorzystana na realizację sieci uzbrojenia terenu : drogi,, przejścia, place, parkingi i zieleń osiedlową. W trakcie postępowania ustalono, że wnioskodawcy domagają się zwrotu działki stanowiącej łącznik między ul. [...], a ul. [...] z uwagi na pozbawienie ich możliwości dojazdu do ulicy [...]. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że decyzjami wydanymi w [...] i w [...] zwrócono wnioskodawcom dwie wywłaszczone działki gruntu o łącznej pow. [...] m2 , które zostały włączone do ich posesji. Organ wskazał wreszcie, że prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] wchodzącej w skład dawnej działki nr [...] zostało wpisane w dniu [...] do prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. księgi wieczystej Kw nr [...] na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej A na podstawie umowy oddania w użytkowanie wieczyste, a w dniu [...] jako właściciela tej działki wpisano Gminę T. W tej sytuacji – zdaniem Prezydenta Miasta T. – w sprawie zastosowanie znajdzie też przepis art. 229 u.g.n. zgodnie, z którym wywłaszczona nieruchomość nie podlega zwrotowi. W piśmie z dnia [...], które zostało potraktowane jako odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji W. i B.K. wskazali na spór toczący się między wnioskującymi o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a Spółdzielnią Mieszkaniową B, dotyczący korzystania z łącznika między ul. [...], a [...], na którym władze Spółdzielni ustawiły znak drogowy zakazu ruchu. Podnieśli oni, że spór ten nie może "mieć umocowania" w postępowaniu o zwrot nieruchomości. w którym należy ustalić, czy w świetle obowiązujących przepisów istnieją przesłanki jej zwrotu. Decyzją z dnia [...] wydaną w oparciu o art. 136, art. 137 i art. 229 u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wojewoda S. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda powtórzył argumentację zawartą w decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazał, że skoro cel wywłaszczenia został osiągnięty nie może mieć zastosowania art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. Organ odwoławczy powołał się także na treść art. 229 u.g.n. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. i B.K. domagali się zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...], stanowiące własność Gminy T., a będące – jak podali – " w tymczasowym użytkowaniu wieczystym" S.M. B. Wskazali, że aktualnie nie posiadają dojazdu do swojej posesji, bo uniemożliwia im to znak drogowy postawiony na środku drogi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda S. wniósł o jej oddalenie podtrzymując uzasadnienie zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia [...] uczestniczka postępowania S.M. B przekazała swoje stanowisko w sprawie. Wskazała ona, że teren między posesją skarżących a szeregiem domków jednorodzinnych ma szerokość [...] m i nigdy nie był drogą. Droga powinna być bowiem usytuowana w odległości co najmniej [...] m od budynku. Także z planu realizacyjnego Osiedla [...] wynika, że pas gruntu między ul. [...], a ul. [...] nie buł przeznaczony pod drogę. Potwierdza to wreszcie znajdujące się w aktach sprawy pismo Spółdzielni Mieszkaniowej A, z której zasobów wydzielona została S.M. B. Likwidatorzy Spółdzielni podali wreszcie, że wobec ogrodzenia działki [...], usunęli także sporny znak drogowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Sąd uznał bowiem, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym oraz nie narusza przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem. Tak rozumiana kontrola polega w szczególności na zbadaniu, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa materialnego i procesowego. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa stosownie do przepisów zawartych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej poppsa ), Sąd winien dokonać oceny wpływu stwierdzonego naruszenia na wynik sprawy wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Dokonując tak rozumianej kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy w pierwszym rzędzie wskazać, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przesłanką pozytywną zezwalającą organowi na wydanie decyzji o zwrocie poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom wywłaszczonej nieruchomości, jest więc jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n., zawierającym definicję legalną tak rozumianej zbędności nieruchomości, ma to miejsce jeżeli : 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Stosownie zaś do art. 137 ust. 2 u.g.n. jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W art. 229 u.g.n. ustawodawca wprowadził jednak negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom. Stosownie do normy zawartej w tym przepisie roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami ( 1 stycznia 1998 r. ) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W świetle ustaleń faktycznych poczynionych przez orzekające w sprawie organy przyjdzie stwierdzić, że poza sporem pozostaje okoliczność, że W. i B.K. byli właścicielami nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, która zgodnie z zapisami wynikającymi z ewidencji gruntów składa się aktualnie z działek nr [...] i nr [...]. Z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej wydanej przez Prezydenta Miasta T. z dnia [...] nr [...] wynika, że wywłaszczona nieruchomość była niezbędna do budowy Osiedla Mieszkaniowego [...] w T. Organ pierwszej instancji, w oparciu o analizę znajdującego się w aktach sprawy planu realizacyjnego Osiedla [...] uznał, że wywłaszczone nieruchomości zostały wykorzystane zgodnie z tym planem. W oparciu zaś o te ustalenia zasadnie – zdaniem sądu – stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła wymieniona w art. 136 ust. 3 u.g.n. pozytywna przesłanka pozwalająca na zwrot wywłaszczonej nieruchomości jej poprzednim właścicielom. Zaakceptować należy również stanowisko zarówno Wojewody S. jak i Prezydenta Miasta T., że w kontrolowanym postępowaniu wystąpiła także negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wymieniona w art. 229 u.g.n., gdyż na przedmiotowej nieruchomości ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej A, które ujawniono w dniu [...] w księdze wieczystej Kw nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. Z przeprowadzonej przez organ pierwszej instancji analizy zmian dokonanych w ewidencji gruntów jak i odpisów ksiąg wieczystych wynika bowiem, że prawo to ustanowiono na rzecz S.M. A m.in. dla działki nr [...] wchodzącej w skład wywłaszczonej działki nr [...]. Dla porządku należy dodać, że działka ta już jako własność Gminy T. została następnie przeniesiona do księgi Kw nr [...], do której w dniu [...] wpisano prawo użytkowania wieczystego na rzecz następcy prawnego S.M. A, a to S.M. B. Aktualnie zaś działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i nr [...]. Tym samym należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy zasadnie odmówiły zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż została ona wykorzystana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu. Zasadnie też organy te zastosowały art. 229 u.g.n. znoszący obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bowiem mimo, że jej właścicielem była Gmina T., to jednak nią nie władała, gdyż wcześniej została ona oddana przez Skarb Państwa w użytkowanie wieczyste innej osobie, której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z przytoczonych względów, na mocy art. 151 poppsa, orzeczono jak w sentencji wyroku. su.