II SA/Gl 533/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym oddala skargę. Naczelnik Urzędu Celnego w R. decyzją z dnia [...] r., znak [...], wydaną na podstawie art. 92a ust. 1 i 2, art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (obecnie j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 2200 ze zm. – dalej u.t.d.) oraz lp. 1.3 i 6.1.1. załącznika nr 3 do ww. ustawy, nałożył karę pieniężną w wysokości obniżonej [...] zł, za naruszenia, gdzie łącznie kara wyniosła [...] zł ([...]) na M. B. prowadzącego działalność pod nazwą M. B., "A" w J.. W uzasadnieniu podano m. in., że D. B., kierujący pojazdem ciężarowym z przyczepą, został [...] r. zatrzymany do kontroli na autostradzie w G. przez funkcjonariuszy Izby Celnej w K.. Kontrolujący stwierdzili naruszenie l.p. 6.1.1. załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, tj. wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące lub cyfrowe urządzenie rejestrujące oraz l.p. 1.3. załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym, tj. wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia. D. B. oświadczył, że nie jest zatrudniony w firmie M. B., tj. "A" B. M., ponadto że nie posiadał przy sobie wypisu z zaświadczenia na krajowy niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy, ponieważ przed wyjazdem na trasę nie otrzymał go. Kierowca odmówił podpisania protokołu kontroli. M. B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Zarzucono: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d., art. 4 pkt 4 u.t.d., poprzez błędne jego zastosowanie i w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, że przedmiotowy przewóz podlegał przepisom ustawy jako niezarobkowy przewóz drogowy na potrzeby własne, wykonywany pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, podczas gdy z okoliczności sprawy, a w szczególności z treści: faktury VAT nr [...], umowy sprzedaży z dnia [...] r., a także dowodu rejestracyjnego samochodu marki [...], okazywanych kontrolującym w trakcie kontroli, wynika jednoznacznie, że pojazd jest zarejestrowany na osobę prywatną – M. B., natomiast ww. faktury zostały wystawione również na osobę prywatną - M. B., a z wyjaśnień przesłanych w toku postępowania przez skarżącego i składanych przez kierującego pojazdem w dniu kontroli D. B. wynikało w sposób jednoznaczny, że kierujący nie jest zatrudniony w firmie skarżącego, przewożone rzeczy nie były własnością przedsiębiorcy, a osoby prywatnej i przewóz wykonywany był na potrzeby gospodarstwa domowego skarżącego, przez co nie podlegał cytowanej ustawie; 2) oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym i całkowitym pominięciu, mimo posiadanej z urzędu wiedzy organu wydającego zaskarżoną decyzję o toczonym postępowaniu karnym pod sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w G., akt tejże sprawy, a w szczególności załączonych do tych akt dokumentów składanych przez obwinionego D. B. w toku postępowania; 3) oparcie rozstrzygnięcia na nierzetelnym protokole kontroli. Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] r., znak [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano m. in., że rozstrzygnięcie organu I instancji było prawidłowe. Wykonywany przewóz był przewozem na potrzeby własne, spełniał bowiem przesłanki wymienione w art. 4 pkt 4 u.t.d. Z ewidencji działalności gospodarczej wynika, że działalność prowadzona przez M. B. polega na sprzedaży detalicznej paliw do pojazdów silnikowych na stacjach benzynowych i nie obejmuje wykonywania incydentalnego przewozu rzeczy, a tym samym do wykonania przewozu drogowego powinien on legitymować się zaświadczeniem o zgłoszeniu przewozu na potrzeby własne. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów podważających ustalenia organów odnośnie charakteru wykonywanego przewozu. Skargę na powyższą decyzję złożył M. B., zaskarżając ją w całości. Powtórzono ww. zarzuty odwołania i zarzucono dodatkowo: 1) obrazę przepisów postępowania administracyjnego, a to art. 87 § 1 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez Skarżącego w odwołaniu, a mających istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie w tym zakresie, że materiały ze sprawy karnej nie są przydatne do niniejszego postępowania i w konsekwencji brak analizy przez organ odwoławczy całokształtu materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie; 2) bezzasadne przyjęcie, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających fakt wykonywania przewozu butli na potrzeby gospodarstwa domowego, podczas gdy organ wydający decyzję całkowicie pominął wnioskowane przez Skarżącego dowody z akt sprawy sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w G. i znajdujące się w nich dokumenty i wyjaśnienia D. B., uznając je za nieprzydatne dla niniejszej sprawy oraz wysnuwając bezpodstawny wniosek o braku przedstawienia przez skarżącego dowodów na poparcie swoich twierdzeń; 3) sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią materiału dowodowego, polegającą na: - błędnym uznaniu, że przewóz wykonywany w dniu [...] r. był przewozem na potrzeby działalności gospodarczej skarżącego; - mylnym ustaleniu, że przewożona ilość butli była ilością handlową, jakkolwiek skarżący w sposób wyczerpujący wyjaśnił, że butle używane są w jego gospodarstwie domowym, która to okoliczność znalazła potwierdzenie w postępowaniu karnym Sądu Rejonowego w G., toczonym pod sygn. akt [...], bezpodstawnym przyjęciu, że samochód marki [...] używany jest na potrzeby działalności gospodarczej skarżącego, jakkolwiek zarejestrowany jest na osobę prywatną M. B. i wykorzystywany wyłącznie w celach prywatnych, zatem wykonywany przewóz był przewozem na potrzeby własne; - oparciu rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, z pominięciem istotnych okoliczności sprawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 531/15: 1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] r.; 2) zasądził od Dyrektora Izby Celnej w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zdaniem Sądu ustalenie, że przewóz ten miał charakter niezarobkowego przewozu drogowego (art. 4 pkt 4 u.t.d.) obciążało organ. Akta administracyjne, w tym decyzje organów obu instancji, świadczą o co najmniej przedwczesnym uznaniu przez organy, że skarżący wykonywał niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy. Dyrektor Izby Celnej zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, ewentualnie w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. II GSK 1342/16, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W uzasadnieniu podano m. in., że Sąd pierwszej instancji niesłusznie ograniczył się do stwierdzenia braków w postępowaniu wyjaśniającym pomijając wszystkie dowody zebrane przez organ. Sąd nie uwzględnił ustalonego przez organ przedmiotu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, która obejmuje nie tylko sprzedaż [...], ale także inne gazy techniczne, w tym dwutlenek węgla, tlen i mieszaniny gazów, co powinno zostać przez WSA ocenione w kontekście rodzaju towaru przewożonego [...] r. i jego możliwego związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z uwagi na różne reżimy odpowiedzialności D. B. i skarżącego M. B., ustalenia poczynione w sprawie obwinionego D. B. (kierowcy) nie mogą mieć znaczenia dla odpowiedzialności administracyjnej M. B. (podmiotu wykonującego przewóz) za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Wobec tego nie jest celowe przeprowadzenie dowodu z akt postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w G. w sprawie obwinionego D. B. (sygn. akt [...]). NSA uznał, że Dyrektor Izby Celnej nie miał obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność, czy na posesji skarżącego znajduje się staw rybny i basen, gdyż wyjaśnienie tej okoliczności należy do skarżącego. Dla odpowiedzialności skarżącego nie mają także znaczenia okoliczności związane z wykonywaniem poprzedniego transportu butli, a więc ich wyjaśnienie jest niecelowe. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej trafnie wywiódł, jak stwierdza NSA, że zostało przeprowadzone wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, które pozwoliło na ustalenie, iż skarżący wykonywał przewóz na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W świetle art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. NSA wyraźnie przy tym stwierdził, iż "W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej trafnie wywiódł, że zostało przeprowadzone wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, które pozwoliło na ustalenie, iż skarżący wykonywał przewóz na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia." Wykładnia przepisów dokonana przez NSA pozwoliła mu na dokonanie takiej kwalifikacji. W świetle art. 33 ust. 1 u.t.d. przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Z kolei w świetle art. 87 ust. 2 i 3 u.t.d. podczas przewozu drogowego wykonywanego na potrzeby własne kontrolowany jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli, oprócz odpowiednich dokumentów wymaganych przy takim przewozie, określonych w ust. 1, wypis zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 10 u.t.d. Przedsiębiorca lub podmiot, o którym mowa w art. 3 ust. 2, wykonujący przewozy na potrzeby własne, odpowiedzialni są za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty. Jednocześnie według art. 4 pkt 4 u.t.d. niezarobkowy przewóz drogowy to przewóz na potrzeby własne - każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych; Przy tym w orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się również taką wykładnię, że pod pojęciem przedsiębiorcy użytym w art. 4 pkt 4 lit. a. u.t.d. można rozumieć także osobę będącą członkiem najbliższej rodziny przedsiębiorcy, zwłaszcza jeżeli pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i prowadzi pojazd w jego zastępstwie, a zastępstwo takie ma charakter incydentalny (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 13 marca 2014 r., sygn. II SA/Sz 1190/13; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 8 lipca 2015 r., sygn. II SA/Go 244/15). Powyższe okoliczności miały miejsce również w niniejszej sprawie, co wynika z wypowiedzi samego kierowcy, który przyznał, że działał za M. B., który go o to prosił. Tego rodzaju ustaleń nie zakwestionował NSA w ww. wyroku uchylającym poprzednie orzeczenie WSA w niniejszej sprawie. Z danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że działalność skarżącego obejmowała m. in. działalność określoną za pomocą symboli: 46.71.Z (sprzedaż paliw i produktów pochodnych, w tym gazów), 46.90.Z (sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana różnych produktów). Przewożony towar mieścił się zatem w powyższych kategoriach. Była to przy tym działalność pomocnicza, skoro główne pole działania skarżącego, to prowadzenie stacji tankowania gazem, co wynika już z samej nazwy przedsiębiorstwa. W protokole kontroli drogowej przewidziane jest miejsce dla wskazania uwag do protokołu, przyczyn odmowy podpisania protokołu, itp. Zatem w interesie strony jest, by wszelkie zastrzeżenia znalazły się w protokole na tym właśnie etapie sprawy i by treść tego dokumentu obalić. Jest to bowiem istotny dowód w sprawie. Tymczasem stwierdzono w nim wyraźnie, że kierowca odmówił podpisania protokołu bez wskazywania przyczyn odmowy. Miał więc możliwość wykazania jaki był charakter przewozu i podania szczegółowych okoliczności z tym związanych. NSA przy tym wyraźnie stwierdził w ww. wyroku, że w toku całego postępowania administracyjnego skarżący, poza ogólnikowym stwierdzeniem o istnieniu rozbieżności między protokołem znajdującym się w aktach administracyjnych i odpisem protokołu, który został mu doręczony, nie wyjaśnił na czym te różnice polegały i nie przedstawił konkretnych zarzutów odnośnie do treści protokołu. Według NSA z treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie można wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona sama, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia lub gdy twierdzenia strony są ogólnikowe bądź lakoniczne. Nie można w takim wypadku założyć, że wobec bierności strony cały ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom poczynionym przez organy administracji spoczywa na tych organach administracji. W takich sytuacjach obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Organ pierwszej instancji zwracał się do M. B. z prośbą o udzielenie odpowiedzi na konkretne pytania oraz o przedstawienie dowodów (także dotyczących stawu rybnego i basenu) lecz skarżący uchylił się od wykonania wezwania organu. Zatem, przewożony towar był zgodny z profilem zarejestrowanej działalności gospodarczej skarżącego, a przyczepa, na której znajdował się towar (w ilości handlowej) zakupiona była na przedsiębiorcę M. B., a nie osobę prywatną, o czym świadczy faktura VAT. Nadto, w czasie zatrzymania kierowca nie poinformował, że dokonywano przewozu prywatnego (zob. zeznania R.L. i J.T. z [...] r., o czym świadczy również odmowa podpisania protokołu kontrolnego bez podania przyczyny). Termin 2 lat wskazany w art. 92c ust. 1 pkt 3 u.t.d. dotyczy postępowania administracyjnego, a nie kontroli sądowej, zatem nie było podstaw do umorzenia postępowania, o co wnoszono na rozprawie. Nie doszło zatem do naruszenia art. 6, 7, 8, 12, 75, 77 §1, 80, 87 § 1, art. 140 k.p.a. w zw. z art. 107 §3 k.p.a., 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 3 ust. 2, art. 4 pkt 4, art. 92a, 92b i art. 92c ust. 1 pkt 1 i 3 u.t.d., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.