II SA/Gl 539/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. i I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w kwestii sprzeciwu skarżących od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2017 r. o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017 r. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. W druku podali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Skarżący nie posiadają żadnego majątku (zamieszkują w oparciu o umowę dożywocia), a ich źródłem utrzymania się są świadczenia emerytalne uzyskiwane w łącznej wysokości 3.100,00 zł. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawcy nadesłali szereg dokumentów obrazujących poziom ich dochodów oraz wysokość i strukturę miesięcznych wydatków. W oparciu o ich treść ustalono, że J. G. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jej dochód miesięczny wynosi 964,90 zł, zaś jej małżonka 2372 zł. Wydatki na energię elektryczną w skali miesiąca wynoszą łącznie 325,34 zł (w oparciu o dwie odrębne umowy zawarte przez I. G.); rachunek za węgiel z dnia 10 października 2016 r. opiewa na kwotę 750 zł; opłaty za usługi telekomunikacyjne wynoszą łącznie 145 zł. Natomiast rachunki za gospodarowanie odpadami oraz dostawy wody zostały wystawione na U. K., mieszkającą pod tym samym adresem co skarżący. Do druku formularza dołączono nieczytelne kserokopie recept oraz kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności dotyczącego J. G. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 17 stycznia 2017 r. oddalono wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących, albowiem dysponują oni środkami pieniężnymi, z których mogą opłacić koszty sądowe, które na obecnym etapie postępowania sądowego sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej, stanowiącego połowę wpisu od skargi, który przecież skarżący uiścili. Wyjaśniono, że zestawienie wysokości dochodów wnioskodawców (3336 zł) z udokumentowanymi wydatkami ponoszonymi przez skarżących (470 zł – opłaty za energię elektryczną oraz usługi telekomunikacyjne) nie pozwala przyjąć, że do ich dyspozycji pozostają środki zbyt skromne, aby nie byli oni w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych. Do wydatków stałych nie zaliczono kosztów zakupu opału, albowiem nie wiadomo z jaką częstotliwością są one dokonywane. Nawet uwzględnienie deklarowanych wydatków na lekarstwa oraz rehabilitację nie zmienia powyższej konstatacji odnośnie możliwości finansowych skarżących. Nadto wskazano, że skarżący zamieszkują w oparciu o umowę dożywocia (vide rubryka nr 7.1 druku formularza PPF), której istotą jest zapewnienie dożywotnikom utrzymania przez osobę obdarowaną. Stąd też zdziwienie budzi fakt pokrywania przez wnioskodawców rachunków za energię elektryczną oraz kosztów zakupu opału, skoro tego rodzaju świadczenia wchodzą w skład typowych obowiązków leżących po stronie osoby przyjmującej dożywotników pod swój dach (art. 908 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), a stronie nie przedstawiły umowy, której treść zawierałaby odmienne ustalenia w tym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że skarżący dysponują środkami pieniężnymi, z których mogą opłacić koszty sądowe oraz art. 255 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wezwania wnioskodawców do doprecyzowania danych o treści umowy dożywocia oraz o kosztach związanych z wydatkami na środki medyczne i wizyty lekarskie, w sytuacji gdy orzekający stwierdził, iż dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do wydania orzeczenia o prawie pomocy. W związku z powyższym wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach , zważył co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim wskazać należy, że zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez każdą ze stron kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Tym samym prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazali w przekonujący sposób, że znajdują się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy, nawet w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżących nie można uznać bowiem za osoby rzeczywiście ubogie, które nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Ocena ich stanu majątkowego, dochodu i sytuacji życiowej dokonana w oparciu o treść złożonego formularza, pozwala bowiem na ustalenie, iż wbrew ich stanowisku są oni w stanie ponieść koszty postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 248 zł. Zestawienie wysokości dochodów wnioskodawców (3336 zł) z udokumentowanymi wydatkami ponoszonymi przez skarżących (470 zł – opłaty za energię elektryczną oraz usługi telekomunikacyjne) nie pozwala przyjąć, że do ich dyspozycji pozostają środki zbyt skromne, aby nie byli oni w stanie samodzielnie ponieść kosztów sądowych. Biorąc po uwagę wszystkie wykazane w formularzu wydatki skarżących, w tym także koszty opału, w łącznej kwocie 2509 zł, stwierdzić należy, że sytuacja materialna skarżących nie należy do szczególnie trudnych, a tym samym pozwala skarżącym zdaniem Sądu na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie pozostałych kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 246 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia | |