II SA/Gl 545/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka Sędzia WSA Rafał Wolnik Protokolant referent Katarzyna Wajs po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi S. B. i M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. [...] Spółka Jawna z siedzibą w Z. aktem notarialnym z dnia [...] r. sprzedała prawo użytkowania wieczystego działek o numerach [...] i [...] wraz z własnością usytuowanego na tych działkach, stanowiącego odrębną nieruchomość, budynku (fundamentu) – w R. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...]. Pismem z dnia [...] r. zawiadomiono Spółkę Jawną o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości w/w nieruchomości. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (widnieje na nim pieczęć Spółki) zawiadomienie odebrała osoba uprawniona do odbierania korespondencji w imieniu [...] Spółka z o.o. w Z. Dalsze zawiadomienia w sprawie kierowane nadal do Spółki Jawnej odbierane były również przez osoby uprawnione do odbierania korespondencji w imieniu Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] (znak [...]) Prezydent Miasta R. ustalił dla [...] Spółki Jawnej z siedzibą w Z. przy ul. [...], rentę planistyczną w wysokości [...] zł. Decyzja wysłana na adres Spółki Jawnej została odebrana w dniu [...] r. przez osobę uprawnioną do odbierania korespondencji w imieniu [...] Spółka z o.o. w Z. (pod tym samym adresem). W dniu [...] r. (data nadania na poczcie) S. B. i M. Ś. jako wspólnicy dawnej [...] Spółki Jawnej, wnieśli odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W jego uzasadnieniu wskazali na nieprawidłowe oznaczenie adresata decyzji – [...] Spółka Jawna z siedzibą w Z., albowiem podmiot ten nie istnieje od dnia [...] r., kiedy to postanowieniem Sądu Rejonowego Wydziału X Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego w G. przekształcony został w [...] Spółkę z o.o. w Z. Dotychczasowi wspólnicy Spółki Jawnej stali się wspólnikami, ale nie członkami zarządu, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Okoliczność ta spowodowała, iż przesyłka ta została potraktowana przez osobę ją odbierającą w siedzibie Spółki (zarówno przekształcanej, jak i przekształconej) jako korespondencja prywatna S. B. i M. Ś. Osoby te w tym czasie nie przebywały pod wskazanym adresem, będąc do [...] r. na urlopie, zatem zapoznały się z treścią decyzji dopiero po powrocie. Odwołujący się podnieśli, iż nie będąc członkami zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie mają obowiązku przebywać w jej siedzibie. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie art. 59 § 2 oraz art. 134 kpa odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdziło, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 129 § 2 kpa, zatem podlega pozostawieniu bez rozpoznania. Uznając brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu Kolegium podniosło, iż pismo z dnia [...] r. zawiadamiające o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia renty planistycznej (w istocie pismem tym zawiadomiono o możliwości zapoznania się z operatem szacunkowym), zostało doręczone Spółce Jawnej. Następnie Spółka ta została poinformowana o przygotowaniu projektu decyzji w sprawie, zaś w dniu [...] r. prokurent "firmy [...] w Z." zapoznał się z tym projektem. Zdaniem Kolegium, przy odbiorze tej korespondencji, jak i zapoznając się z projektem decyzji, "przedstawiciele [...]" nie kwestionowali prawidłowości adresu, na jaki przesyłki były doręczane (po zmianie formy organizacyjnej Spółki, adres pozostał ten sam) i korespondencję traktowali jako kierowaną do nich. Tym samym przedstawione argumenty na okoliczność braku winy w uchybieniu terminu nie są wiarygodne i nie uzasadniają przywrócenia terminu, co z kolei winno skutkować stwierdzeniem uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie Kolegium zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez S. B. i M. Ś., którzy wskazali na naruszenie art. 58 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż stroną postępowania jest [...] Spółka Jawna z siedzibą w Z., a nie [...] Spółka z o.o. w Z. Nie zgadzając się z argumentacją organu skarżący podnieśli, iż na wcześniejszym etapie postępowania strona nie odniosła negatywnych skutków prawnych wobec zaistniałej "omyłki", przez co nie oponowała w przedmiocie niewłaściwego określenia adresata korespondencji, a zapoznający się z projektem decyzji prokurent prawdopodobnie nie zwrócił uwagi na nieprawidłowość powstałą w tym zakresie. Zdaniem skarżących, to na organie spoczywa obowiązek weryfikowania, czy podmiot, który jest stroną postępowania został prawidłowo określony i czy może być adresatem decyzji. W dalszej części skargi S. B. i M. Ś. powtórzyli argumentację zawartą w odwołaniu, odnosząc się także do kwestii wysokości ustalonej renty planistycznej. Na tej podstawie wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie im terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji po zrelacjonowaniu dotychczasowego postępowania wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podkreślając, iż były wspólnik Spółki Jawnej – M. Ś. widnieje w odpisie z Krajowego Rejestru Sądowego jako prokurent samoistny Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zatem może jednoosobowo reprezentować interesy tej Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie orzekające o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz uznające, iż odwołanie zostało wniesione z naruszeniem ustawowego terminu. Sąd nie badał natomiast zgodności z prawem decyzji organu pierwszej instancji, dlatego też nie wziął pod uwagę zarzutów skarżących wniesionych pod adresem tego aktu, dotyczących jego treści merytorycznej – wysokości nałożonej renty planistycznej, a także kwestii prawidłowości oznaczenia strony, do której decyzja ta została skierowana. Z uwagi na powyższe wskazać wymaga, że przy dokonaniu tej kontroli zasadnicze znaczenie miała kwestia ustalenia prawidłowości doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Jak wynika z akt sprawy, decyzja skierowana do [...] Spółka Jawna z siedzibą w Z. została wysłana na adres tej Spółki, gdzie przesyłkę odebrała osoba uprawniona do dokonania tej czynności w imieniu [...] Spółka z o.o. w Z. Oznacza to zatem, iż nie można uznać, iż przesyłka została doręczona w sposób prawidłowy. Nie została odebrana bowiem przez podmiot będący jej adresatem. Podkreślić wymaga, iż w rzeczywistości odbiór decyzji organu pierwszej instancji przez Spółkę Jawną w dacie jej doręczenia nie był możliwy, albowiem z dniem [...] r., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Wydziału X Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego w G., Spółka ta przestała istnieć, przekształcając się w Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Bez znaczenia pozostaje wobec tego argumentacja organu drugiej instancji sprowadzająca się do twierdzenia, iż osoby biorące czynny udział w postępowaniu administracyjnym, działając w imieniu Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie zgłaszały organowi pierwszej instancji żadnych zastrzeżeń, w szczególności zaś nie poinformowały o zmianie statusu Spółki. Takie zaniechanie ze strony Spółki nie zmienia bowiem faktu, iż w dacie wydania decyzji Spółka Jawna była podmiotem nieistniejącym. Zaistniały zatem analogiczne skutki prawne, jak w przypadku śmierci osoby fizycznej, o czym jej spadkobiercy nie poinformowali organu. Poza wskazaną wadliwością w zakresie skuteczności doręczenia decyzji rozpatrzenia wymagała także kwestia tego, kto wniósł w sprawie odwołanie i zarazem czyj wniosek o przywrócenie terminu podlegał rozpoznaniu przez organ. Jak wynika z nagłówka odwołania, w którym zawarto jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu, zostało ono wniesione przez S. B. i M. Ś. jako byłych wspólników Spółki Jawnej [...]. Okoliczność ta przesądzała o dopuszczalności zarówno odwołania jak i wniosku, co wynika z treści art. 574 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), regulującego zasady odpowiedzialności wspólników przekształcanej spółki osobowej za zobowiązania tej Spółki. W świetle tej regulacji, wspólnicy przekształcanej spółki osobowej odpowiadają na dotychczasowych zasadach (uregulowanych w art. 31 tej ustawy) solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat, licząc od tego dnia. Zatem dawni wspólnicy spółki jawnej uprawnieni są do wniesienia odwołania od decyzji, której adresatem jest ta spółka. Warunkiem przywrócenia terminu, zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej w skrócie k.p.a., jest uprawdopodobnienie, że jego uchybienie nastąpiło bez winy wnoszącego pismo. Jednocześnie skuteczność tego wniosku uzależniona jest od jego wniesienia w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia oraz dopełnienia uchybionej czynności (§ 2 tego przepisu). Dokonując oceny wniosku S. B. i M. Ś. uznać należało, że został on wniesiony w ustawowym terminie (wskazana przez nich przyczyna uchybienia ustała w dniu [...] r., wniosek nadano natomiast na poczcie w dniu [...] r.), nadto wraz z wnioskiem dokonali oni uchybionej czynności, czyli wnieśli odwołanie. Biorąc natomiast pod uwagę nieprawidłowość doręczenia decyzji organu pierwszej instancji uznać należało, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, iż okoliczność ta uzasadniała przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy zaliczyć bowiem należy nieprawidłowe doręczenie pisma (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, wyd. C.H. Beck, W-wa 1986 r. str. 296). W tym miejscu należy też wskazać, iż decyzja organu I instancji weszła do obrotu prawnego. Została bowiem wysłana i doręczona, tyle że osobie nieuprawnionej do odbioru. Przy odmiennym rozumowaniu nie byłoby zaś możliwości jej wzruszenia w żadnym trybie, bądź też wręcz odwrotnie, uznać należałoby, że z powodu wadliwości doręczenia, wniesienie odwołania możliwe byłoby w każdym czasie. Jednak żadna z tych koncepcji nie jest możliwa do zaaprobowania, jako że doszłoby w ten sposób do naruszenia zasady pewności obrotu prawnego. Stąd też wadliwe doręczenie decyzji może być wyeliminowane jedynie w drodze przywrócenia terminu wniesienia odwołania. Co więcej, niezależnie od powyższego, stwierdzić przyjdzie, iż organ odwoławczy w ogóle nie rozważał dalszych okoliczności, podniesionych we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, a mianowicie pobytu skarżących na urlopie w czasie odbioru decyzji organu I instancji przez pracownika przekształconej Spółki. Nadto wskazać przyjdzie na niedopuszczalność równoczesnego orzeczenia na gruncie art. 58 kpa oraz art. 134 kpa. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują, iż postanowienie wydane przez organ odwoławczy w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania (art. 134 k.p.a.) oraz w przedmiocie przywrócenia terminu do dokonania tej czynności (art. 59 § 2 k.p.a.) są ostateczne i można na nie wnieść jedynie skargę do sądu administracyjnego. Pojawia się zatem wątpliwość, czy rozstrzygnięcie w tym przedmiocie w przypadku odmownego załatwienia prośby strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania może być zawarte w jednym postanowieniu równocześnie ze stwierdzeniem wniesienia tego odwołania z uchybieniem terminu, a ponadto, czy organ obowiązany jest do wydania rozstrzygnięcia w tej drugiej kwestii. Udzielając odpowiedzi na to pytanie należy rozważyć dwie sytuacje. W pierwszej, organ odwoławczy rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania przywraca ten termin, co powoduje, iż przejmuje on odwołanie do merytorycznego rozpoznania. W sytuacji drugiej, organ odmawia przywrócenia terminu, co jak słusznie zauważyło Kolegium, uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie odwołania, gdyż w przeciwnym wypadku stanowiłoby to rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że odwołanie takie zostało jednak wniesione do organu, co skutkuje koniecznością wydania postanowienia, w oparciu o treść art. 134 k.p.a., o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Rozpoznający niniejszą sprawę skład Sądu uznał jednakże, iż rozstrzygnięcie to winno być zawarte w odrębnym postanowieniu. Zdaniem Sądu, w przypadku złożenia wraz z odwołaniem wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia, organ w sytuacji odmowy przywrócenia tego terminu, winien wydać postanowienie, które należy doręczyć stronie postępowania celem wprowadzenia do obrotu prawnego. Dopiero w następstwie tych czynności możliwe jest wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zauważyć ponadto wymaga, iż na postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu przysługuje stronom skarga, istnieje wobec tego ewentualna możliwość wyeliminowania tego aktu z obrotu prawnego w drodze kontroli sądowej, co przesądzałoby o dalszym rozstrzygnięciu w sprawie w odniesieniu do postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Za powyższym rozwiązaniem przemawia praktyka ukształtowana na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. W postępowaniu tym złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu, np. do wniesienia skargi, skutkuje rozstrzygnięciem sądu w formie postanowienia i w przypadku odmowy przywrócenia terminu, wydaniem odrębnego postanowienia, na mocy którego sąd odrzuca skargę z powodu niedochowania terminu do jej wniesienia. Całokształt powyższych rozważań stanowi podstawę do uwzględnienia skargi, gdyż zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem wskazanego przez skarżących art. 58 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł więc o uchyleniu kontrolowanego postanowienia na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie orzekł, gdyż skarżący do czasu zamknięcia rozprawy nie zgłosili żądania zasądzenia od organu zwrotu kosztów o czym zostali pouczeni (art. 210 powyższej ustawy). Wobec uwzględnienia skargi należało orzec o niewykonalności zaskarżonego aktu (art. 152 powołanej ustawy). Orzeczenie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Odnosząc się zaś do żądania skargi w zakresie orzeczenia przez Sąd o przywróceniu uchybionego terminu, wyjaśnić przyjdzie, iż kompetencje sądu administracyjnego są wyłącznie kasacyjne. Oznacza to, że uwzględnienie skargi następuje w drodze wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu – bez równoczesnego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Ponownie rozpoznając sprawę na etapie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy weźmie pod uwagę kwestię nieistnienia od dnia [...] r. w obrocie prawnym [...] Spółka Jawna z siedzibą w Z. i kierując się tą okolicznością rozstrzygnie merytorycznie w przedmiocie wniosku złożonego przez byłych wspólników tej Spółki, uwzględniając fakt nieprawidłowego doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. SW