II SA/Gl 546/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Piotr Broda,, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2013 r. sprawy ze skargi [A] Spółka Komandytowo-Akcyjna w K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej Spółki kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarga została wniesiona na decyzję Wojewody [...], którą organ ten uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., Nr [...]. i odmówił przekształcenia na rzecz "A" Spółki Komandytowo-Akcyjnej posiadanego przez nią prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w C. przy ul. Katowickiej, oznaczonej jako działki nr 1, 2, 3 i 4. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy zrelacjonował przebieg postępowania toczącego się przed Prezydentem Miasta C. z wniosku "A" S.K.A. z siedzibą w K., która wystąpiła o przekształcenie posiadanego przez nią prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości składającej się z 6 działek ewidencyjnych ujawnionej w księdze wieczystej nr [...]. Przedmiotowy wniosek został złożony w trybie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ( j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 83 - dalej zwanej ustawą z 29. 07. 2005 r. lub ustawą przekształceniową). Z uwagi na toczące się postępowanie w przedmiocie zwrotu działek nr 5 i 6, które wcześniej zostały wywłaszczone, organ I instancji zawiesił postępowanie w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w stosunku do obu tych działek. "A" S.K.A. w toku postępowania prowadzonego w stosunku do pozostałych czterech działek wniosła o rozłożenie na 10 rat rocznych opłaty należnej Skarbowi Państwa z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo wlasności. Po zgromadzeniu i zanalizowaniu niezbędnych dowodów, w tym operatów szacunkowych określających wartość prawa użytkowania wieczystego oraz wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości Prezydent Miasta C. opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. przekształcił prawo użytkowania wieczystego w prawo własności działek nr 1, 2, 3 i 4. Organ ustalił z tego tytułu jednorazową opłatę w wysokości 385 191 zł oraz odmówił rozłożenia tej opłaty na 10 rat rocznych. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że ""A"" S.K.A. nabyła prawo użytkowania wieczystego od "A". Z odpisu księgi wieczystej [...] urządzonej dla objętej wnioskiem nieruchomości wynika, że prawo użytkowania wieczystego na rzecz "A" wpisano do tej księgi w dniu [...] r. W ocenie organu Spółka wnioskująca o przekształcenie należącego do niej prawa spełniła zatem wymóg wynikający z art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy o przekształceniu. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 tej ustawy podmiot, na którego rzecz zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości zobowiązany jest do uiszczenia dotychczasowemu właścicielowi opłaty z tytułu tego przekształcenia. Do ustalenia tej opłaty stosuje się odpowiednio przepisy art. 67 ust. 3a i art. 69 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej zwanej u.g.n.). W świetle stosowanego odpowiednio art. 67 ust. 3a u.g.n., jeżeli nieruchomość jest sprzedawana w drodze bezprzetargowej jej cenę ustala się w wysokości równej jej wartości. Stosownie do art. 69 u.g.n. w zw. z art. 4 ust. 11 ustawy z dnia 29.07.2005 r. na poczet ceny nieruchomości gruntowej sprzedawanej jej użytkownikowi wieczystemu zalicza się kwotę równą wartości tego prawa ustalonej w związku z aktualizacją opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego dokonanej nie wcześniej niż w okresie dwóch lat od złożenia wniosku o przekształcenie. Mając na uwadze te przepisy organ ustalił opłatę z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności we wskazanej wyżej wysokości 385 191 zł. Prezydent Miasta C. wskazał jednocześnie, że w świetle przepisów ustalających zasady udzielania pomocy publicznej, w tym m.in. art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2 ze zm.) oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 w sprawie stosowania art. 87 i art. 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. U. U.E. L. z 2006, nr 379, s. 5) rozłożenie należności Skarbu Państwa na raty stanowi pomoc publiczną de minimis. Tego rodzaju pomoc publiczna nie może być jednak udzielona przedsiębiorcy znajdującemu się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Po przeanalizowaniu dokumentów finansowych Spółki organ I instancji doszedł zaś do przekonania, że istnieje zwiększone ryzyko jej niewypłacalności, a przewidziana do przekształcenia własnościowego nieruchomość jest obciążona szeregiem hipotek, co nie daje gwarancji zabezpieczenia wierzytelności Skarbu Państwa z tytułu należnej opłaty. W konsekwencji organ stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku o rozłożenie na raty opłaty należnej Skarbowi Państwa. W odwołaniu od tej decyzji "A" S.K.A. reprezentowana przez Prezesa Zarządu wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem Prezydenta Miasta C. dotyczącym kondycji finansowej Spółki. W przekonaniu wnoszącego odwołanie reprezentowana przez niego Spółka nie znajduje się w trudnej sytuacji, bowiem w żadnym okresie rozliczeniowym nie zanotowała straty, a przeciwnie z roku na rok wzrasta jej zysk. Spada także corocznie zadłużenie długoterminowe Spółki, a hipoteka jaką została obciążona nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania została ustanowiona pod zabezpieczenie długoterminowego kredytu zaciągniętego na remont i modernizację budynków. W związku z tym zdaniem wnoszącej odwołanie zasadny był wniosek o rozłożenie na raty opłaty należnej z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, bowiem spełnia ona kryteria otrzymania pomocy de minimis. Pismem z dnia [...] Spółka poinformowała Wojewodę [...], że zaciągnęła kredyt inwestycyjny na wniesienie opłaty za przedmiotowe działki z klauzulą, że płatność ta powinna zostać zrealizowana do dnia [...] r. Kolejnym zaś pismem z dnia [...] "A" S.K.A. cofnęła wniesione odwołanie powołując się na art. 137 k.p.a. W odpowiedzi na ten wniosek Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], odmówił uwzględnienia cofnięcia odwołania. Powołując się na przepis art. 137 k.p.a. stwierdził, że uwzględnienie wniosku Spółki prowadziłoby do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo. W ocenie organu II instancji decyzja Prezydenta Miasta C. została bowiem wydana w naruszeniem przepisów ustawy z dnia 29.07. 2005 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r., Nr [...], którą uchylono decyzję organu I instancji i odmówiono przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działek nr 1, 2, 3 i 4 Wojewoda stwierdził, że stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29 07 2005 r. podmiotami uprawnionymi do wystąpienia o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności są osoby fizyczne i prawne, które w dniu [...] r. były użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Prawo to w myśl art. 1 ust. 3 tej ustawy przysługuje także osobom fizycznym lub prawnym będącym następcami prawnymi tych użytkowników wieczystych. Wojewoda wskazał, że stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (j.t. Dz. U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.) "A" będąca użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] r. była osobą prawną. Natomiast statusu takiego nie posiada aktualny użytkownik wieczysty tej nieruchomości, jakim jest "A" Spółka Komandytowo-Akcyjna. Wobec tego organ nadzoru uznał, że wnioskodawcy nie przysługuje roszczenie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Spółka komandytowo-akcyjna jest bowiem spółką osobową, która jak wynika z art. 4, art. 12 i art. 126 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm. – dalej zwanej k.s.h.) nie posiada osobowości prawnej. W skardze na tę decyzję "A" Spółka Komandytowo-Akcyjna, zastępowana przez radcę prawnego P. P., domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżącej jako spółce osobowej, nie przysługuje prawo zgłoszenia żądania o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności, co stanowiło konsekwencję braku zastosowania przez organ odwoławczy art. art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 8 ust. 1 k.s.h. Ponadto Spółka zarzuciła naruszenie przez organ przepisów postępowania administracyjnego, a to: art. 137 w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 , art. 139 i art. 6 k.p.a. w związku z nieuwzględnieniem cofnięcia przez skarżącą wniesionego odwołania, co winno skutkować umorzeniem postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu skargi Spółka wskazała, że nie można interpretować art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu z pominięciem art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Z przepisu tego wynika bowiem, że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Skarżąca powołała się także na stanowisko doktryny, zgodnie z którym jednostki organizacyjne takie jak, spółka jawna, partnerska czy komandytowa mają możliwość przekształcenia przysługującego im prawa użytkowania wieczystego na takich samych zasadach jak osoby prawne (por. B. Jelonek-Jarco, A. Józefiak, Komentarz do zmiany art. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wprowadzonej przez Dz. U. z 2007 r. Nr 191, poz. 1371, publ. LEX; R. Skwarło, Komentarz do art. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, publ. LEX). W dalszej części uzasadnienia skargi Spółka przeprowadziła obszerną analizę dotyczącą funkcjonowania w obrocie prawnym ułomnych osób prawnych, o jakich jest mowa w art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 8 k.s.h. Wskazał, że w ramach posiadanej przez te podmioty zdolności prawnej mogą one nabywać we własnym imieniu prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywanymi. Skarżąca powołała się także na uzasadnienie projektu ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 187, poz. 1110) wprowadzającej aktualne brzmienie art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu. W uzasadnieniu tym wskazano, że głównym celem projektu nowelizacji tego przepisu było przyśpieszenie procesów przekształcania prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poprzez poszerzenie podmiotowe i przedmiotowe uprawnionych do przekształceń. Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego "A" S.K.A. stwierdziła, że w świetle wskazanej przez nią wykładni przepisów ustawy z 29.07.2005 r. Wojewoda [...] był zobowiązany uwzględnić cofnięcie odwołania i umorzyć postępowanie odwoławcze. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie nie podzielając jej zarzutów. Organ wyjaśnił, że w doktrynie, jak i w orzecznictwie brak jest jednolitego stanowiska dotyczącego stosowania przepisów ustawy o przekształceniu do ułomnych osób prawnych, a powołane w skardze komentarze nie mogą przesądzać o stanowisku organu w sytuacji braku wyraźnych przepisów prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zdaniem składu orzekającego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, a to art. 1 ust. 3 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, a także z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 137 i 139 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 29.07.2005 r. osoby fizyczne i prawne będące w dniu [...] r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. Zgodnie natomiast z ust. 3 tego artykułu z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 (...). Zasadniczy spór między Wojewodą [...] a skarżącą Spółką, jaki zaistniał w kontrolowanej sprawie dotyczył możliwości zastosowania ostatnio wskazanego przepisu do jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje jednak zdolność prawną. Nie ulega wątpliwości, że do takich jednostek organizacyjnych, zwanych także ułomnymi osobami prawnymi, zaliczane są spółki osobowe wymienione w Kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z art. 8 § 1 tej ustawy spółka osobowa może bowiem we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Z kolei w myśl art. 125 k.s.h. do spółek osobowych należy zaliczyć spółkę komandytowo-akcyjną charakteryzującą się tym, że wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik zwany komplementariuszem odpowiada bez ograniczenia, a co najmniej jeden wspólnik jest akcjonariuszem. Zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że przepisy art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29.07.2005 r. należy stosować mając na uwadze treść art. 33¹ Kodeksu cywilnego. Przepis ten nakazuje bowiem odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Nakaz odpowiedniego stosowania przepisów o osobach prawnych do ułomnych osób prawnych polegać może na stosowaniu wprost tych przepisów, bądź stosowania ich z odpowiednimi modyfikacjami ale też może polegać na niemożności ich zastosowania (por. S. Grzybowski, System prawa cywilnego , t. I s. 114). W ocenie Wojewody [...] ta ostatnio wskazana sytuacja ma miejsce w przypadku przepisów odnoszących się do osób prawnych, które zamieszczone są w ustawie o przekształceniu. Stanowisko takie oparte - jak się zdaje - na wykładni literalnej analizowanych przepisów należy uznać za chybione. Posługując się argumentami wykładni celowościowej wskazać bowiem należy, że brak jest racjonalnych podstaw do wyłączenia spółek osobowych, w tym spółek komandytowo-akcyjnych z zakresu działania ustawy o przekształceniu. W szczególności dostrzec należy, że zaproponowana przez organ nadzoru wykładnia analizowanych przepisów prowadziłaby do paradoksalnych sytuacji z uwagi na możliwość nabywania i zbywania przez tego rodzaju jednostki organizacyjne prawa użytkowania wieczystego i prawa własności nieruchomości. Przykładowo w kontrolowanej sprawie ""A"" S.K.A., która zdaniem Wojewody nie posiada prawa do ubiegania się o przekształcenie posiadanego przez nią prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, zbywając posiadane przez nią prawo na rzecz osoby prawnej umożliwiłaby tej osobie wystąpienie ze skutecznym roszczeniem o przekształcenie tego prawa w prawo własności. Na marginesie przyjdzie też zauważyć, że w spółce komandytowo-akcyjnej jaką jest "A" komplementariuszem jest "A", która co jest w sprawie bezsporne była w dniu [...] r. użytkownikiem wieczystym nieruchomości wskazanej we wniosku o przekształcenie. Tym samym aby doprowadzić do przekształcenia posiadanego przez skarżącą Spółkę prawa użytkowania wieczystego w prawo własności powinna ona – w myśl stanowiska Wojewody - przekazać z powrotem swojemu komplementariuszowi prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, aby ten jako osoba prawna mógł skutecznie wystąpić o jego przekształcenie w prawo własności. W konkluzji przeprowadzonych rozważań stwierdzić trzeba, że art. 33¹ § 1 Kodeksu cywilnego zezwala na stosowanie przepisów ustawy z 29.07.2005r. do spółek osobowych. Za zasadne w związku z tym uznać należy także zarzuty naruszenia przez organ nadzoru przepisów art. 138 § 1 pkt 3, a także art. art. 137 i 139 k.p.a. Wskazania co dalszego przebiegu postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia wyroku. Ponownie rozpatrując odwołanie wniesione przez "A" S.K.A Wojewoda [...] zastosuje się do dokonanej przez Sąd wykładni art. 1 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. oraz rozpatrzy zarzuty skarżącej Spółki dotyczące odmowy rozłożenia na raty należnej Skarbowi Państwa opłaty z tytułu przekształcenia posiadanego przez nią prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. W przypadku zaś gdyby skarżąca Spółka podtrzymała swój wniosek o cofnięciu wniesionego odwołania organ ten umorzy postępowanie odwoławcze. W tym stanie rzeczy z powołanych wyżej powodów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. poz. 270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. O niewykonalności zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono po myśli art. 152 p.p.s.a. W przedmiocie kosztów postępowania obejmujących wpis od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego orzeczono po myśli art. 200, art. 205 § 2 i art.209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).