II SA/Gl 548/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2024 r. sprawy ze skargi A. K. (K.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/642/2024/4343 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku A. K. decyzją z dnia 2 lutego 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta R. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym R. S., mężem strony, ponieważ zdaniem organu I instancji nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczący daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ nie znalazł również podstaw do zastosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt: K 38/13. Ponadto organ wskazał, ze osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła organowi I instancji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; 2) naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit, a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad własnym mężem, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 3) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z mężem, w sytuacji, kiedy w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo"; 4) naruszenie art. 63 ust 1 ustawy o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu od dnia 1stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I w mocy. Uznało, że przytoczone przez organ I instancji okoliczności nie uzasadniają odmowy przyznania stronie świadczenia. Wskazało jednak, że wnioskodawczyni i niepełnosprawny są małżeństwem od dnia 21 października 2023 r. Jednakże w chwili składania wniosku nie zamieszkiwali razem. Stan taki trwał do 30 listopada 2023 r. Do tego czasu, jak oświadczył niepełnosprawny, żona nie mogła bezpośrednio cały czas opiekować się nim, tylko dojeżdżała na określone godziny, robiła zakupy i załatwiała sprawy urzędowe, nie mogli razem zamieszkać na całą dobę, ale przyjeżdżała z R., bywała także z nim u lekarzy. Sama wnioskodawczyni oświadczyła (dnia 20 grudnia 2023 r.), że sprawuje opiekę nad mężem, pomaga mu wstać z łóżka, dojść do toalety, zmienia pampersy, pomaga w czynnościach higienicznych, mycie, kąpanie, golenie, przygotowywanie posiłków. Mąż porusza się na czworakach bądź przy pomocy balkonika, strona mu pomaga w ubieraniu zwłaszcza dolnych części: skarpetki, spodnie, majtki. W ciągu dnia pomaga mężowi w wykonywaniu ćwiczeń wzmacniających mięśnie nóg, robi masaż kończyn dolnych, aby złagodzić efekty przykurczy i spastyczności mięśni. Opieka nad mężem jest sprawowana cały dzień i w nocy. Strona obecnie po wyjściu za mąż nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Okoliczności te zostały po części potwierdzone w trakcie wywiadu środowiskowego, który odbył się dnia 28 grudnia 2023 r. Kolegium podkreśliło, że system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stalą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, ponieważ strona pracowała tylko 2 lata i to na długo przed tym jak zawarła związek małżeński z osobą niepełnosprawną. Ostatnie jej zatrudnienie ustało ponad trzy lata wcześniej. Strona twierdzi, że jej niepełnosprawny mąż wymaga stałej i całodobowej opieki, jednak po zawarciu związku małżeńskiego, co miało miejsce w dniu 21 listopada 2023 r. zamieszkała z nim dopiero w grudniu 2023 r., co oznacza, że nie sprawowała w tamtym czasie całodobowej opieki nad mężem, a to z kolei oznacza, że funkcjonował on bez całodobowego wsparcia żony. Prowadzi to do wniosku, że zakres opieki jakiej wymaga niepełnosprawny nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez wnioskodawczynię zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez Skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". W każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej. Pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Jednakże przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznaje, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest prawidłowe. Należy przede wszystkim stwierdzić, że skarżąca jest osobą nieczynną zawodowo. Przepracowała tylko dwa lata, a na trzy lata przed wystąpieniem o świadczenie pielęgnacyjne pozostawała bez pracy. Dopiero po zawarciu związku małżeńskiego, w związku z wystąpieniem o świadczenie, zaczęła podnosić, iż w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem nie może podjąć pracy. Nie podała jednak jakichkolwiek okoliczności, dlaczego wcześniej tej pracy nie podejmowała. W trakcie postępowania skarżąca przedstawiła zakres sprawowanej przez siebie opieki nad mężem. Oświadczyła, że pomaga niepełnosprawnemu wstać z łóżka, dojść do toalety, zmienia pampersy, pomaga w czynnościach higienicznych, mycie, kąpanie, golenie, przygotowywanie posiłków. Mąż porusza się na czworakach bądź przy pomocy balkonika, strona mu pomaga w ubieraniu zwłaszcza dolnych części: skarpetki, spodnie, majtki. W ciągu dnia pomaga mężowi w wykonywaniu ćwiczeń wzmacniających mięśnie nóg, robi masaż kończyn dolnych, aby złagodzić efekty przykurczy i spastyczności mięśni. Opieka nad mężem jest sprawowana cały dzień i w nocy. Strona twierdzi, że obecnie po wyjściu za mąż, nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Sąd powziął jednak spore wątpliwości w tym zakresie. Przede wszystkim niepełnosprawny oświadczył, że żona, gdy jeszcze nie zamieszkiwali razem, dojeżdżała na określone godziny, robiła zakupy i załatwiała sprawy urzędowe, nie mogli razem zamieszkać na całą dobę, ale przyjeżdżała z R., bywała także z nim u lekarzy. Porównując wymienione zakresy opieki oraz fakt, że niepełnosprawny funkcjonował bez opieki od 2016 r. należy do wniosku, iż jest on w stanie funkcjonować sam. Zawłaszcza, ze skarżąca, po zawarciu związku małżeńskiego, zamieszkiwała osobno, aż do końca listopada 2023 r. Odwiedzała męża tylko w wyznaczonych godzinach, gdzie pozostałą część doby przebywał on sam. Reasumując skład orzekający uznał, iż ma rację Samorządowe Kolegium Odwoławcze twierdząc, iż zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mąż skarżącej samodzielnie funkcjonował 7 lat. Po zawarciu związku małżeńskiego również funkcjonował samodzielnie, przy częściowej opiece żony. Ale opieka ta polegała na robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych i sporadycznych (określenie "bywała") wizytach z niepełnosprawnym u lekarzy. Gdy skarżąca zamieszkała z niepełnosprawnym odpadła więc konieczność dojeżdżania przez nią do mieszkania swojego męża, zatem ma więcej czasu na opiekę nad niepełnosprawnym. Tym samym Sąd uznaje, ze zarzuty skargi są bezzasadne. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w wystarczającym stopniu. Nie ograniczyło się ono jedynie do oświadczenia skarżącej, ale organy przeanalizowały całość okoliczności faktycznych. I organ odwoławczy zasadnie uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.