II SA/Gl 555/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Protokolant asystent sędziego Klaudia Borowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej oddala skargę Prezydent Miasta K. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 3, art. 8, art. 39 i art. 106 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił H. K. (dalej strona lub skarżący) przyznania pomocy finansowej. W uzasadnieniu decyzji organ ten podał, że strona prowadzonego postępowania odmówiła wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ pierwszej instancji przedstawił działania podejmowane przez uprawnione osoby, aby przeprowadzić wymaganą procedurą czynność procesową i opisał zachowanie strony, która domagała się zmiany punktu terenowego oraz pracownika prowadzącego jego sprawę. W dalszej części uzasadnienia organ przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie oraz przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych popierających jego stanowisko. W uzasadnieniu tym organ stwierdził, że zachowanie strony wyczerpuje znamiona braku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji materialnej i osobistej. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji. Pismem z 27 grudnia 2018 r. strona rozwinęła swoje zarzuty wobec otrzymanej decyzji. Podkreśliła, że z uwagi na zły stan zdrowia nie mogła tego uczynić wraz z wniesionym odwołaniem. Do tego pisma dołączyła szereg dokumentów, które miały ilustrować jej złą sytuację zdrowotną i materialną jak również brak skutecznej pomocy ze strony organu pomocy społecznej, która doprowadziła do obecnego jej stanu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie dokonał własnego przeglądu działań podejmowanych przez organ pierwszej instancji w ramach prowadzonego postępowania, jak również czynności i pism kierowanych przez stronę do organu pierwszej instancji. W dalszej części uzasadnienia przytoczono przepisy ustawy o pomocy społecznej, które mają zastosowanie w sprawie, w tym także przepisy dotyczące możliwości odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W końcowej części uzasadnienia dokonano zestawienia obowiązujących unormowań prawnych z działaniami podejmowanymi przez stronę w ramach prowadzonego postępowania i wskazany organ doszedł do przekonania, że strona faktycznie nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji osobistej i materialnej. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że odmówiła wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a organ pierwszej instancji dopełnił ciążącego na nim obowiązku wynikającego z treści art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślono, że Dyrektor MOPS w K. odniósł się do wniosku strony o zmianę punktu terenowego jego obsługującego jak również o zmianę pracownika socjalnego. W konkluzji uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że zasadnie zastosowano w sprawie postanowienia art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł skarżący, który wyraził w niej swoje niezadowolenie z działań podejmowanych przez organy administracji publicznej. W szczególności zaakcentował, że działania organu pierwszej instancji trwające 11 lat doprowadziły go do obecnej sytuacji, która jest zła. Brak świadczeń z pomocy społecznej oraz nie uwzględnianie zgłaszanych potrzeb spowodowało, że jego stan zdrowia jest zły, podobnie jak sytuacja materialna. Z uwagi na brak środków finansowych nie jest w stanie przestrzegać wymaganej diety. Podniósł, że pracownicy, którzy prowadzili jego sprawy nie podejmowali rozstrzygnięć na jego korzyść i z tego powodu stracił do nich zaufanie. W końcowej części podniósł, że nie dysponuje niezbędnymi środkami do prawidłowego funkcjonowania i dbania o własne potrzeby. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że skarżący wnioskiem z 16 sierpnia 2018 r. wystąpił do organu pierwszej instancji o przyznanie szeregu świadczeń pieniężnych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, a w szczególności na opłacenie zaległości w opłatach mieszkaniowych, nadto wystąpił o przyznanie dziennego domu pobytu. Z tak sformułowanego wniosku wynika, że skarżący wystąpił między innymi o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie zadłużeń w opłatach mieszkaniowych. Zgłoszona potrzeba może zostać zaspokojona w drodze zasiłku celowego, o ile osoba występująca kwalifikuje się do jej otrzymania. Przyjdzie w tym miejscu zauważyć, że stosownie do postanowień art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie, przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie organ przed wydaniem stosownego rozstrzygnięcia obowiązany był przeprowadzić czynność procesową, którą jest wywiad środowiskowy. Tym bardziej, że po myśli art. 107 ust. 4a tej ustawy niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wynika z akt administracyjnych organ pierwszej instancji podejmował działania zmierzające do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i co jest istotne uprzedzał skarżącego o konsekwencjach związanych z uniemożliwieniem przeprowadzenia tej czynności procesowej. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że w trakcie tego postępowania skarżący występował o zmianę punktu terenowego, którego pracownicy prowadziliby z nim postępowanie. Z jednej strony skarżący ma takie prawo, aby w przypadku stwierdzenia występowania przesłanek uzasadniających wyłączenie pracownika, wystąpić o to. W rozpoznawanej sprawie na temat tej okoliczności wypowiedział się Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i nie znalazł podstaw do zmiany całego punktu terenowego. Warto w tym miejscu zauważyć, że strona postępowania może wnioskować o wyłącznie z udziału w prowadzonym postępowaniu określonego pracownika, a nie całego punktu terenowego, czyli aparatu pomocniczego Dyrektora MOPS w K., funkcjonującego na danym terenie miasta. Z drugiej stron nie jest dopuszczalne, aby strona postępowania administracyjnego decydowała o tym, z którym pracownikiem aparatu pomocniczego będzie współpracować, a z którym nie będzie. Pamiętać należy, że pracownicy socjalni są to specjalnie wyszkolone osoby do pomocy rodzinom i osobom znajdującym się w trudnej sytuacji osobistej czy materialnej. Ich zadaniem jest podejmowanie działań zmierzających do wyprowadzenia osoby czy rodziny z trudnej sytuacji, w której się ona znajduje i nie zawsze działania podejmowane przez nich muszą się podobać adresatom działań administracji publicznej. Sytuacja taka w sposób szczególny uzewnętrznia się w sprawach z zakresu pomocy społecznej, gdyż osoby czy rodziny ubiegające się o świadczenia, z zasady oczekują zaspokojenia ich potrzeb, natomiast nie przyjmują do wiadomości tych informacji i działań, które skłaniają je do zmiany własnych postaw. W konsekwencji przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej w sposób, prawidłowy przeprowadziły czynności procesowe i dokonały właściwej ich interpretacji. Organy obu instancji zaliczyły postępowanie skarżącego do znamion braku współdziałania strony w rozwiązywaniu trudnej sytuacji w jakiej się znajduje. Ustalenia dokonane przez organy administracji publicznej obu instancji uznać należy za poprawne, ponieważ faktycznie świadome i konsekwentne odmawianie współpracy z pracownikami socjalnymi funkcjonującymi na danym terenie wyczerpuje znamiona braku współdziałania strony postępowania administracyjnego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Dodatkowo można w tym miejscu mieć wątpliwość co do zasadności zgłoszonej potrzeby, ponieważ osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej zainteresowana jest w najszybszym zakończeniu prowadzonego postępowania i na otrzymaniu stosownego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie jest zainteresowany w szybkim i sprawnym zakończeniu prowadzonego postępowania, lecz podejmuje działania, których celem jest odwleczenie w czasie podjęcia stosownego rozstrzygnięcia. Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie zauważyć, że w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji brak jest odwołania się do postanowień art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jednakże w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ten przywołał ten przepis i tym samym miał go w polu widzenia, podejmując swoje rozstrzygnięcie. Zatem brak wymienienia tego przepisu w podstawie prawnej decyzji nie jest uchybieniem, które uzasadniałoby uwzględnienie wniesionej skargi.  Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.