II SA/Gl 560/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 3 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.G. (G.) na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności wykonanych robót budowlanych w kwestii wniosku uczestnika postępowania – A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. ustanowić adwokata dla wnioskodawcy, 2. zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), 3. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 13 września 2016 r. uczestnik postępowania – A.W. nadał do Sądu pismo procesowe datowane na 10 września 2016 r., w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy wyrażając zamiar wniesienia skargi kasacyjnej od wspomnianego orzeczenia. Wraz z tym pismem wyżej wymieniony złożył urzędowy formularz "PPF", w którym określił, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W treści tego formularza oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotną małżonką i posiada dom o wartości 100.000 zł składający się z części mieszkalnej (60 m2), użytkowej (170 m2) i gospodarczej (42 m2) oraz nieruchomość rolną (7 ar), z kolei jego małżonka jest współwłaścicielką (udział 1/6) w nieruchomości zamieszkiwanej aktualnie przez jej niepełnosprawnego brata z rodziną. Równocześnie zadeklarował, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani innego majątku. Wskazał przy tym, iż źródłem utrzymania jego rodziny jest pobierane przezeń wynagrodzenie w kwocie netto 1.440 zł, z kolei suma obciążających go miesięcznych kosztów stałych to około 450 zł. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 16 września 2016 r.) A. W. nadesłał zaświadczenie potwierdzające, iż jego żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zaświadczenia pracodawców obrazujące pobierane przezeń wynagrodzenia, szczegółowe rozliczenie miesięcznych opłat stałych obciążających jego gospodarstwo domowe, a także plik dokumentów potwierdzających te wydatki dokonane od początku bieżącego roku. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do niniejszego wniosku należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej A.W. doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przez niego zachowany, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym ustanowienie adwokata oraz częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń uczestnika postępowania i z nadesłanych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, jego małżonka to osoba długotrwale bezrobotna, zaś dochód netto przypadający na ich gospodarstwo domowe w kwocie nieco ponad 1.600 zł nie umożliwia wygenerowania środków wystarczających na opłacenie wydatków, jakie mogą wiązać się z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, jak również na uiszczenie pełnej wysokości opłat sądowych (w tym wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, którą zamierza złożyć), bez ryzyka poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego i żony. Zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskujący nie uzasadnia jednak przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym całkowitego zwolnienia go od kosztów sądowych. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zatem zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Tymczasem A. W. osiąga wprawdzie niewielki, jednak stały dochód w kwocie netto ponad 1.600 zł (suma wynagrodzeń netto wynikających z zaświadczeń pracodawców, wypłacona za ostatni miesiąc ujęty w tych zaświadczeniach, to jest za sierpień 2016 r.), a równocześnie przedstawione przezeń szczegółowe wyliczenie wskazuje, iż jego gospodarstwo domowe nie jest obciążone wysokimi kosztami utrzymania. Z oświadczeń zawartych we wniosku nie wynika też, aby w przypadku jego samego czy też jego małżonki miały miejsce szczególne okoliczności, które mogłyby świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej (to znaczy, aby byli np. poważnie chorzy, niepełnosprawni w stopniu znacznym, bądź aby ponieśli straty spowodowane klęską żywiołową czy innym nadzwyczajnym zdarzeniem). Różnica pomiędzy dochodem ich gospodarstwa domowego a koniecznymi kosztami stałymi (ogółem 467 zł - vide: szczegółowe zestawienie sporządzone przez wnioskującego) wynosi przy tym około 1.200 zł, co nawet uwzględniwszy fakt, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o konieczne koszty wyżywienia i zakupu środków czystości dla dwuosobowej rodziny, powinno umożliwić zgromadzenie środków wystarczających na pokrycie przynajmniej części wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej, w wysokości 100 zł, a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, do zapłaty których może być on w niniejszej sprawie zobowiązany w przyszłości. Mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., oraz w oparciu o art. 246 §1 tej ustawy.