II SA/Gl 560/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 29 marca 2024 r. nr SKO.4106.273.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia 23 lutego 2024 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 29 marca 2024 r. nr SKO.4106.273.2024, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania B. K. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. (dalej – organ I instancji) z dnia 23 lutego 2024 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 17 stycznia 2024 r. wpłynął do organu I instancji wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W załączonym oświadczeniu Wnioskodawczyni wyjaśniła, że sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, który zmarł w dniu 9 stycznia 2024 r. Ważność orzeczenia o stopniu niepełnosprawności upłynęła z dniem 30 września 2023 r. Podanie o wydanie kolejnego orzeczenia zostało złożone w dniu 27 września 2023 r., jednak do chwili śmierci mąż nie otrzymał wezwania nawet na komisję. Jak zaznaczyła Skarżąca, oczekując na wydanie kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie odwiesiła zasiłku ZUS. Z tego też względu pozostaje bez środków do życia. Wójt Gminy decyzją z dnia 1 lutego 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej, odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jej uzasadnieniu wskazano przede wszystkim, że brak jest możliwości ustalenia sposobu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w okresie od 1 października 2023 r. do 9 stycznia 2024 r. Ponadto zwrócono uwagę na przeszkodę z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Mianowicie podniesiono, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności męża Skarżącej zawarto informację, że nie da się ustalić daty powstania jego niepełnosprawności. W odwołaniu z dnia 29 lutego 2024 r. Skarżąca stwierdziła, że rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne jest dla niej krzywdzące. Mianowicie stoi na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne jest jej należne za okres od 1 października 2023 r. do 9 stycznia 2024 r., gdyż sprawowała opiekę nad swym mężem. Zaznaczyła przy tym, że w tym czasie nie pobierała świadczenia emerytalnego, które było zawieszone. Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 29 marca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm. – dalej u.ś.w.) stwierdził, że skoro mąż Skarżącej nie legitymował się ważnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, to przed końcem 2023 r. nie powstało prawo Wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego też względu brak było podstaw do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono jednocześnie, że świadczenie to może przysługiwać – w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. – tylko w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Dodano również, że aktualne art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje świadczenie wyłącznie dla opiekunów, którzy sprawują opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które nie ukończyły 18 roku życia. W skardze z dnia 3 kwietnia 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawczyni i jej syn zakwestionowali prawidłowość decyzji Kolegium. Podkreślono w niej, że Skarżący nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji opieszałego działania Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Organ ten pomimo tego, że wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony w dniu 27 września 2023 r., a ponadto został poinformowany o terminie operacji ratującej życie, która odbyła się w dniu 11 grudnia 2023 r., dopiero na dzień 12 lutego 2024 r. wyznaczył termin posiedzenia Powiatowego zespołu. Dlatego też domagają się natychmiastowej wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego należnego zmarłemu, a także świadczenia pielęgnacyjnego należnego Wnioskodawczyni. Ponadto wniesiono o ukaranie osób odpowiedzialnych za wydanie nieprawidłowych decyzji w sprawie, a także wypłatę odszkodowania za doznane krzywdy i uszczerbek na zdrowiu Skarżącej w wysokości 5 mln zł. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 28 maja 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę syna Wnioskodawczyni. Sąd uznał, że osoba ta nie dysponuje interesem prawnym w kontrolowanej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesionych. Spór dotyczy tego, czy wobec utraty ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża Skarżącej, przysługuje Wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od daty upływu ważności tego orzeczenia do dnia śmierci jej męża. Zajmując się tym problemem istotne znaczenie dla sprawy ma data upływu ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża Skarżącej. Otóż w okresie epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego, a także po ich odwołaniu, ustawodawca w poszczególnych aktach rangi ustawowej przedłużał ważność takich orzeczeń na ściśle określony czasokres, który był warunkowany właśnie datą utraty ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia 21 września 2022 r. nr [...] było ono ważne do dnia 30 września 2023 r. Uwzględniając tą informację odwołać się należy do art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r. poz. 2768 – dalej u.z.w.o.). Stanowi on, że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Skoro więc ważność orzeczenia męża Skarżącej przewidziana była do dnia 30 września 2023 r., to zgodnie z art. 1 u.z.w.o. uległa przedłużeniu z mocy prawa do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. Wiadomym jest jednak, że mąż Wnioskodawczyni takiego ostatecznego orzeczenia nie uzyskał. Z faktem tym wiążą się określone obowiązki dla organów administracji, które określone zostały w art. 4 ust. 1 u.z.w.o. Zgodnie z nim decyzje, na mocy których przyznano prawo do uzależnionych od niepełnosprawności świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasiłków dla opiekunów albo świadczeń lub dodatków na pokrycie kosztów utrzymania dziecka lub osoby pełnoletniej w rodzinnej pieczy zastępczej, wydane na podstawie orzeczeń o niepełnosprawności albo orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności uległ przedłużeniu na podstawie art. 1 u.z.w.o., zmienia się w zakresie okresu, na jaki przyznano prawo do tych świadczeń, zasiłków albo dodatków, z uwzględnieniem określonego w art. 1 u.z.w.o. terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z kolei w myśl art. 4 ust. 2 u.z.w.o. postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczeń, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.z.w.o., wszczyna się z urzędu, a przepisów art. 10 i art. 61 § 4 k.p.a. nie stosuje się. W tym kontekście stwierdzić należy, że Skarżąca uprawniona jest do świadczenia za okres od 1 października 2023 r. do 9 stycznia 2024 r. Co więcej, zmiana decyzji przyznającej jej to świadczenie winna nastąpić z urzędu, a więc niewymagana była jej aktywność. Z treści decyzji wydanych w toku instancyjnym kontrolowanej sprawy wywieść należy, że uchybiono obowiązkowi wynikającemu z art. 4 ust. 1 i 2 u.z.w.o. Zatem wniosek Skarżącej należy odczytywać nie jako żądanie przyznania jej "nowego" świadczenia pielęgnacyjnego, a żądanie zmiany pierwotnej decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne w zakresie okresu istnienia prawa (w tym przypadku do dnia 9 stycznia 2024 r. – dnia śmierci niepełnosprawnego męża). W ramach ponownie prowadzonego postępowania – w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - dalej p.p.s.a.) - organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim dopełni obowiązku z art. 4 ust. 1 u.z.w.o. Końcowo wyjaśnić należy, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Skoro przedmiotem kontroli sądowej była decyzja dotycząca świadczenia pielęgnacyjnego, to poza jej zakresem znajduje się kwestia zasiłku pielęgnacyjnego, który – jak twierdzi Skarżąca - nie został wypłacony mężowi. Ponadto sąd administracyjny nie jest władny do orzekania o odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej albo innej odpowiedzialności przewidzianej w przepisach prawa w stosunku do pracownika organu administracji publicznej. Zauważyć również należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która koncentruje się na ocenie legalności aktów przez nią wydawanych, a także czynności z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że poza jego kognicją znajdują się kwestie orzekania o zadośćuczynieniu (odszkodowaniu), które są sprawami z zakresu prawa cywilnego. Wobec naruszenia art. 4 ust. 1 i 2 u.z.w.o., Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.