II SA/Gl 565/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. R. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 565/16 o oddaleniu wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi J.R. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wykonania zastępczego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 marca 2017 r. Sygn. akt II SA/GI 565/16 Postanowieniem z dnia 2 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca wskazała, że wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zamieszkując w budynku o pow. 240 m2. Strona zadeklarowała, że nie posiada żadnych oszczędności ani też papierów wartościowych, natomiast jest właścicielką samochodu [...] z [...] r., natomiast jej małżonek jest właścicielem samochodu marki [...] z [...] r. Strona zadeklarowała, że jej dochód stanowi emerytura rolnicza w wysokości 1001 zł netto miesięcznie, Strona podniosła również, że bieżące koszty utrzymania, w skład których wchodzi m.in. zakup opału kształtują się na poziomie około 1.000 zł, a wsparcia udzielają jej dzieci. Na wezwanie referendarza sądowego strona przedstawiła dokumenty wykazujące wysokość świadczeń emerytalnych jak również rachunek za energię elektryczną – opiewający na kwotę 861 zł; opłatę za wodę – 201 zł; dowód opłacenia raty podatku od nieruchomości oraz rachunki za lekarstwa. W piśmie przewodnim, przy którym nadesłane zostały wspomniane dokumenty wnioskodawczyni zaznaczyła, ze rachunek za energię elektryczną jest za jeden miesiąc i obejmuje koszt bieżącej energii elektrycznej oraz ogrzewania. W ocenie referendarza łączne wydatki w rodzinie skarżącej w sumie wynoszą 1443 zł., a jednocześnie dochód w jej rodzinie wynosi 2200 zł netto miesięcznie. Wątpliwości referendarza sądowego wzbudziły nietypowo wysokie koszty zużycia energii elektrycznej, które wedle informacji strony stanowią bieżący, miesięczny wydatek tego rodzaju. Twierdzenia skarżącej stoją w tym zakresie w sprzeczności z jej oświadczeniem, zawartym w druku PPF, z którego wynika, że bieżące koszty utrzymania oraz opału wynoszą 1.000 zł. W związku z powyższym w ocenie referendarza powstała wątpliwość, czy rachunek za energię elektryczna obejmuje koszty ogrzania budynku i rzeczywiście jest to koszt miesięczny, czy też wydatek ten obejmuje dłuższy okres (strona nie podała jaki) a dodatkowo ponosi ona wydatki na opał. Sprzeczne ze sobą są również informacje dotyczące nieruchomości w której strona zamieszkuje. W pierwszym wniosku – złożonym w dniu 7 lipca 2016 r. podano, że nieruchomość ta ma 180 m2, tymczasem w obecnym wniosku jej wielkość to 240 m2. Referendarz podniósł także, że strona enigmatycznie powołała się w druku formularza na bliżej niesprecyzowaną "pomoc dzieci", co niewątpliwie powinno mieć wpływ na ocenę jej możliwości finansowych, a co z żaden sposób nie zostało uściślone. Ponadto strona i jej małżonek posiadają dwa pojazdy mechaniczne. Oboje skarżący są osobami niepracującymi (na emeryturze) a wobec tego powstaje wątpliwość, czy zasadnym jest ponoszenie przez nich wydatków na dwa pojazdy, gdy nie są one im niezbędne w codziennym funkcjonowaniu. W ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 2 marca 2017 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. W uzasadnieniu skarżąca wskazywała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Dochód skarżącej w dwuosobowym gospodarstwie skarżącej wynosi 2200 zł miesięcznie i jest to dochód niezmienny, natomiast udokumentowane wydatki wynoszą 1443 zł, lecz są to wydatki zmienne. Skarżąca jest osobą starszą i schorowaną co wiąże się ze zwiększającą liczbą wizyt lekarskich. Po odliczeniu wszystkich wydatków skarżąca nie jest w stanie pokryć kosztów pomocy prawnej z wyboru. Oszczędności skarżącej są niewystarczające dla poniesienia kosztów pomocy prawnej bez pomocy państwa. Odnosząc się do posiadanych pojazdów mechanicznych skarżąca podniosła, że sam fakt posiadania pojazdów nie może przesądzać o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżąca korzysta bowiem z pojazdu w sytuacji pilnej i nagłej lub w celu dojazdu na wizyty lekarskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim oraz swojej rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącej uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przezeń wniosku, albowiem jej sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było przyznanie jej fachowego pełnomocnika z urzędu. Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, że sytuacja majątkowa skarżącej w niniejszej sprawie podlegała już ocenie Sądu. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2016 r. referendarz oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast postanowieniem z dnia 12 września 2016 r, tut. Sąd utrzymał w mocy powyższe postanowienie. Podkreślić też należy, że skarżąca w sprzeciwie nie wyjaśniła żadnej z wątpliwości na które zwracał uwagę referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 marca 2017 r. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącej, choć jest trudna to nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zadeklarowany przez skarżąca miesięczny dochód rodziny nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w ustanowieniu fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Stały dochód pozwala bowiem na zaplanowanie wydatków, w tym również tych, dotyczących toczącego się przed sądem postępowania. Zauważyć ponadto należy, że skarżąca także na etapie sprzeciwu nie przedstawiła argumentacji (ani nie załączyła wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 2 marca 2017 r. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 565/16