II SA/Gl 589/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 12 marca 2024 r. nr SKO.4106.1402.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Po rozpatrzeniu wniosku M. W. Gminy M. decyzją z dnia 15 listopada 2023 r. nr [...] odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie można ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność matki wnioskodawczyni. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podniosła, że zaskarżona decyzja jest wysoce krzywdząca i niesprawiedliwa. W dalszej części uzasadnienia odwołania strona wyjaśniła, że jej mama wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji we wszystkich czynnościach życia codziennego. Jednocześnie odwołująca podkreśliła, że jej mama cierpi na wiele chorób, w tym [...]. Ponadto w ocenie strony niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy również nie może być przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ deklaruje ona, że natychmiast zawiesi wypłatę emerytury gdy świadczenie pielęgnacyjne zostanie jej przyznane. Ostatecznie strona wniosła o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Wskazało, że brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności matki wnioskodawczyni nie może stanowić przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosło jednak, że w myśl art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu I wypłacie zasiłków dla opiekunów; osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, 4) (uchylony), 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Jak ustalono wnioskodawczyni aktualnie pobiera świadczenie emerytalne z KRUS. Jednocześnie zobowiązała się, że z chwilą uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesi swoją emeryturę. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenia strony treści "Oświadczam, ze w chwili obecnej pobieram emeryturę jednakże z dniem otrzymania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne zobowiązuję się do jej zawieszenia." oraz "Oświadczam pod odpowiedzialnością karną, że jestem gotowa natychmiast zawiesić wypłatę emerytury KRUS z dniem przyznania mi świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą mamą". Strona wystąpiła o ustalenie jej prawa do emerytury 21 września 2023 r. czyli 5 miesięcy po tym jak jej mama uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto organ podkreślił, że strona nie zawiesiła wypłaty przyznanej jej emerytury. Odnosząc się natomiast do deklaracji strony składanych w toku postępowania zgodnie z którymi zawiesi emeryturę z dniem otrzymania decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne Kolegium wyjaśniło, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać przyznane osobie która posiada prawo do emerytury. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że znane jest mu stanowisko sądów administracyjnych, które ugruntowało się na tle stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 r. zgodnie z którym jeżeli wnioskodawca spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę, winien móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. W myśl tego stanowiska wnioskodawca może swój wybór zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Podkreślenia wymaga to, że zgodnie z ową linią orzeczniczą: "Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który jest uprawniony do emerytury, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest możliwe jedynie gdy zrezygnuje z pobierania emerytury. W sytuacji gdy wnioskodawca nie chce zrezygnować z pobierania emerytury, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego". Tu organ przytoczył szereg orzeczeń sądów administracyjnych potwierdzających tę tezę. Kolegium zaakcentowało, że skoro z akt sprawy wynika, że strona pobiera świadczenie emerytalne to ewentualne zawieszenie wypłaty emerytury strony możliwe jest po dniu 31 grudnia 2023 r., tj. w nowym stanie prawnym, w którym obowiązuje nowe brzmienie art. 17 ust. 1 omawianej ustawy. Z przepisu intertemporalnego zawartego w art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym wynika, że w sprawach oświadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Mając na względzie powyższe przepisy przejściowe związane ze zmianą zasad wspierania osób niepełnosprawnych i ich opiekunów Kolegium stwierdziło, że o możliwości przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego decyduje spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 i art. 17b ustawy do dnia 31 grudnia 2023 r. Ponieważ odwołująca do dnia 31 grudnia 2023 r. nie spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego to prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych nie jest możliwe. Na marginesie prowadzonych rozważań skład orzekający Kolegium zwrócił uwagę, że od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie w przypadku sprawowania opieki (przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 ustawy) nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka. W jej ocenie decyzja odmowna jest wielce krzywdząca, ponieważ otrzymała ją dopiero w dniu 14 marca 2024 r., kiedy to zostały zmienione zasady przyznawania świadczeń. SKO utrzymuje, że muszą być spełnione wszystkie przesłanki pozytywne, a w jej przypadku, jako jedyną przesłankę negatywną wskazano, pobieranie emerytury pomimo złożonego oświadczenia pod odpowiedzialnością karną, że z dniem przyznania świadczenia zawiesi pobieranie emerytury. Podkreśliła, że gdyby odmowna decyzja SKO została wydana jeszcze przed 31 grudnia 2023 r., mogłaby uzupełnić wskazaną negatywną przesłankę i najpierw zawiesić pobieranie emerytury, a następnie ponownie złożyć wniosek w GOPS w M. o świadczenie pielęgnacyjne, który bez przeszkód wydałby pozytywną decyzję. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na początku należy wskazać, że z dniem 1 stycznia 2024 r., na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), zmianie uległy zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przepisy dotychczasowe stosuje się w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia skarżąca złożyła przed wspomnianą wyżej datą, należy zatem w sprawie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – dalej "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli [...] osoba sprawująca opiekę [...] ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia". W sprawie poza sporem jest, że skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką pobierając jednocześnie emeryturę. Występowała wówczas (także w czasie postępowania przed organem odwoławczym) negatywna przesłanka przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W związku z tym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło powstać. Zatem organ II instancji prawidłowo odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Dla jego przyznania niewystarczające były bowiem oświadczenia wnioskodawczyni, ze zawiesi prawo do emerytury, gdy tylko otrzyma świadczenie pielęgnacyjne. Podnoszona w skardze argumentacja nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego aktu. Skarżąca wiedziała, że pobieranie emerytury stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Składała oświadczenia o chęci zawieszenia świadczenia emerytalnego, ale dopiero po otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Miała możliwość zawieszenia prawa do emerytury, ale tego nie uczyniła. I termin wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy nie ma tu znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, choć Sąd ma świadomość, że zmiana obowiązującego prawa skutkuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może w ogóle zostać stronie przyznane. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.