II SA/Gl 59/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 listopada 2024 r. nr SKO.PS/41.5/937/2024/17345 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia 16 września 2024 r., nr [...] , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta J. , na podstawie art. 39 i in. ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 z późn. zm. – dalej u.p.s.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej k.p.a.) i in., orzekając wobec P. G. (dalej: strona, skarżący), zmieniono decyzję Nr [...] z dnia 10 stycznia 2024 r. przyznającą świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w łącznej wysokości 840 zł na miesiąc styczeń 2024 r., luty 2024 r., marzec 2024 r., w części dotyczącej wysokości przyznanego świadczenia, w ten sposób, że przyznano świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności dla strony w łącznej wysokości 560 zł, w ten sposób, że: - wypłata za styczeń 2024 r. wynosi 280 zł, - wypłata za marzec 2024 r. wynosi 280 zł. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w dniu 5 kwietnia 2024 r., podczas wywiadu środowiskowego w związku ze złożonym wnioskiem o pomoc, strona oświadczyła, że w dniu 18 stycznia 2024 r. otrzymała zwrot wyłączonej z masy upadłościowej części zwrotu nadpłaty podatku za rok 2022 w kwocie 2 000 zł. Biorąc pod uwagę datę zgłoszenia oraz okoliczności sprawy należy uznać, że powyższy fakt nie został zgłoszony niezwłocznie. Zwrot nadpłaconego podatku stanowi dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, mieszczący się w definicji art. 8 ust. 3 tej ustawy i nie jest świadczeniem wyłączonym z dochodu na podstawie jej art. 8 ust. 4. Zwrot podatku należy traktować jako dochód, stanowi on bowiem faktyczne przysporzenie finansowe, rzutujące na sytuację finansową strony. Zgodnie z art. 8 ust. 12 u.p.s. w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Tym samym, po uwzględnieniu powyższego zwrotu, dochód strony w styczniu 2024 r. wyniósł 2 388 zł i przekroczył kryterium dochodowe (za luty 2024 r.), które dla osoby samotnie gospodarującej stanowi 776 zł, zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Zasiłek jw. jest świadczeniem pieniężnym i ściśle jest uzależniony od spełnienia warunków kryterium dochodowego określonego w ww. ustawie. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Zarzucono naruszenie: 1) art. 109 u.p.s., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący nie poinformował organu o zmianie swojej sytuacji materialno-bytowej, podczas gdy nie został w prawidłowy sposób poinformowany przez organ, że zwrot części nadpłaty z podatku, wyłączonej z masy upadłości, w formie jednorazowego zwrotu, stanowi o zmianie jego sytuacji dochodowej; 2) art. 104 ust. 4 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie oraz odmowę umorzenia żądania zwrotu, pomimo złożenia formalnego wniosku przez skarżącego z dnia 25 kwietnia 2024 r., w sytuacji, w której sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie pozwala na zwrot przyznanego świadczenia, z uwagi na brak pracy zarobkowej oraz stałego źródła utrzymania; 3) art. 104 w zw. z art. 98 w zw. z art. 6 pkt 16 u.p.s., poprzez niewłaściwe ustalenie, że skarżący uzyskał nienależne świadczenie, z uwagi na zatajenie swej rzeczywistej sytuacji materialnej, podczas gdy skarżący na bieżąco współpracował z pracownikiem MOPS w zakresie udzielania informacji o swej sytuacji finansowej; 4) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia, a polegający na niewłaściwym ustaleniu, że skarżący nie poinformował niezwłocznie organu o zmianie swej sytuacji materialno-dochodowej, podczas gdy w trakcie najbliższego czasowo wywiadu środowiskowego poinformował pracownika MOPS o uzyskanym zwrocie części nadpłaty podatku; 5) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na niewłaściwym ustaleniu, że jednorazowy zwrot części podatku stanowi dochód wpływający na konieczność zwrotu ww. zasiłku; 6) błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na niezasadnym przyjęciu, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, aby odstąpić od żądania zwrotu, czy też umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, w sytuacji, gdy poprawnie przeprowadzone postępowanie w tym przedmiocie pozwoliłoby na przyjęcie odmiennego stanowiska. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej SKO) decyzją z dnia 15 listopada 2024 r., Nr SKO.PS/41.5/937/2024/17345, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w przypadku strony uległa zmianie jej sytuacja dochodowa. Strona otrzymała zwrot wyłączonej z masy upadłościowej części zwrotu nadpłaty podatku za rok 2022 w kwocie 2 000 zł i nie poinformowała niezwłocznie o tym fakcie organu I instancji. Zwrot nadpłaconego podatku stanowi dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu odwołującego się. Strona w okresie od 1 lutego 2024 r. do 29 lutego 2024 r., ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego, nie spełniała ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania ww. zasiłku. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona, nie godząc się z rozstrzygnięciem. Powtórzono zarzuty z odwołania. W uzasadnieniu wskazano m. in., że w dotychczasowych pismach skarżący wskazywał, iż nie miał świadomości, że ww. zwrot nadpłaty podatku za 2022 rok będzie miał jakikolwiek wpływ na zasiłek. Był przekonany, że jednorazowo wypłacone środki nie będą miały wpływu na wcześniej wydane decyzje. Myślał, że sytuacja ta będzie potraktowana jako uzyskanie dochodu utraconego, analogicznie jak w grudniu 2023 r., kiedy to wynagrodzenie jednorazowe, jakie otrzymał w listopadzie 2023 r., zostało uznane za dochód utracony i zasiłek otrzymał. Ponadto wskazał, że niczego nie zataił, bowiem poinformował pracownika socjalnego podczas wywiadu w dniu 5 kwietnia 2024 r. o fakcie zwrotu części nadpłaty podatku wyłączonej z masy upadłości za 2022 rok. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zasady ogólne, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 u.p.s. Art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Ust. 2 tej regulacji wskazuje z kolei, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Kryterium dochodowe, uprawniające do przyznania świadczenia pieniężnego, zostało przy tym określone dla osoby samotnie gospodarującej na kwotę 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w brzmieniu w czasie wydawania decyzji o przyznaniu zasiłku jw.). Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Art. 8 ust. 4 u.p.s. z kolei wskazuje, które świadczenia nie są wliczane do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3. Zwrot nadpłaconego podatku stanowi dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, mieszczący się w definicji art. 8 ust. 3 tej ustawy i nie jest świadczeniem wyłączonym z dochodu na podstawie jej art. 8 ust. 4. Jest to przysporzenie finansowe, rzutujące na sytuację finansową strony. Zgodnie z art. 8 ust. 12 u.p.s. w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Tym samym, po uwzględnieniu powyższego zwrotu, dochód strony w styczniu 2024 r. wyniósł 2 388 zł (wraz z zasiłkiem okresowym) i przekroczył kryterium dochodowe. Zasiłek jw. jest świadczeniem pieniężnym i ściśle jest uzależniony od spełnienia warunków kryterium dochodowego określonego w ww. ustawie. W świetle art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej oraz osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności, o czym strona była wyraźnie poinformowana w decyzji przyznającej ww. pomoc. Skarżący jednak dopiero w dniu 5 kwietnia 2024 r., podczas wywiadu środowiskowego oświadczył, że w dniu 18 stycznia 2024 r. otrzymał zwrot wyłączonej z masy upadłościowej części zwrotu nadpłaty podatku za rok 2022 w kwocie 2 000 zł. Nie uczynił tego zatem niezwłocznie. Skoro był w stanie napisać i przesłać zarówno odwołanie do SKO, jak i skargę do WSA, a nawet stawić się na rozprawę sądową, to potrafiłby zapewne również poinformować organ pisemnie o powyższej okoliczności, niezwłocznie po jej zaistnieniu. Skoro w czasie wywiadu środowiskowego uznał, że należy o ww. fakcie poinformować, to oznacza, że miał świadomość, iż jest to fakt prawnie istotny (nie ma znaczenia, czy uczynił to na zapytanie pracownika socjalnego, czy z własnej inicjatywy). Zwlekanie z udzieleniem powyższej informacji nie może prowadzić do uwzględnienia zarzutów skargi. Zgodnie z art, 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Skarżący zatem w okresie od 1 lutego 2024 r. do 29 lutego 2024 r. nie spełniał przesłanek do otrzymania ww. zasiłku. Skarżący zarzuca również naruszenie art. 104 ust. 4 w zw. z art. 98 w zw. z art. 6 pkt 16 u.p.s. W świetle tego pierwszego przepisu w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Należy zwrócić uwagę, że decyzją organu I instancji nie orzekano o obowiązku zwrotu należności, a jedynie o zmianie decyzji. Stąd zarzut naruszenia art. 104 ust. 4 u.p.s. jest nieuzasadniony. Skarżący, o ile zostanie zobowiązany do zwrotu jakichkolwiek należności, będzie mógł starać się o zwolnienie, o którym mowa w przywołanym przepisie, wykazując, czy spełnia przesłanki cytowanej regulacji. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej wymienionych, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.