II SA/Gl 597/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek,, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Protokolant specjalista Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]. Pismem z dnia 16 sierpnia 2016 r. B. Z. zwróciła się do Urzędu Miasta w S. o wymeldowanie G. J. z pobytu stałego w S. przy ulicy [...]. Wyjaśniła, iż wskazany od 10 lat nie zamieszkuje w lokalu, przebywając wraz z żoną i córką w L. Podczas przyjazdów do Polski mieszka w posiadanym domku we wsi S. w województwie [...]. Po wszczęciu (pismem z dnia [...] r.) postępowania i zgromadzeniu niezbędnego materiału dowodowego m.in. w wyniku oględzin lokalu, przesłuchania wnioskującej oraz zgłoszonych świadków, decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. Nr [...], działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 722) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o wymeldowaniu G. J. z pobytu stałego w lokalu położonym S. przy ulicy [...]. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przedstawił ustalony, w oparciu o przeprowadzone przesłuchania stron i świadków oraz oględziny lokalu i rozprawę administracyjną, stan faktyczny sprawy, stwierdzając, iż została spełniona przesłanka do wymeldowania wnioskowanego z pobytu stałego. Wskazał, iż G. J. przebywa wraz z żoną i dzieckiem w L., odwiedzając kraj parę razy w roku. Jednak wobec niepewnej sytuacji planuje powrót do kraju, choć nie ustalił jeszcze daty powrotu. Organ potwierdził, że na pobyt czasowy G. J. jest zameldowany w miejscowości S. w gminie Z., gdzie wysyłana jest przeznaczona do niego korespondencja. Organ na podstawie zeznań stron postępowania ustalił, że zameldowanie na pobyt stały w S. nastąpiło w 2010 r., w momencie gdy G. J. przyjechał na parę dni w okresie świątecznym. Organ dodał, że z wyjaśnień stron wynika, iż do 2015 r. wnioskowany do wymeldowania przesyłał matce pieniądze na utrzymanie mieszkania. Według jego oświadczenia, po powrocie do kraju będzie chciał zamieszkać w przedmiotowym lokalu. Organ dodał, że według matki i siostry wnioskowanego do wymeldowania - centrum życiowe G. J. jest w L., gdzie założył rodzinę i pracuje, a w czasie odwiedzin w Polsce swój pobyt koncentruje w miejscowości S., gdzie ma dom. W świetle poczynionych ustaleń organ uznał, że G. J. opuścił lokal przy ulicy [...] w S. w sposób dobrowolny i trwały wyjeżdżając za granicę, gdzie obecnie koncentruje swoje sprawy życiowe. Przyjeżdżając do kraju do kilku razy w roku koncentrował swoje sprawy głównie w miejscu zameldowania na pobyt czasowy. Potwierdziły to zeznania matki i sióstr, a także samego G. J., który do korespondencji podał właśnie ten adres. Organ podkreślił, że przepisy ustawy o ewidencji ludności mają charakter porządkowy i przede wszystkim mają doprowadzić do rejestracji pobytu osoby w określonym lokalu zgodnie ze stanem faktycznym. "Zamieszkiwanie w lokalu" to taki stan faktyczny, w którym osoba przebywa w określonym lokalu z zamiarem stałego pobytu, ma w nim zgromadzone swoje rzeczy osobiste, przedmioty majątkowe, stołuje się w nim, nocuje, prowadzi gospodarstwo domowe a lokal stanowi jego centrum życiowe. W niniejszym przypadku okoliczności takie nie mają miejsca. Nadto od 2105 r. wnioskowany do wymeldowania nie partycypuje w kosztach utrzymania tego lokalu. Odwołanie od powyższej decyzji złożył G. J. Wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji, która w jego ocenie jest dla niego krzywdząca. Niesłusznie bowiem staje się osobą bezdomną w wieku trzydziestu lat. Podkreślił, że wyjaśnienia składane w toku postępowania przez rodzinę - matkę i siostrę są kłamliwe i niespójne. Jego rzeczy osobiste z lokalu w S. schowane są w piwnicy, zaś dom w S. jest stary, obecnie remontowany, a ponadto jest współwłasnością. Wyjaśnił, że nie opuścił miejsca stałego pobytu dobrowolnie. Dodał, iż zameldowanie na pobyt czasowy w S. komplikuje możliwość wymeldowania z pobytu stałego, a wyjazd za granicę nie jest opuszczeniem miejsca pobytu stałego. Wyjaśnił, że z racji utrudnionego dostępu do lokalu nie ma obowiązku łożyć na czynsz, światło, i inne media ( w stosunku do których nie jest wymieniany). Podkreślił, iż przez fakt wymiany drzwi w mieszkaniu ma utrudniony, a w zasadzie uniemożliwiony dostęp do mieszkania. Rozpatrując odwołanie Wojewoda Śląski zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zacytował obowiązujące przepisy i przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie odwołując się do treści art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności podał, iż pobytem stałym jest zamieszkiwanie w danej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zatem przebywanie to ma mieć charakter świadczący o tym, iż pod danym adresem koncentrują się sprawy życiowe osoby zameldowanej. W konsekwencji za zamieszkiwanie takie nie może być uznane przebywanie w danym lokalu w sytuacji, gdy sprawy życiowe danej osoby koncentrują się pod innym adresem. Pobytem stałym jest wtedy przebywanie pod tym innym adresem. Dla przyjęcia, że przebywanie pod danym adresem jest pobytem stałym nie wystarczy sama wola danej osoby uznania danego adresu za pobyt stały. Przesądzające znacznie ma stan faktyczny, dający podstawę do stwierdzenia, czy rzeczywiście ktoś na stałe pod danym adresem zamieszkuje. Zasadnicze znaczenie ma w sprawie treść art. 28 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie fakt pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W okolicznościach niniejszej sprawy jest bezsporne, że G. J. nie zamieszkuje w lokalu przy ulicy [...] w S. W mieszkaniu nie mieszka w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej poza granicami kraju (w Wielkiej Brytanii), co sam wielokrotnie podkreślał. Opuszczenie lokalu było dobrowolne - w związku z wyjazdem w celach zarobkowych za granicę. W ocenie organu odwoławczego nie można uznać, że opuszczenie tego lokalu ma charakter przejściowy. Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, że odwołujący skoncentrował swe centrum życiowe poza granicami kraju, gdzie zamieszkuje wraz z żoną i córką, nocuje, pracuje, spożywa posiłki, dokonuje wszelkich czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wizyty w lokalu w S. są sporadyczne i mają charakter odwiedzin, co potwierdzają także przesłuchani w toku postępowania w charakterze świadków sąsiedzi stron postępowania. Odnosząc się do zarzutu utrudniania odwołującemu dostępu do lokalu poprzez wymianę drzwi wejściowych do mieszkania i pozbawienie godo niego kluczy, Wojewoda wyjaśnił, że taka sytuacja może także wskazywać na przesłankę do wymeldowania, w sytuacji, gdy strona nie dąży do zmiany tego stanu rzeczy. W przypadku bowiem, kiedy działanie takie jest bezprawne stronie służą roszczenia mające doprowadzić do przywrócenia posiadania mieszkania i usunięcia przeszkód do zamieszkiwania. Podjęcie przez zainteresowaną osobę skutecznych działań powinno doprowadzić do uzyskania wyroku sądowego przywracającego posiadanie lokalu lub co najmniej orzeczenia potwierdzającego fakt zmuszania danej osoby do opuszczenia tego lokalu. Natomiast brak podjęcia jakichkolwiek czynności prawnych by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, co niewątpliwie ma miejsce niniejszej sprawie, gdyż odwołujący nie podjął żadnych kroków prawnych w celu zapewnienia sobie swobodnego dostępu do miejsca zameldowania na pobyt stały, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z danego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego, pomimo opuszczenia lokalu, nie dopełniła samodzielnie. Organ uznał tym samym, iż postępowanie dowodowe nie wykazało aby odwołujący swoim postępowaniem i zachowaniem dążył do kumulacji aktywności życiowej w przedmiotowym lokalu, tym bardziej, iż pouczony o możliwości wystąpienia do sądu, nie podjął takich kroków. Zdaniem organu zachowanie odwołującego w czasie powrotów do Polski świadczy raczej o rezygnacji z możliwości przebywania w miejscu zameldowania stałego. W zakresie oświadczenia odwołującego, iż po zakończeniu pracy w Wielkiej Brytanii zamierza powrócić do spornego lokalu, organ wyjaśnił że przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać tylko na oświadczeniach osoby zainteresowanej. Istotne znaczenie mają okoliczności obiektywne. Jeśli deklarowany zamiar zamieszkania w lokalu nie został poparty żadnymi konkretnymi działaniami wolę taką urzeczywistniającymi, trudno uznać, że ma on decydujące znaczenie w sprawie. W ocenie organu odwołujący nie czyni żadnych starań potwierdzających jego zamiar, nie ma tytułu prawnego do lokalu i nie podejmuje żadnych kroków by zapewnić sobie dostęp do lokalu, a najemca lokalu nie wyraża zgody na jego pobyt w tym lokalu, wobec braku na to warunków. Dalej organ stwierdził, że wobec jednoznacznego ustalenia, że najemcą lokalu jest matka odwołującego, sam odwołujący nie ma do niego tytułu prawnego, dobrowolnie opuścił ten lokal w celach zarobkowych i nie czynił starań umożliwiających mu powrót do lokalu, fakt pozostawienia swoich rzeczy w spornym lokalu pozostaje bez znaczenia. Zameldowanie dotyczy bowiem faktu pobytu osoby w danym lokalu nie zaś pozostawionych rzeczy, które nie świadczą o skoncentrowaniu w tym właśnie miejscu jego spraw życiowych. Odnosząc się do posiadania przez odwołującego zameldowania na pobyt czasowy w innym lokalu, organ podkreślił, iż zameldowanie na pobyt czasowy nie stanowi samodzielnej przesłanki, której zaistnienie uniemożliwia wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego. Na zakończenie organ wyjaśnił, że wzajemne relacje między stronami postępowania pozostają poza zainteresowaniem organu meldunkowego i nie mają wpływu na wynik sprawy. Ewidencja ludności ma bowiem jedynie charakter rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego - miejsca pobytu osoby. Wyjaśnił też organ, że wymeldowanie odwołującego z przedmiotowego lokalu nie oznacza, że wymeldowany staje się bezdomnym. Zameldowanie nie jest bowiem emanacją uprawnienia, lecz stanu faktycznego, zaś o bezdomności nie decyduje brak rejestracji w ewidencji lecz brak miejsca, w którym można zamieszkać. W zakresie żądania zabezpieczenia lokalu organ wyjaśnił, iż organy meldunkowe nie posiadają w tym względzie uprawnień. W skardze do sądu administracyjnego G. J. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji jako krzywdzących i upokarzających. Podkreślił, że wyjechał do pracy, co nie jest podstawą do wymeldowania go z pobytu stałego w S. Dodał, że będąc w Polsce przebywa w przedmiotowym lokalu nie tylko w celu odwiedzin. Zwrócił uwagę, że zostawił w tym lokalu swoje rzeczy, które zostały usunięte. Wyjaśnił, że wskazywany dom w S., to stuletni domek drewniany, który jest współwłasnością jego i rodzeństwa, co wynika z orzeczenia sądu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Decyzje organów obu instancji ostać się nie mogą albowiem wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, tj. bez wyczerpującego i jednoznacznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co doprowadziło do niewyjaśnienia istniejącego stanu faktycznego, przez co naruszono także prawo materialne, a mianowicie błędnie uznano, że spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Podkreślić należy, że obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie prawa osób trzecich (zob: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. Sygn. akt K 20/01, TK-A 2002/2/34), a z uwagi na to, że opuszczenie przez osobę miejsca stałego pobytu, w świetle art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest traktowane jako fakt prawotwórczy, uprawniający organ administracji do wymeldowania z pobytu stałego, dla prawidłowej wykładni omawianego przepisu najistotniejsze znaczenie ma określenie wymaganych cech tej okoliczności oraz sposobu, w jaki może ona zostać w toku postępowania udowodniona. Co prawda w przywołanym przepisie nie sprecyzowano, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez daną osobę miejsca stałego pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia ma być potwierdzony, ale w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – poprzez złożenie oświadczenia woli, ale może także nastąpić w sposób domniemany – przez zachowanie, które nie wyraża stałego przebywania w miejscu, w którym koncentrowały się życiowe sprawy danej osoby. W konsekwencji, każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia i dokładnego wyjaśniania wszystkich okoliczności związanych z opuszczeniem danego lokalu. Skoro bowiem orzecznictwo przyjęło, że dobrowolne opuszczenie lokalu można przyjąć wtedy, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, to zadaniem organów jest wykazanie takiego stanu rzeczy. W przedmiotowej sprawie organy nie wykorzystały swoich uprawnień i nie zbadały wszechstronnie i w sposób nie budzący wątpliwości dot. okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżącego, czym naruszyły przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wprawdzie bezspornym w sprawie jest fakt, iż skarżący wyjechał do pracy zarobkowej w Wielkiej Brytanii, gdzie przebywa wraz z rodziną i tam znajduje się obecnie jego centrum życiowe, tam mieszka, pracuje, stołuje się prowadzi wraz z żoną i córką gospodarstwo domowe, ale oprócz stałego zameldowania w S., posiada także (a przynajmniej posiadał w dacie orzekania przez organy - tj. od kwietnia 2013 do kwietnia 2018 r. ) zameldowanie na pobyt czasowy w S., Gmina Z. Skoro właściwy organ administracji uznał, że skarżący spełnia przesłanki do czasowego zameldowania pod wskazanym adresem, to fakt ten winien być dokładnie zbadany i rozważony w sprawie. W tym zakresie nastąpiła zresztą zmiana stanowiska Naczelnego Sadu Administracyjnego. Mianowicie w wyroku z dnia 31 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 263/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dopóki czasowe zameldowanie nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą o ewidencji, tak długo nie może być kwestionowane zameldowanie na pobyt stały, podczas gdy w wyroku z dnia 6 grudnia 2011 r. Sąd ten stwierdził, iż zameldowanie na pobyt czasowy w innym lokalu nie stanowi samodzielnej przesłanki, której zaistnienie uniemożliwia wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego. Jednak okoliczność ta stanowiąc jeden z wielu elementów materiału dowodowego sprawy o wymeldowanie osoby z miejsca stałego pobytu, powinna być zbadana i wszechstronnie wyjaśniona. Fakt zameldowania na pobyt czasowy w innym miejscu może wpływać bowiem na częstotliwość pobytu w miejscu stałego pobytu. W niniejszej sprawie w tym zakresie nie przeprowadzono jednak niezbędnego postępowania. Jak stwierdza sam organ dla potwierdzenia, iż faktycznie nie doszło do opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały przez osobę, która wyjeżdża w celach zarobkowych, osoba taka winna utrzymywać więzi z lokalem zameldowania, tj. koncentrować w nim swoje sprawy życiowe w czasie pobytu w kraju. Może to jednak nieco inaczej wyglądać w przypadku, gdy osoba tak posiada dwa zameldowania - tj. zameldowanie na pobyt stały i pobyt czasowy. Nie ustalono bowiem jak wygląda wymienione powyżej zameldowanie skarżącego na pobyt czasowy w S. Nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący przebywa wraz z żoną i córką w Wielkiej Brytanii, gdzie obecnie znajduje się jego centrum życiowe, ale jak sam przyznaje, pobytu w Wielkiej Brytanii nie traktuje docelowo i zamierza powrócić do Polskie, do miejsca pobytu stałego, a nie do miejsca zameldowania czasowego, tym bardzie, że dom w S. nie jest jego własnością ale współwłasnością z rodzeństwem. Dodatkowo podnieść trzeba, że odnosząc się do wniosku B. Z. o wymeldowanie G. J. z miejsca pobytu stałego organy meldunkowe nie zbadały w ogóle zasadności zameldowania skarżącego pod wskazanym adresem. Jak wynika z ustaleń Prezydenta Miasta S. zameldowanie na pobyt stały w S. nastąpiło w 2010 r., w momencie gdy G. J. przyjechał na parę dni w okresie świątecznym. Zasadne zatem byłoby ustalenie, czy w dacie zameldowania był on osobą zamieszkującą ten lokal. Bez znaczenia natomiast dla sprawy pozostają osobiste stosunki pomiędzy stronami postępowania i ich wzajemne rozliczenia związane z kosztami utrzymania lokalu. Mając powyższe na uwadze należało, stwierdzając niewyjaśnienie przez organy administracyjne powyższych okoliczności, uchylić zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającej na podstawie art. 145 ( 1 pkt. 1 lit.a i lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) . O kosztach Sąd nie orzekł wobec braku stosownego wniosku w tym zakresie. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze powyżej poczynione uwagi i wyeliminuje wskazane uchybienia, a następnie podejmie stosowne rozstrzygnięcie w sprawie.