II SA/Gl 597/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 października 2021 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Częstochowa z dnia [...] r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Prezydent Miasta C. decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił M. Z. (dalej jako strona lub skarżąca) reprezentowanej przez pełnomocnika adwokata M. Z. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. W uzasadnieniu organ ten przedstawił wpierw przepis normujące zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia, a następnie przywołał stan faktyczny w przedmiotowej sprawie i wskazał, że strona jest córką osoby wymagającej stałej opieki, a osoba wymagająca tej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność ta została orzeczona [...]2015 r. od [...]2017 r. i w orzeczeniu tym stanowi się, że nie da się ustalić, kiedy ta niepełnosprawność powstała, a tym samym strona nie spełnia wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo organ ten podkreślił, że skarżąca prowadzonej działalności nie wyrejestrowała, a jedynie ją zawiesiła, a zatem dalej figuruje w ewidencji osób prowadzących tego typu działalność. Dodatkowo podniesiono, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i żona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Z., wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie. W odwołaniu tym wyrażono niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniesiono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to postanowień art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazano, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. przepis ten nie ma w sprawie zastosowania. Dodatkowo wskazano na błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a powyższej ustawy, ponieważ przepis ten w sprawie tej nie może mieć zastosowania. W motywach odwołania przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością wniesionego odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie decyzją z [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania organ ten przytoczył przepisy dotyczące przyznawania wnioskowanego świadczenia i zamieścił stwierdzenie, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i brak jest podstaw dla jej uchylenia. Organ odwoławczy odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji, a dotyczącej okresu powstania niepełnosprawności i odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego podniósł, że nie ma ona w sprawie tej zastosowania. Ponadto organ ten wskazał, że współmałżonek osoby wymagającej opieki mieszka wspólnie z nią i jak wynika z ustaleń poczynionych w ramach prowadzonego postępowania osoba ta nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, jednakże liczy sobie 78 lat i w 2017 r. przeszła zabieg [...]. W ocenie organu strona nie spełnia wymogów do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podniesiona okoliczność skutkuje tym, że jest osoba, która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do sprawowania opieki. Nadto organ ten odniósł się do ostatniej okoliczności, a mianowicie strona jedynie zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą a nie wyrejestrowała jej, a tym samym nie można twierdzić, że zrezygnowała z zatrudnienia. W konkluzji swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że strona nie spełnia wymogów wynikających z obowiązujących regulacji prawnych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła strona reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Z. W skardze tej wystąpiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając powyższym rozstrzygnięciom naruszenie postanowień art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez niezaliczenie córki do osób mogących sprawować opiekę w sytuacji, gdy jest żona osoby wymagającej opieki. Nadto wskazano na naruszenie postanowień art. 17 ust. 1 przedmiotowej ustawy poprzez uznanie, że strona nie rezygnuje z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad ojcem. W motywach skargi przedstawiono argumentację przemawiającą za jej uwzględnieniem z odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) wykazała, że decyzja ta narusza wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny nie został wyjaśniony w sposób umożliwiający podjęcie finalnego rozstrzygnięcia, a interpretacja norm prawnych mających zastosowanie w sprawie także nie została przeprowadzona w sposób uwzględniający wszystkie możliwości. Mając na uwadze powyższe stwierdzenia niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie jak również stanu faktycznego. Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje; matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z treścią ust. 1b przywołanego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Przywołany powyżej stan normatywny określa jakie muszą zaistnieć przesłanki pozytywne i które przesłanki negatywne nie mogą wystąpić, aby skarżąca mogła się skutecznie ubiegać o wnioskowane świadczenie. Na wstępie przyjdzie odnieść się do przesłanek występujących po stronie skarżącej. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że żona osoby wymagającej opieki a matka skarżącej, nie figuruje w ewidencji osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności, a sama skarżąca nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje opiekę nad matką, przy czym ma zawieszoną działalność gospodarczą, które formalnie nie wyrejestrowała. Przedstawiony stan faktyczny nie daje możliwości wypowiedzenia się, czy w stosunku do skarżącej zastosowanie będzie miał art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych czy też nie. Jak zostało bowiem zaznaczone organy administracji w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego ustaliły, że matka skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, natomiast z akt sprawy wynika że matka strony ma 78 lat i w 2017 r. przeszła zabieg [...]. W ramach postępowania dowodowego organy administracji wypowiadające się w sprawie własną aktywność ograniczyły wyłącznie do ustalenia, czy matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach administracyjnych brak jest jakiejkolwiek informacji na temat tego, czy matka skarżącej będzie w stanie sprawować rzeczywistą opiekę nad ojcem. Uwaga ta jest o tyle istotna, że z uwagi na wiek korzysta ona już z dodatku lub zasiłku pielęgnacyjnego i w świetle obowiązujących regulacji prawnych sama wymaga opieki ze strony innych osób. W tej sytuacji uznać należy, że organy administracji publicznej przeprowadzające postępowanie wyjaśniające w sprawie nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W szczególności organy te nie wyjaśniły tego, czy matka skarżącej jest w stanie sprawować opiekę nad mężem. W konsekwencji przyjdzie podzielić zarzut skargi, że organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia postanowień art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obok powyższego naruszenia uzasadniającego uwzględnienie wniesionej skargi dostrzec należy, że nietrafne jest stanowisko organów administracji co do kwalifikowania zawieszenia działalności gospodarczej. Organy te opowiedziały się za stanowiskiem, że zawieszenie takiej działalności nie jest rezygnacją z zatrudnienia, jednakże analiza postanowień ustawy Prawo przedsiębiorców oraz orzecznictwa sądów administracyjnych pozwala opowiedzieć się za stanowiskiem, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej wyczerpuje znamiona rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia, a zatem uznaje się, że wymóg wynikający z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest spełniony (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 10 września 2021 r., sygn. akt II SA/GI 569/21). Oznacza to, że wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające stosownie do podniesionych powyżej naprowadzeni i wskazań co do dostrzeżonych uchybień. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sposób wyczerpujący organ pierwszej instancji podejmie stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające interpretację norm prawnych oraz występujący stan faktyczny. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z postanowieniami art. 200 w związku z art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wyżej wymienionej ustawy, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. mr