II SA/Gl 60/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.),, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekr. Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2008 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. M. S. zwróciła się do Prezydenta Miasta Z. o wymeldowanie z pobytu stałego w mieszkaniu przy ul. [...] w Z. jej byłego męża M. S. Małżeństwo stron zostało rozwiązane przez rozwód prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] . Wyrokiem nie orzeczono o mieszkaniu stron. We wniosku M. S. podała, że były mąż ma klucze do mieszkania i do niego przychodzi. W mieszkaniu nie ma jednak swoich rzeczy – ubrań i przyborów toaletowych. Wnioskodawczyni stwierdziła, że były mąż od początku małżeństwa, tj. od [...] roku przebywa w mieszkaniu sporadycznie, albowiem mieszka u swojej matki. Po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania M. S. złożył pisemną odpowiedź na wniosek. Podał, że ma prawo do korzystania ze wspólnego majątku i spędzania czasu z dzieckiem. Zarzucił, że była żona utrudnia mu korzystanie ze wspólnego samochodu i garażu, bezprawnie odbierała też kierowaną do niego osobiście korespondencję. Podniósł, że mieszkanie w którym jest zameldowany zawsze było jego centrum życiowym i rozwód tego nie zmienił. W mieszkaniu ma swoje rzeczy ( pościel, książki, płyty ) i codziennie w nim bywa. Przez kilkanaście lat ponosił wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i nadal czyni nakłady na nie – wymienił piec gazowy w łazience. Wskazał, że wspólne mieszkanie to przede wszystkim opieka nad wspólną córką stron. Zarzucił, że to była żona całymi miesiącami przebywa poza domem. Przyznał, że bywa i nocuje u matki, co jest uzasadnione jej podeszłym wiekiem i chorobą. Zarzucił, że była żona usunęła z mieszkania jego rzeczy : rower, narty, części komputera i utrudnia zamieszkiwanie w nim, wszczynając awantury i przyjmując swoich znajomych. Skarżący zawnioskował o wyłączenie od rozpoznania sprawy Urzędu Miejskiego w Z., albowiem M. S. jest jego pracownicą. [...] r. zostały przeprowadzone oględziny mieszkania. Brały w nich udział obie strony. Protokół został bez uwag podpisany przez M. S. W protokole tym stwierdzono, że skarżący nie spożywa posiłków w mieszkaniu lecz poza nim. Skarżący podał, że w mieszkaniu ma przybory toaletowe (stwierdzono w łazience kubek z przyborami, nie posiada jednak w mieszkaniu ubrań ). Do mieszkania przychodzi codziennie, ostatnio nocował w nim w czasie [...]. M. S. podała, że przybory toaletowe zostały przyniesione w dniu oględzin. Potwierdziła, że skarżący nie stołuje się w mieszkaniu i nie ma w nim swoich rzeczy. Stwierdzono także, że skarżący ma klucze do mieszkania i swobodny do niego dostęp. W toku postępowania organ I instancji uzyskał informację z [...] Komisariatu Policji w Z. dotyczącą mieszkania przy ul. [...] w Z., zajmowanego przez matkę skarżącego. W czasie kontroli w mieszkaniu przebywał M. S. Jego matka wyjaśniła, że przychodzi on po to, aby jej pomóc: robi zakupy, sprząta, niekiedy nocuje lecz nie mieszka na stałe. Swoje mieszkanie ma przy ul. [...]. Przesłuchany w charakterze strony M. S. podał, że ma klucze i dostęp do mieszkania. Bywa w nim codziennie choć niekiedy nocuje u matki, nie ma zamiaru opuścić własnego mieszkania. Skarżący zawnioskował o przesłuchanie wskazanych świadków. B. R. podała, że widuje skarżącego codziennie, albowiem idąc do mieszkania przechodzi obok jej okien. H. R. podał, że widuje skarżącego w okolicach budynku [...] razy w miesiącu. Oboje świadkowie stwierdzili, że nie bywają w mieszkaniu stron i nie utrzymują z nimi bliższych kontaktów, wobec czego nie są w stanie stwierdzić, czy M. S. mieszka w mieszkaniu. W trakcie postępowania przed organem I instancji skarżący poinformował, że przed sądem powszechnym toczy się postępowanie w przedmiocie podziału majątku dorobkowego, którego głównym składnikiem jest przedmiotowe mieszkanie. Do protokołu w dniu [...] r. skarżący podał, że rzeczy osobiste ( ubrania ) zgromadził w lokalu przy ul. [...]. W miejscu zameldowania posiada tylko piżamę, pantofle i przybory toaletowe. W lokalu nocuje pod nieobecność byłej żony, ostatnio od [...] do [...] r., w okresie [...]. W pozostałym czasie nocował i nocuje u swojej matki. Skarżący został zapoznany z zebranym materiałem i nie wniósł uwag. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta Z., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ). orzekł o wymeldowaniu M. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z. W uzasadnieniu wskazano, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło, że skarżący nie mieszka w miejscu zameldowania. Posiada do mieszkania swobodny dostęp, lecz nie jest ono centrum jego spraw życiowych – nie ma w nim zgromadzonych rzeczy osobistych, nie stołuje się, nie nocuje. Organ stwierdził, że istnieje różnica między doglądaniem lokalu a zamieszkiwaniem w nim, to jest przebywaniem w nim z zamiarem zaspakajania potrzeb mieszkaniowych. W odwołaniu od decyzji M. S. zarzucił, że w sprawie orzekał organ podlegający wyłączeniu, albowiem wnioskodawczyni pracuje w Urzędzie Miasta a o wymeldowaniu rozstrzygał jej przełożony a zatem współpracownik. Orzekano zatem we własnej sprawie, co jest zagrożeniem bezstronności organu. Skarżący podkreślił, że nie został formalnie rozpoznany jego wniosek o wyłączenie. Bezzasadnie również przyjęto, że mieszkanie stanowi własność M. S. Zignorowano fakt toczącego się postępowania o podział majątku dorobkowego. Mieszkanie zostało zakupione w trakcie trwania małżeństwa. Odnośnie korzystania z mieszkania skarżący podał, że była żona jest związana z innym mężczyzną i mieszka u niego, nie korzystając z mieszkania w Z. Jednocześnie jednak zaargumentował, że nie może przebywać w mieszkaniu, gdy przebywają w nim była żona wraz z przyjacielem. Nadto wiek i zdrowie matki wymagają, aby skarżący nocował także u niej. W reakcji na odwołanie M. S. w piśmie z [...] r. podtrzymała swoje dotychczasowe twierdzenie i podała, że skarżący od początku małżeństwa nie mieszkał z nią i córką lecz razem z matką. Zaskarżoną decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji przyjmując, że spełniona została przesłanka wymeldowania określona w art. 13 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...). Podkreślono, że przedmiotem rozstrzygnięcia nie jest kwestia uprawnień do przebywania w lokalu lecz faktycznego w nim zamieszkiwania. Odnośnie żądania wyłączenia Prezydenta Miasta Z. od rozstrzygnięcia sprawy wskazano, że wyłączenie organu następuje z mocy prawa i obejmuje sprawy należące do właściwości organu a dotyczące interesów majątkowych kierownika tego organu oraz osób określonych w art. 25 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Nie można żądać wyłączenia z innych przyczyn niż wskazane w art. 25 k.p.a. Żądanie skarżącego nie było uzasadnione wskazaniem na okoliczności skutkujące wyłączeniem organu. Za udowodnioną uznano przesłankę opuszczenia miejsca pobytu stałego. Wskazano, że oględziny lokalu oraz przesłuchanie świadków i stron pozwoliły na ustalenie, że M. S. ma swobodny dostęp do lokalu, jednak zgodnie z jego oświadczeniem, sporadycznie w nim nocuje, nie stołuje się, nie posiada odzieży, chociaż bywa w mieszkaniu codziennie. W skardze do sądu administracyjnego M. S. zwrócił się o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nieuwzględnienie wniosku o wymeldowanie, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania przez organ I instancji, z wyłączeniem organu, który ją w I instancji wydał. W uzasadnieniu podał, że nie przeprowadzono w całości postępowania dowodowego w związku z czym ustalenia "częściowo nie odpowiadają rzeczywistości". Organ nie uwzględnił po pierwsze faktu, że skarżący musi sprawować całodobową opiekę nad matką. Po wtóre, pominięto fakt, że w mieszkaniu zamieszkał konkubent byłej żony, co jest źródłem konfliktów. W celu ich unikania skarżący zmuszony jest ograniczać obecność w mieszkaniu. Skarżący podtrzymał również zarzut dotyczący rozstrzygnięcia sprawy przez organ podlegający wyłączeniu. Podkreślił, że jego wniosek w tym zakresie nie został rozpoznany a fakt długoletniego zatrudnienia byłej żony w organie I instancji rodzi wątpliwości co do bezstronności organu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko. Dodatkowo podał, że w mieszkaniu ma zgromadzone swoje rzeczy, w tym należące do majątku dorobkowego, lecz żona je ukrywa. Stwierdził, że śniadania i kolacje zawsze spożywał w domu, jedynie obiady w tygodniu poza domem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje : W pierwszej kolejności należy wyjaśnić skarżącemu, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę legalności decyzji wydawanych przez organy administracji. Stwierdzając wydanie przez organ decyzji z naruszeniem prawa, sąd jest uprawniony do uchylenia takiej decyzji w całości lub części. Sąd nie może natomiast zastąpić organu administracji w rozpoznaniu sprawy i orzec co do istoty, np. o wymeldowaniu lub odmowie wymeldowania. Z tego względu nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa żądanie skargi uchylenia decyzji organów administracji i orzeczenia przez sąd o odmowie wymeldowania. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd uchyla decyzję wydaną z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub wydaną z naruszeniem prawa procesowego, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Analiza akt niniejszej sprawy, w przekonaniu Sądu, nie daje podstaw do przyjęcia, że uchybienia tego rodzaju miały miejsce. W szczególności odnieść się należy do formułowanego przez skarżącego żądania wyłączenia organu I instancji od rozpoznania sprawy. Naruszenie przepisów o wyłączeniu bądź to pracownika organu, bądź samego organu od udziału w postępowaniu i rozpoznania sprawy skutkuje wadliwością decyzji, którą sąd bierze pod uwagę z urzędu jako przesłankę nieważności. Instytucję wyłączenia organu reguluje art. 25 k.p.a. Przewiduje on, że organ podlega z mocy prawa wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych jego kierownika lub osób pozostających z nim w stosunku małżeństwa, krewnych, powinowatych do drugiego stopnia oraz osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli. Organ podlega też wyłączeniu od rozpoznania sprawy dotyczącej interesów majątkowych osoby zajmującej kierownicze stanowisko w organie bezpośrednio wyższego stopnia bez osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3 kpa. W przedmiocie wyłączenia organu nie jest wydawane postanowienie o wyłączeniu. Rygorem wydania decyzji z naruszeniem art. 25 kpa jest bowiem nieważność postępowania przeprowadzonego przez organ podlegający wyłączeniu. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 25 § 1 k.p.a. uzasadniające wyłączenie organu. Fakt, że strona postępowania jest zatrudniona w Urzędzie Miasta nie stanowi przesłanki do wyłączenia organu I instancji od załatwienia sprawy. Oprócz instytucji wyłączenia organu, kodeks postępowania administracyjnego przewiduje także wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu. Wyłączenie to dotyczy konkretnego pracownika organu i ma miejsce w sytuacjach wskazanych w art. 24 § 1 kpa lub też na wniosek strony lub pracownika, jeżeli zostaną uprawdopodobnione okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika ( art. 24 § 3 kpa ). W przedmiocie wyłączenia pracownika w przypadku wskazanym w art. 24 § 3 kpa bezpośredni przełożony pracownika rozstrzyga postanowieniem, na które nie przysługuje zażalenie. Z okoliczności sprawy nie wynika, aby zaistniała któraś z przesłanek art. 24 § 1 kpa, skutkująca obligatoryjnym wyłączeniem pracownika organu od udziału w sprawie. Rozważenia natomiast wymaga, czy naruszony został przepis art. 24 § 3 kpa w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji. W tym zakresie, w wyniku zgłoszonego żądania wyłączenia, nie doszło do wydania postanowienia w sprawie. Postanowienie takie nie podlega jednak zaskarżeniu, zasadność stanowiska organu podlega ocenie na etapie badania prawidłowości decyzji w postępowaniu odwoławczym. Sam fakt zaniechania wydania postanowienia w kwestii żądania wyłączenia pracownika ( pracowników ) organ nie przesądza zatem o wadliwości rozstrzygnięcia, jeżeli nie zostały spełnione przesłanki z art. 24 § 3 kpa. W ocenie Sądu, przesłanki te nie zostały uprawdopodobnione. Skarżący zwrócił się wszak o wyłączenie w istocie wszystkich pracowników Urzędu z powołaniem się na fakt zatrudnienia uczestniczki postępowania w tym urzędzie. Przepis art. 24 § 3 kpa przewiduje natomiast obowiązek wyłączenia pracownika ( pracowników ) ale w sytuacji, gdy uprawdopodobnione zostaną okoliczności wywołujące wątpliwości co do bezstronności określonego pracownika lub pracowników. W tym zakresie skarżący wskazał jedynie w odwołaniu, że podpisany pod decyzją organu I instancji M. G. podlega służbowo tej samej osobie, której podlega również "pion", w którym pracuje uczestniczka postępowania. Tego rodzaju argument nie uzasadnia wątpliwości co do bezstronności zarówno wskazanego pracownika, jak i pozostałych niezindywidualizowanych pracowników organu. Sąd nie stwierdził również naruszenia w sprawie przepisów prawa materialnego. Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych przewiduje ewidencjonowanie przez właściwe organy miejsca pobytu osób, nakładając na nie obowiązek meldunkowy. Obowiązek ten polega, zgodnie z art. 4 ustawy, m.in. na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, jak i na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Regulacja ta jest pochodną funkcji, jaką spełnia z założenia ewidencja ludności. Jej zadaniem jest odnotowywanie miejsca pobytu poszczególnych osób. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wymeldowania nie pozostaje zatem w związku z kwestią posiadania prawa do lokalu. O zameldowaniu przesądza stan faktyczny, polegający na rzeczywistym zamieszkiwaniu danej osoby pod określonym adresem. Dokonanie wymeldowania nie jest równoznaczne z utratą tytułu prawnego do lokalu. Z tego względu nie można podzielić zarzutu skarżącego, że przedwcześnie i bezzasadnie organy przyjęły, że przedmiotowe mieszkanie stanowi własność uczestniczki postępowania. Kwestia komu z małżonków przysługuje bądź będzie przysługiwać, w konsekwencji dokonanego podziału majątku dorobkowego, prawo do lokalu, nie ma istotnego wpływu na dopuszczalność orzeczenia w przedmiocie wymeldowania. W przypadku osoby opuszczającej miejsce pobytu stałego lub czasowego, obowiązek meldunkowy polega na dokonaniu wymeldowania ( art. 15 ust. 1 ustawy ). Jeżeli strona takiego obowiązku nie dopełni, wówczas zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy na wniosek lub z urzędu wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanką decyzji jest opuszczenie przez osobę miejsca stałego zameldowania. W niniejszej sprawie nie był zgłaszany zarzut, że skarżący został pozbawiony możliwości korzystania z mieszkania. Jak potwierdzały zgodnie strony, skarżący w okresie do wymeldowania dysponował kluczami do mieszkania i miał do niego swobodny dostęp. Fakt ten potwierdziły również zeznania przesłuchanych świadków. Jednocześnie jednak w mieszkaniu tym w istocie nie mieszkał z zamiarem stałego w nim pobytu. Skarżący brał czynny udział we wszystkich czynnościach procesowych, w tym w oględzinach mieszkania. W podpisanym przez niego protokole zanotowano, że w mieszkaniu brak jest ubrań skarżącego a przybory toaletowe zostały przez niego przyniesione w dniu oględzin. Skarżący przyznał również, że w mieszkaniu się nie stołuje a sypia okazjonalnie. Przesłuchiwany podał, że ubranie przechowuje u matki. Za bezpodstawne w tym kontekście należy uznać zarzuty, że wnioskodawczyni ukryła rzeczy skarżącego w celu wprowadzenia organu w błąd. Czynne uczestnictwo w czynnościach organu i dostęp do lokalu umożliwiały mu bowiem zarówno ujawnienie ukrytych rzeczy, jak i utrzymanie lokalu w stanie odpowiadającym zakresowi faktycznego użytkowania. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organów, że fakt nawet częstych wizyt w mieszkaniu ( będącym wszak miejscem zamieszkania małoletniej córki ) nie może być utożsamiony z zamieszkiwaniem. Jako zamieszkiwanie można zakwalifikować sytuację, w której lokal jest miejscem codziennych zajęć i czynności związanych z zaspokajaniem potrzeb takich jak: sen, utrzymanie higieny, spożywanie posiłków, przechowywanie rzeczy, spędzanie wolnego czasu, przyjmowanie wizyt. W kontekście tych ustaleń organów za uzasadnioną należy uznać tezę, że w sprawie doszło do trwałego opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego zameldowania, uzasadniającego zmianę w zapisach ewidencji ludności i wymeldowanie. Mając na względzie podaną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.