II SA/Gl 604/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. W. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie na skutek sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 604/10 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy R. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść wydatku w postaci wpisu od skargi w kwocie 200 zł ze względu na niskie dochody, zaś udział adwokata jest jego zdaniem konieczny ze względu na skomplikowany charakter sprawy oraz brak znajomości przepisów. Skarżący podniósł również, że opiekuje się matką, która jest w podeszłym wieku (92 lata) i w złym stanie zdrowia. Nadto wskazał, że jego jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie z pracę (1/5) etatu, uzyskiwane w kwocie 263 zł brutto miesięcznie. Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - wskazanie do kogo należy lokal mieszkalny (budynek) w którym skarżący zamieszkuje oraz podanie, czy osoba ta ponosi opłaty związane z jego utrzymaniem, a jeżeli tak, to z jakiego tytułu, - nadesłanie kserokopii deklaracji podatkowej złożonej za rok ubiegły oraz kserokopii dokumentów wykazujących wysokość przeciętnych, miesięcznych wydatków na utrzymanie się tj. opłat za energię elektryczną, paliwo gazowe, dostawy wody, usługi telekomunikacyjne, czynsz itp. W odpowiedzi z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, że opłaty związane z lokalem mieszkalnym, w którym zamieszkuje ponoszą jego małżonka oraz synowie D. i S. W 2009 r. wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości 6951 zł (vide: dołączona deklaracja PIT/B), natomiast dochody uzyskiwane z pracy wynoszą 263 zł miesięcznie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 października 2010 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazał przede wszystkim, że udokumentowanie utrzymywania przez jego żonę i synów lokalu mieszkalnego wraz ze wszystkimi mediami nie jest możliwe, bowiem lokal ten został mu przyznany w 1981 r. z tzw. puli mieszkań zakładowych dla pracowników i w związku z tym wszystkie opłaty wystawiane są imiennie na skarżącego. Jednocześnie oświadczył, że synowie nie są w stanie udzielić mu wsparcia finansowego, bowiem mają swoje rodziny i dzieci, a firmę prowadzą dopiero od [...] r., tym samym sami potrzebują wsparcia finansowego. Z kolei małżonka nie udziela mu pomocy finansowej, bowiem od [...] r. pozostają w separacji. Nadto wskazał, że od [...] r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, na dowód czego przedłożył zaświadczenie lekarskie. Jednocześnie poinformował, że nie jest w stanie udokumentować wydatków na lekarstwa, bowiem nie zbierał w tym zakresie żadnych paragonów. W ocenie skarżącego z załączonych przez niego dokumentów jednoznacznie wynika, że jego dochody są niskie i nie wystarczą na poniesienie kosztów związanych z opłatami sądowymi oraz wynajęciem adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić przede wszystkim należy, że Sąd dokonuje oceny wniosku strony i jej indywidualnej sytuacji, mając z jednej strony na względzie umożliwienie stronie faktycznej realizacji prawa do sądu, zaś z drugiej strony, musi ocenić indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając przesłanki z art. 199 p.p.s.a., tj. zasadę ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Prawo pomocy jest bowiem instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie jednakże pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności te podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, czy też wzajemnie sprzeczny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy jest niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim zdaniem Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, a nadto zawiera wiele niespójności. Skarżący oświadczył, że czynsz za mieszkanie oraz wszelkie związane z nim opłaty ponosi jego żona i synowie, przy czym z drugiej strony podniósł, że nie otrzymuje od tych osób żadnego wsparcia finansowego. Ponadto skarżący, mimo wezwania nie nadesłał do Sądu żadnych dokumentów obrazujących wysokość przeciętnych, miesięcznych wydatków na utrzymanie się tj. opłat za energię elektryczną, opłat za wodę, czynsz itd. W ocenie Sądu skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z jego sytuacją materialną i rodzinną akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, ignorując natomiast wezwania do udokumentowania rzeczywistej wysokości wydatków. Z jednej strony skarżący oświadcza, że jego małżonka nie udziela mu żadnej pomocy finansowej, bowiem pozostają od [...] r. w separacji, z drugiej zaś strony wskazuje, że wszelkie opłaty związane z mieszkaniem pokrywa jego żona z synami. Nie przedłożył przy tym żadnego orzeczenia potwierdzającego fakt pozostawania z małżonką w separacji. Nadto skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 92 letnią matką, która wymaga jego stałej opieki. Nie wskazał przy tym, czy matka jego otrzymuje jakikolwiek dochód np. z tytułu renty. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że skarżący jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub nawet częściowym. Nie umożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanek przyznania mu prawa pomocy, nie uzasadnił bowiem dostatecznie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1, art. 254 § 1 w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.