II SA/Gl 611/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2024 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 21 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/605/2024/4101 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. umarza postępowanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 21 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/605/2024/4101, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania K. R. (dalej – Skarżąca, Zobowiązana), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. (dalej – organ I instancji, Prezydent Miasta) z dnia 22 stycznia 2024 r. nr [...], którą: 1) uznano za nienależnie pobrane świadczenie wypłacone na podstawie decyzji z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] z późniejszymi zmianami w formie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. R. w kwocie 1.802,50 zł za okres od 9 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r.; 2) zobowiązano Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły 29,44 zł, jednocześnie informując, że odsetki za opóźnienie są naliczane do dnia spłaty, w związku z tym kwota należna do zwrotu może wzrosnąć. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem J. R. przyznał Zobowiązanej Prezydent Miasta decyzją z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] na okres od 18 czerwca 2021 r. do 31 marca 2023 r., gdyż orzeczenie o niepełnosprawności obowiązywało do wskazanej daty. Następnie organ I instancji - działając na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm. – dalej ustawa COVID) – decyzją z dnia 22 marca 2023 r. nr [...] zmienił decyzję z dnia 7 lipca 2021 r. przyznającą Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w ten sposób, że prawo do świadczenia przedłużył na okres od 1 kwietnia 2023 r. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dalszej kolejności organ I instancji – stosownie do art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 852 z późn. zm. – dalej ustawa zmieniająca) – zmienił swoją decyzję z dnia 7 lipca 2021 r. wydłużając okres pobierania świadczenia przez Skarżącą do dnia 30 września 2024 r. jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] w pkt 7 stwierdził, że syn Skarżącej nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie z dnia [...] r. W związku z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r., organ I instancji decyzją z dnia 22 stycznia 2024 r. uznał, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane Skarżącej z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem zostało pobrane nienależnie za okres od 9 do 31 listopada 2023 r. Ponadto zobowiązał ją do jego zwrotu wraz z należnymi ustawowymi odsetkami. W odwołaniu z dnia 8 lutego 2024 r. Zobowiązana zakwestionowała rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i wniosła o jego uchylenie. W jego uzasadnieniu podkreśliła, że od niekorzystnego orzeczenia o niepełnosprawności syna wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego w G.. W związku z tym – w jej ocenie – orzeczenie to jest nieostateczne. Tym samym organ I instancji nie mógł zastosować art. 23 ustawy zmieniającej przyjmując, że zostało wydane nowe ostateczne orzeczenie o niepełnosprawności, a w konsekwencji potraktować wypłaconego w listopadzie 2023 r. świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane. Kolegium decyzją z dnia 21 marca 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przyjął, że w sprawie zachodzi przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.- dalej u.ś.r.) dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, gdyż zostało ono wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do niego. Kolegium stanęło na stanowisku, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. jest ostateczne. Zatem – mając na uwadze art. 23 ustawy zmieniającej - z datą tą wygasło prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze z dnia 24 kwietnia 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Zobowiązana zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie: 1) art. 23 pkt 3 ustawy zmieniającej poprzez ustalenie, że orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. nr [...], utrzymujące w mocy orzeczenie Miejskiego Ośrodka do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] r. nr [...], jest nowym ostatecznym orzeczeniem o niepełnosprawności, pomimo złożonego odwołania w dniu 29 grudnia 2023 r. do Sądu Rejonowego w G.; 2) art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez ustalenie, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone w okresie od 9 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. w łącznej wysokości 1802,50 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wobec tych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 19 września 2024 r. Kolegium przekazało pismo Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 11 września 2024 r., w którym poinformowano o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji organu I instancji z dnia 22 stycznia 2024 r. nr [...] Jak bowiem podniesiono w nim, Skarżąca przedłożyła prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. o sygn. akt [...], którym zmieniono orzeczenie o niepełnosprawności syna w ten sposób, że małoletni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej podniesionych. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G., którą uznano, że Skarżąca nienależnie pobrała świadczenie pielęgnacyjne za okres od 9 do 30 listopada 2023 r. w łącznej kwocie 1.802,50 zł i w związku z tym zobligowano ją do jej zwrotu wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Przyczyną podjęcia takiego rozstrzygnięcia było wydanie niekorzystnego dla syna Skarżącej orzeczenia o niepełnosprawności. Mianowicie Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w orzeczeniu z dnia [...] r. nr [...] uznał, iż nie wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] W związku z wyczerpaniem toku instancyjnego, orzeczenie to stało się ostateczne. Okoliczność stwierdzenia ostateczności orzeczenia miało znaczenie wobec wejścia w życie z dniem 5 sierpnia 2023 r. przepisu art. 23 ustawy zmieniającej. Przepis ten przedłużał ważność orzeczeń o niepełnosprawności, lecz nie dłużej niż do czasu uzyskania nowego i ostatecznego orzeczenia. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca bezpośrednio posłużył się terminem "ostatecznego orzeczenia". Pojęcie ostateczności należy odróżnić od prawomocności. To pierwsze dotyczy decyzji, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 16 § 1 k.p.a.). Z kolei decyzje prawomocne to decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu (art. 16 § 3 k.p.a.). Wynika stąd, że decyzja może być ostateczna, ale jeszcze nieprawomocna. Tak właśnie było w niniejszym przypadku, gdzie orzeczenie o niepełnosprawności stało się ostateczne wobec wyczerpania środków zaskarżenia w ramach postępowania administracyjnego, ale nie prawomocne w związku z wniesieniem odwołania do Sądu Rejonowego w G. od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...] r. Z tego też względu organ I instancji uznał, że z dniem [...] r. utraciło swą ważność orzeczenie o niepełnosprawności syna Skarżącej, które było podstawą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego, że aktualne na tamten czas orzeczenie nie dawało możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ I instancji uznał, że zostało ono pobrane nienależnie. Rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne zostało utrzymane w mocy przez Kolegium decyzją z dnia 21 marca 2024 r. Decyzja organu odwoławczego została zakwestionowana w formie skargi wniesionej do tutejszego Sądu. W trakcie postępowania toczącego się przed WSA w Gliwicach rozpatrzone zostało odwołanie Skarżącej od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim z dnia [...] r. nr [...] Mianowicie wyrokiem z dnia [...] r. o sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w G. zmienił orzeczenie niepełnosprawności syna Skarżącej w ten sposób, że małoletni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z tym wyrokiem organ I instancji decyzją z dnia 3 października 2024 r. nr [...]: 1) uchylił w całości decyzję z dnia 22 stycznia 2024 r. nr [...] uznającą za nienależnie pobrane świadczenie wypłacone decyzją z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] z późniejszymi zmianami w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem w kwocie 1802,50 zł za okres od 9 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie; 2) umorzył postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego decyzją z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] z późniejszymi zmianami w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem. W obrocie prawnym pozostała natomiast decyzja Kolegium z dnia 21 marca 2024 r. nr [...], której dotyczy skarga. W tej sytuacji, skoro uchylono rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i umorzono postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia, to zasadnym było wyeliminowanie z obrotu prawnego również wskazanej decyzji Kolegium. Nadmienić przy tym należy, iż w takim przypadku niecelowym było poddawanie jej kontroli merytorycznej. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych i działająca osobiście, nie wykazała aby w związku ze sprawą poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).