II SA/Gl 625/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.) Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Protokolant starszy referent Magdalena Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 r. sprawy ze skargi E. O. (O.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania w sprawie oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Jak wynika z akt sprawy, decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w R. z dnia [...] r. nr [...] orzeczono o oddaniu w użytkowanie wieczyste K. C. działki nr A o pow. [...] m2, położonej w R. przy ul. A, stanowiącej własność Skarbu Państwa. W następnej kolejności została zawarta między K. C. a Skarbem Państwa umowa notarialna z dnia [...] r. o oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. K. C. aktem notarialnym z dnia [...] r. przeniósł prawo użytkowania wieczystego na rzecz "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.. Po przeprowadzonej komunalizacji mienia właścicielem nieruchomości jest aktualnie Gmina R.. Bezsporne w sprawie jest, że przedmiotowa działka uprzednio stanowiła własność E. O., została przejęta w trybie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa i nie została wykorzystana na cel wywłaszczenia. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w R. stwierdził nieważność umowy użytkowania wieczystego z dnia [...] r. zawartej między Skarbem Państwa a K. C. z tego względu, iż zgodnie z art. 50 ust. 5 obowiązującej w dacie zawarcia umowy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości Skarb Państwa nie mógł bez zgody poprzedniego właściciela przeznaczyć wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż określony w akcie wywłaszczenia. W związku ze staraniami o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wnioskiem z dnia [...] 2001 r. E. O., działający przez pełnomocnika, zwrócił się o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r. o oddaniu w wieczyste użytkowanie K. C. działki nr A. We wniosku podniesiono, że poprzedni właściciel winien być stroną postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej, gdyż nieruchomość nabyta w trybie ustawy wywłaszczeniowej nie mogła być bez jego zgody przeznaczona na inne cele. Postępowanie zakończone decyzją ostateczną dotyczyło zatem interesu prawnego wnioskodawcy, a nie brał on udziału w postępowaniu i nie doręczono mu decyzji. poinformowano jednocześnie, że o istnieniu tej decyzji wnioskodawca dowiedział się od swego pełnomocnika, który w dniu [...] 2001 r. sprawdził akta księgi wieczystej nieruchomości. Decyzją z [...] r. Zarząd Miasta R. odmówił wznowienia postępowania, motywując to upływem 5 lat od daty wydania decyzji. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. W wyniku sporu kompetencyjnego między Prezydentem Miasta R. a Wojewodą [...] Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 lutego 2004 r. wskazał jako organ właściwy do rozpoznania wniosku Prezydenta Miasta R.. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta R., w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. k.p.a. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] r. w przedmiocie oddania w użytkowanie wieczyste działki nr A w R.. Pismem z [...] 2004 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do określenia, w jakiej dacie strona dowiedziała się o fakcie oddania działek w użytkowanie i istnieniu decyzji ostatecznej. W odpowiedzi poinformowano, że wnioskodawca dowiedział się o istnieniu decyzji w [...] 2001 r., kiedy po zleceniu pełnomocnikowi prowadzenia sprawy, doszło do sprawdzenia akt księgi wieczystej. Okoliczności te potwierdził wnioskodawca, przesłuchany jako strona w dniu [...] 2004 r. W trakcie przesłuchania doszło do okazania stronie bliżej nie sprecyzowanej dokumentacji z 1998 r. dotyczącej umorzenia postępowania o zwrot m. in. przedmiotowej nieruchomości. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta R. orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania wznowionego postanowieniem z dnia [...] r. W uzasadnieniu powołano się na decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta z dnia [...] r. w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości. W uzasadnieniu tej decyzji znajduje się informacja o oddaniu przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste, co przesądziło o zastosowaniu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Uznano, że brak odwołania od tej decyzji może świadczyć o zweryfikowaniu przez pełnomocnika w oparciu o księgę wieczystą faktów sprawy, a zatem i o zapoznaniu się z dokumentacją archiwalną. Organ poddał zatem w wątpliwość prawdziwość twierdzeń strony co do daty dowiedzenia się o istnieniu decyzji ostatecznej. Powołano się również na pismo z dnia [...] 1998 r. dotyczące zamiaru wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności umów użytkowania wieczystego, zawartych przez Skarb Państwa, m. in. w stosunku do działki A. W akcie notarialnym decyzja ta jest bowiem wprost powoływana. Znajomość aktu jest zatem tożsama z wiedzą o istnieniu decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano, że z powoływanych przez organ I instancji dokumentów nie wynika, aby na ich podstawie strona powzięła wiedzę o istnieniu decyzji. W dokumentach tych zawarta jest bowiem wyłącznie informacja o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste, a zamiar unieważnienia umów użytkowania nie świadczy o znajomości treści tych umów Rozpoznając ponownie sprawę Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wznowione postanowieniem z dnia [...] r. Organ podtrzymał swoje stanowisko, iż strona dowiedziała się o istnieniu decyzji ostatecznej znacznie wcześniej, niż w [...] 2001 r. Jako dowód na tę okoliczność powołano pismo E. O. do Zarządu Miasta R. z dnia [...] 1997 r. W piśmie tym wnioskodawca zwraca się o rozwiązanie umów użytkowania wieczystego, w tym zawartej w dniu [...] 1987 r. nr rep [...] w następstwie przedmiotowej decyzji ostatecznej. W piśmie tym wnioskodawca powołuje się na § [...] aktu notarialnego, co świadczy o znajomości treści całego aktu notarialnego. W tym samym piśmie E. O. powołuje się na pismo Zarządu Miasta R. z dnia [...] 1991 r. nr [...]. Pisma tego nie można odtworzyć ze względu na upływ okresu archiwizacji, jego powołanie świadczy jednak o prowadzeniu korespondencji w sprawie rozwiązania użytkowania wieczystego przed rokiem 2001. W odwołaniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania przesądza o zgłoszeniu wniosku w terminie, czego konsekwencją winno być stwierdzenie wydania decyzji ostatecznej z naruszeniem prawa. Zarzucono również, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do jednoznacznego uznania, że E. O. dowiedział się o wydaniu decyzji z [...] r. wcześniej, niż w [...] 2001 r. Stwierdzono, iż powoływanie się przez stronę w piśmie na treść konkretnego paragrafu umowy nie świadczy o znajomości treści całej umowy. Jako osoba bez wykształcenia prawniczego, wnioskodawca nie studiował treści aktów notarialnych, uczynił to dopiero jego kwalifikowany pełnomocnik. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że dla oceny terminowości złożenia wniosku o wznowienie postępowania istotne jest ustalenie, kiedy strona dowiedziała się o decyzji ostatecznej. To wnioskodawca jest zobowiązany udowodnić, kiedy dowiedział się o okolicznościach uzasadniających wznowienie postępowania. Organ może przyjąć w tym względzie oświadczenie strony, ewentualnie poparte innymi dowodami. Jeżeli dowody te organ uzna za niedostateczne lub niewiarygodne, przeprowadza we własnym zakresie postępowanie umożliwiające ustalenie, czy rzeczywiści termin został przez stronę dotrzymany. Kolegium wskazało, że w uprzednio wydawanych decyzjach organ podawał jedynie, że stronie znany był fakt oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste. W wykazywanych dokumentach nie powoływano się jednak na przedmiotową decyzję. Dopiero w decyzji z [...] r. organ I instancji wskazał na pismo strony, w którym powołuje się ona na § [...] umowy notarialnej o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste. Kolegium uznało, że powołanie się na szczegółowy zapis umowy świadczy o znajomości treści całej umowy, zawartej w wykonaniu decyzji z [...] r., co wyraźnie w decyzji zostało stwierdzone. Poza tym z pisma kierowanego do Zarządu Miasta R. w kwestii rozwiązania umowy użytkowania wieczystego wynika, że strona był zorientowana w możliwości rozwiązania użytkowania w wypadku nie spełnienia "wymogów decyzyjnych". W konsekwencji przyjęto, iż powołane dokumenty w sposób wiarygodny potwierdzają okoliczność, iż E. O. wiedział o decyzji przed [...] 2001 r. Zaś twierdzenia, że jako osoba bez dostatecznego wykształcenia wnioskodawca nie studiował treści aktów notarialnych, a uczynił to dopiero jego pełnomocnik, stanowi gołosłowne zaprzeczenie faktom i jest jedynym argumentem wnioskodawcy. W skardze do sądu administracyjnego E. O. wniósł o zmianę decyzji Kolegium i stwierdzenie, że decyzja z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem prawa lub o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniósł, że zebrany w sprawie materiał nie daje podstaw do przyjęcia, że o decyzji ostatecznej dowiedział się wcześniej niż w [...] 2001 r. a powołanie konkretnego zapisu umowy notarialnej nie świadczy o znajomości treści całej umowy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że sądy administracyjne dokonują kontroli decyzji administracyjnych wedle kryterium ich legalności i stosują środki określone w szczególności w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sądy administracyjne nie są zatem uprawnione do wydawania w sprawach administracyjnych orzeczeń co do istoty i orzekania o żądaniach stron. Z tego względu nie mógł zostać rozpatrzony wniosek skargi, dotyczący uchylenia decyzji i orzeczenia o wydaniu z naruszeniem prawa decyzji z dnia [...] r. Kontrola sprawowana wedle kryterium legalności oznacza również, iż Sąd nie przeprowadza co do zasady postępowania dowodowego w sprawie i nie dokonuj oceny dowodów przeprowadzonych w toku postępowania administracyjnego. Kontrola Sądu w tym zakresie sprowadza się do oceny, czy ustalenia faktyczne, w tym ocena przeprowadzonych dowodów, zostały dokonane w granicach przysługującej organowi swobody. Wznowienie postępowania jest szczególnego rodzaju instytucją procesową, umożliwiającą wzruszanie decyzji ostatecznych. Zastosowanie tej instytucji jest możliwe wyłącznie w przypadkach naruszeń prawa, wymienionych w art. 145 k.p.a. Wznowienie postępowania może nastąpić albo z urzędu, albo na wniosek strony, z tym że wznowienie w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. może mieć miejsce tylko na wniosek strony, która nie brała bez swej winy udziału w postępowaniu. W niniejszej sprawie z wnioskiem o wznowienie wystąpiła strona. Strona ze skutkiem prawnym może złożyć podanie o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach uzasadniających wznowienie, w przypadku przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a termin ten biegnie od dnia dowiedzenia się o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.). Kwestia dochowania tego terminu ma w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie. Istotnie, należy się zgodzić z organami administracji, że to strona ma obowiązek udowodnić zachowanie terminu. Składając wniosek o wznowienie skarżący określił, kiedy i w jakich okolicznościach dowiedział się o istnieniu decyzji ostatecznej. Podał, że nastąpiło to po zbadaniu akt księgi wieczystej. Należy podkreślić, że art. 148 k.p.a. wprowadza przesłankę "dowiedzenia się o decyzji", jako początek biegu terminu miesięcznego. Chodzi zatem o taki stan faktyczny, w którym strona, która wszak nie brała udziału w postępowaniu, powzięła wiadomość o wydaniu określonej decyzji o konkretnym rozstrzygnięciu. Ustawodawca nie posłużył się w tym przypadku klauzulą nawiązującą do jakiegoś wzorca staranności, standardu nakazującego obiektywizować przesłanki owego "dowiedzenia się" o decyzji. Nie ma zatem powodów, aby odwoływać się do wzorców np. przeciętnej staranności czy wzorca przeciętnego uczestnika obrotu prawnego, które pozwoliłyby precyzować, z jakim momentem należy przyjąć, iż strona miała, albowiem ze względu na określone standardy staranności, mogła lub powinna mieć wiedzę o istnieniu decyzji. Ustawodawca, chroniąc interesy strony pominiętej w postępowaniu, wskazuje na datę faktycznego uzyskania przez stronę wiedzy o istnieniu decyzji. Z konieczności zatem należy kwestie tej przesłanki sprowadzić do rzeczywistego stanu świadomości strony i nie można w sposób pośredni wywodzić, że wiedza o jednym akcie, skutkuje wiedzą o akcie innym. Jedynie wyraźny, a nie pośredni dowód, że strona miała w określonym momencie świadomość istnienia konkretnej decyzji, może służyć do obalenia prawdziwości twierdzeń strony co do daty powzięcia wiadomości o istnieniu decyzji ostatecznej. Z akt sprawy nie wynika, aby w pismach, o których mowa w decyzjach organów, skarżący powoływał się na decyzję o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste. W piśmie z dnia [...] 1997 r. jest mowa o umowie użytkowania wieczystego i przytaczany jest paragraf umowy stanowiący o przesłankach rozwiązania tej umowy. W paragrafie tym nie ma mowy o przedmiotowej decyzji ostatecznej a skarżący nie przywołuje w tym piśmie innych postanowień umowy. Należy zwrócić uwagę, że skarżący jest stroną, która nie brała udziału w postępowaniu dotyczącym ustanowienia użytkowania wieczystego i nie ma dowodów, że dysponowała egzemplarzem umowy. Z akt nie wynika, aby ubiegała się o uzyskanie odpisów dokumentów w nich się znajdujących. Również powołując się na pismo Zarządu Miasta z [...] 1991 r. informujące o możliwości "rozwiązania umów użytkowania wieczystego w wypadku "nie spełnienia wymogów decyzyjnych" nie ma powołania się na decyzję z [...]r. Wobec braku pisma Zarządu nie można także stwierdzić, czy w piśmie tym Zarząd poinformował o wymogi jakiej konkretnie decyzji chodzi, czy też informacja ta została podana w brzmieniu przytoczonym przez E. O.. W tym ostatnim przypadku nie można przyjąć, iż pismo to dostarczało informacji skarżącemu o istnieniu decyzji ostatecznej z dnia [...] r. Reasumując, Sąd stwierdził, że podane przez organy dowody, mające podważać prawdziwość twierdzeń strony i wykazywać jej wiedzę o istnieniu decyzji, został uznane za miarodajne i wystarczające z naruszeniem granic swobodnej oceny dowodów przez organ. Uwzględniając podaną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c w związku z art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200, 205 § 2 i 209 powoływanej ustawy.