II SA/Gl 631/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 21 marca 2024 r. nr NWXIV.7581.3.7.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Obecnie skarżący – J.G. (wcześniej wspólnie z siostrą B. G. ) – jako spadkobiercy właściciela wywłaszczonych w [...] r. nieruchomości położonych w M. przy ul. [...], [...] i [...], domagali się ich zwrotu, w tym m.in. działki nr [...], jako wykorzystanej przez inwestora niezgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji o wywłaszczeniu. Prezydent Miasta J. decyzją z 12 lipca 2022 r., orzekł m.in. o odmowie zwrotu działki nr [...] . Na skutek wniesionego przez skarżących odwołania od tej decyzji, Wojewoda Śląski decyzją z 16 września 2022 r. uchylił decyzję organu I instancji w zaskarżonej części i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Powodem takiego rozstrzygnięcia organu odwoławczego były dostrzeżone błędy formalne, w szczególności objęcie jednym postępowaniem administracyjnym roszczeń o zwrot dwunastu działek o różnym stanie prawnym i faktycznym. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta J. wyłączył ze sprawy głównej m.in. sprawę, w ramach której prowadził postępowanie dotyczące zwrotu na rzecz skarżących działki nr [...] , stanowiącej współwłasność [...] Spółdzielni Mieszkaniowej oraz właścicieli lokali mieszkalnych. Następnie, decyzją z 29 grudnia 2023 r., organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu ww. nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, iż na przedmiotowej działce ustanowione zostało prawo użytkowania wieczystego na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w M. . Rozpoznając odwołanie skarżących od powyższej decyzji, Wojewoda Śląski, zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Wskazał w szczególności, że na podstawie art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie: Dz. U. z 2024 r., poz. 1145), zwanej dalej u.g.n., przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., poz. 64 oraz z 1982 r., poz. 79). Organ podkreślił przy tym, że w pierwszej kolejności konieczne jest jednak ustalenie, czy w sprawie nie zachodzi przesłanka wyłączająca roszczenie o zwrot, przewidziana w art. 229 u.g.n. Oceniając tę kwestię, organ odwoławczy powołując się na zgromadzone w sprawie dokumenty, wskazał, że przedmiotowa działka powstała z podziału działki nr [...], a ta z kolei z działek wymienionych w decyzji Naczelnika Miasta M. z 7 maja 1974 r. o oddaniu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste terenu o łącznej powierzchni 17.687 m2. Prawo to zostało ujawnione 29 czerwca 1974 r. w księdze wieczystej [...] Teren ten w całości został przeznaczony zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego miasta pod wysokie budownictwo mieszkaniowe tj. osiedle Przodowników Pracy. Taki stan rzeczy powoduje, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka wynikająca z art. 229 u.g.n. Doszło bowiem do ustanowienia na wywłaszczonej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, a wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił przed dniem 1 stycznia 1998 r. Zdaniem organu nie ma przy tym znaczenia, że po dniu 1 stycznia 1998 r. prawo użytkowania wieczystego zostało przekształcone w prawo własności. Skoro bowiem w dniu 1 stycznia 1998 r., zgodnie z art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługiwało, to nie może ono być przywrócone w późniejszym czasie. W skardze na powyższą decyzję skarżący wnieśli o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji. Zarzucili brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do sformułowanego w odwołaniu zarzutu przewlekłości postępowania. Wskazali, że gdyby postępowanie o zwrot nieruchomości prowadzone przez Urząd Rejonowy w K. w latach 1993 – 1998 zostałoby zakończone w ustawowym terminie (jeszcze przed wejściem w życie u.g.n.), to wówczas mieliby szansę na zwrot przynajmniej części przedmiotowej działki, co do której ówczesny użytkownik wieczysty wyraził zgodę. Skarżący podzielili też prezentowany w doktrynie pogląd, że przepis art. 229 u.g.n. jest przepisem niekonstytucyjnym. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a. Organ podtrzymał przy tym swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie z dnia 12 czerwca 2024 r. skarżący nie wyrazili zgody na rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym i wnieśli o przeprowadzenie rozprawy. Na rozprawie w dniu 19 września 2024 r. skarżący oświadczył, że skarżąca B. G. (jego siostra) zmarła w dniu 25 lipca 2024 r., a on jest jedynym jej spadkobiercą. Sąd odroczył rozprawę i zobowiązał skarżącego do nadesłania aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej siostrze. Skarżący nadesłał poświadczoną za zgodność kopię tego aktu, co skutkowało wykreśleniem siostry jako skarżącej w niniejszym postępowaniu. Na rozprawie w dniu 28 października 2024 r. skarżący podtrzymał skargę oraz przedstawił argumenty, których pisemna wersja została dołączona do akt jako załącznik do protokołu z rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola kwestionowanej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta J. przeprowadzona przez Sąd w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a., nie dała podstaw do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie z obrotu prawnego tych rozstrzygnięć. Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji była ocena zasadności wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – oznaczonej obecnie numerem działki [...] , dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze: [...] . Ocena przesłanek zwrotu wywłaszczonych nieruchomości dokonywana jest w oparciu o regulacje Rozdziału 6, Działu III u.g.n. Aby jednak do oceny tej doszło, organ musi stwierdzić, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w ogóle istnieje. W przepisie art. 229 u.g.n. przewidziano swoisty warunek prekluzyjny, unicestwiający istnienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Stanowi on, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten ma więc charakter intertemporalny, przesądzający o skutkach zaistnienia określonego stanu z przeszłości w dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Co więcej, jego zadaniem jest ochrona stanu prawnego nieruchomości, a konkretnie praw nabytych właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości, powstałych już po wywłaszczeniu a przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Konsekwencją tego przepisu jest więc nałożony na organ obowiązek zbadania, w pierwszej kolejności, stanu prawnego nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy. Pamiętać trzeba, że dla jego zastosowania indyferentny charakter ma przyczyna i forma przeniesienia prawa własności lub też ustanowienia użytkowania wieczystego. Nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot wchodziła w skład kompleksu nieruchomości należących do J. G. – poprzednika prawnego skarżącego. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest to, że z księgi wieczystej prowadzonej dla wspomnianej nieruchomości wynika, iż 29 czerwca 1974 r. ujawnione zostało prawo użytkowania wieczystego, ustanowione na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Tym samym ubieganie się o zwrot tej nieruchomości, w świetle przywołanego przepisu, czyni postępowanie administracyjne bezprzedmiotowym, albowiem odpada podstawa jego prowadzenia, czyli roszczenie właściciela wywłaszczonej nieruchomości bądź też jego następcy prawnego. Zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości lub w części. Wspomniany przepis art. 229 u.g.n. wyklucza prowadzenie postępowania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przypadku, gdy zaistnieją opisane w nim okoliczności. Ponieważ bezspornie, wkrótce po wywłaszczeniu, doszło do oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste [...] Spółdzielni Mieszkaniowej, to tym samym zaistniały okoliczności warunkujące umorzenie postępowania administracyjnego. Z perspektywy przywołanego przepisu art. 229 u.g.n. bez znaczenia jest czas trwania postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, aczkolwiek Sąd dostrzega, że w zaistniałych realiach w sposób znaczący przekroczono wszelkie terminy ustawowe. Odnosząc się z kolei do sformułowanego w skardze zarzutu niekonstytucyjności art. 229 u.g.n. Sąd zauważa, że nie jest uprawniony do badania tej kwestii, a zarazem, w trakcie ponad 20 lat jego obowiązywania nie zakwestionowano dotychczas skutecznie jego zgodności z ustawą zasadniczą. Stąd też, dla oceny prowadzonego postępowania, zarzut ten nie miał znaczenia. W świetle powyższego zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu I instancji nie naruszają obowiązujących przepisów prawa i brak jest podstaw do ich uchylenia, co skutkować musiało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.