II SA/Gl 640/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski Sędziowie Sędzia NSA Ewa Krawczyk Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.) Protokolant referent Anna Trzuskowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2007 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję [...]Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K.(dalej PINB) nakazał H. K. zarządcy nieruchomości położonej w miejscowości W. gmina W. rozbiórkę budynku gospodarczego (szopy) zlokalizowanego na tej nieruchomości. W podstawie prawnej decyzji organ wymienił art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. nr 38, poz. 229 ze zm.) w związku z art. 103 ust. 3 (winno być ust. 2) ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. nr 207, poz. 2016 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. Decyzja ta została wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego skargą W. M., który podał, że wody opadowe z dachu przedmiotowego budynku spływają do studni znajdującej się na jego działce z której pobiera on wodę do spożycia. W uzasadnieniu orzeczenia PINB podał, że przedmiotowy obiekt o powierzchni zabudowy [...]m x [...]m posiada konstrukcję drewnianą i nie jest trwale związany z gruntem. Jego jednospadowy dach został pokryty eternitem ze spadkiem w kierunku sąsiedniej działki. Budynek został zlokalizowany 0,20 m od ogrodzenia międzysąsiedzkiego. W związku z ustaleniem, że obiekt ten został samowolnie wybudowany przez H. K. w latach 1982-1983 organ rozpatrzył sprawę w trybie przepisów ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Uznał jednak, że brak jest możliwości jego legalizacji z uwagi na nie spełnienie wymogów zamieszczonych w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Zdaniem PINB drewniana ściana budynku gospodarczego usytuowana przy granicy z sąsiednią działką nie spełnia bowiem wymogów ochrony przeciwpożarowej, co może spowodować realne zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi lub mienia. W odwołaniu od tej decyzji H. K. podniósł, że budynek gospodarczy objęty nakazem rozbiórki jest faktycznie usytuowany w odległości 1 m od granicy sąsiedniej działki oraz został wzniesiony za zgodą sąsiadów, na dowód czego przedłożył oświadczenie J. M. ówczesnej sąsiadki. Obiekt ten, zdaniem odwołującego się, nie narusza przepisów o planowaniu przestrzennym oraz nie utrudnia prawidłowej zabudowy sąsiedniej działki. Nie zgodził się on też ze stanowiskiem organu I instancji, że przedmiotowy budynek powoduje zagrożenie pożarowe, gdyż eternit pokrywający dach odpowiada normie odporności ogniowej El-60. Podniósł, że przedmiotowy obiekt nie powoduje także pogorszenia warunków zdrowotnych, a studnia z której korzysta sąsiad W. M. została zrealizowana w 1984 r. w nieprawidłowej odległości od granicy jego działki. Wskazał także, że istnieje możliwość założenia na dachu budynku rynny i odprowadzania wody deszczowej na jego posesję, chociaż ukształtowanie terenu działki powoduje i tak faktyczne odprowadzenie wody na jego działkę. Decyzją opartą na przepisie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. w związku z art. 103 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. (dalej [...]WINB) utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko tego organu w przedmiocie zastosowania do likwidacji zaistniałej samowoli przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. wskazując na ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że nakaz przymusowej rozbiórki wydany w oparciu o art. 37 ust. 1 pkt 2 tej ustawy powinien być wydawany jedynie wówczas, gdy brak jest możliwości usunięcia określonych w tym przepisie zagrożeń lub pogorszenia w trybie przepisów art. 40 wskazanej ustawy. Organ odwoławczy zgodził się z ustaleniami PINB dotyczącymi usytuowania będącego przedmiotem postępowania obiektu z naruszeniem § 13 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. Nr 17, poz. 62 ze zm.). Wskazał, że w świetle tych uregulowań nie była dopuszczalna lokalizacja budynków w odległości 20 czy 60 cm od granicy sąsiedniej działki. Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu o nieprawidłowym ustaleniu usytuowania przedmiotowego obiektu od granicy sąsiedniej działki, powołał się wreszcie na przepis art. 154 kc. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. K. wniósł o uchylenie decyzji [...]Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K.. W uzasadnieniu skargi powtórzone zostały zarzuty podniesione w odwołaniu od orzeczenia PINB. Skarżący dodatkowo podniósł, że sąsiad postawił studnię bez jego zgody i na jego działce oraz zaproponował powołanie biegłego geodety celem prawidłowego ustalenia przebiegu granicy między działkami. Wreszcie podał, że w 1982 r. urzędnik budowlany Gminy poinformował go, że nie wydaje się pozwoleń na wybudowanie obiektów tego rodzaju. W odpowiedzi na skargę [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję w aspekcie jej zgodności z prawem, zgodnie z dyspozycją normy wynikającej z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) uznał, że nie jest ona dotknięta wadami prawnymi powodującymi konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu administracyjnego sąd czyni to według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania, nie będąc stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) związany zarzutami skargi, wskazaną w niej podstawą prawną oraz sformułowanymi w niej wnioskami. Skarżącemu wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie ocenia też decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. W pierwszym rzędzie wskazać przyjdzie, wbrew stanowisku skarżącego, że budowa budynku gospodarczego w latach 1982-1983 wymagała pozwolenia na budowę, poza przypadkami wymienionymi w § 44 ust. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48 ze zm.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem właściwy organ mógł zwolnić z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę położonego na obszarze wsi budynku gospodarczego i inwentarskiego, wznoszonego według projektu typowego lub powtarzalnego na terenie istniejącej zagrody. Zwolnienie takie wymagało jednak, aby wznoszony obiekt nie naruszał warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane, a zwłaszcza ze względu na odległość od granic sąsiednich nieruchomości nie naruszał zasad zagospodarowania terenu, wymagań ochrony środowiska i bezpieczeństwa ludzi lub mienia. Ponadto, aby uzyskać takie zwolnienie należało zachować warunki określone w § 46 ust. 1 pkt 4 tego rozporządzenia. Wobec powyższego skoro skarżący nie posiadał pozwolenia na budowę przedmiotowego obiektu, ani też nie uzyskał zwolnienia z obowiązku uzyskania takiego pozwolenia, to zasadnie orzekające w sprawie organy uznały, że przedmiotowy obiekt został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., zgodnie z którym obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Zacytowany przepis znalazł zastosowanie w sprawie w związku z normą zawartą w art. 103 ust. 2 obowiązującej aktualnie ustawy Prawo budowlane z 1994 r. nakazującą stosować przepisy dotychczasowe w stosunku do samowolnie wybudowanych obiektów, których budowa została zakończona przed 1 stycznia 1995 r. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą wystąpienie stanu o jakim mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. powinno być wykazane w sposób nie budzący wątpliwości, przy czym nie wystarczy podać, że nastąpiło na przykład zagrożenie dla ludzi. Niezbędne jest bowiem podanie, w jakich okolicznościach organ administracji zagrożenie to upatruje (vide: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 1989 r. IV SA 83/89, w: ONSA 1989, z. 1, poz. 38 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 października 2004 r. SA/Rz 853/03, w: ONSA i WSA 2005, z. 4 poz. 84). W rozpatrywanej sprawie wykazane i umotywowane przez organy zostały zarówno okoliczności dotyczące naruszenia prawa, jak i wynikające z naruszenia przepisów związanych z ochroną przeciwpożarową zagrożenie dla ludzi i mienia powodowane przez samowolnie wybudowany obiekt. Stosownie do § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki, które obowiązywało w czasie budowy, budynki mieszkalne i gospodarcze na działkach zagrodowych w indywidualnych gospodarstwach rolnych oraz wolno stojące jednorodzinne domy mieszkalne o ścianach z materiałów niepalnych i o pokryciu z materiałów niepalnych lub trudno zapalnych powinny być sytuowane w odległości co najmniej 4 m od granicy działki. Odległość ta mogła być zmniejszona do 3 m, jeżeli ściana budynku od strony sąsiedniej działki nie miała otworów okiennych lub drzwiowych. Jak wynika z § 13 ust. 1 tego rozporządzenia dopuszczalne było sytuowanie bezpośrednio przy granicy działki budynku gospodarczego ze ścianami z materiałów niepalnych i z dachem o pokryciu z materiałów niepalnych lub trudno zapalnych, jeżeli nie utrudniało to prawidłowej zabudowy działki sąsiedniej, a ponadto było zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Na terenach zabudowy zagrodowej w indywidualnych gospodarstwach rolnych zgodę na usytuowanie budynku bezpośrednio przy granicy wyrażał terenowy organ administracji państwowej właściwy w sprawach pozwoleń na budowę. W § 13 ust. 2 tego rozporządzenia wprowadzone zostały jednak dodatkowe warunki, jakie winny spełniać budynki gospodarcze usytuowane bezpośrednio przy granicy działki, a wśród nich zakaz odprowadzania wód opadowych z dachu takiego budynku na teren sąsiedniej działki. Skład orzekający Sądu podziela pogląd wyrażony w cytowanym już wyżej wyroku NSA z 1989 r. w świetle którego nakaz przymusowej rozbiórki z przyczyn określonych w art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r., jako środek bardzo dolegliwy dla inwestora, powinien być stosowany tylko wówczas, gdy brak jest możliwości usunięcia określonych w tym przepisie zagrożeń lub pogorszeń przez wprowadzenie zmian i przeróbek na zasadzie art. 40 tej ustawy. Ten ostatni przepis stanowi, iż w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem. Oznacza to, że gdy samowolnie wzniesiony obiekt, odpowiadający hipotezie art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, można w drodze zmian lub przeróbek doprowadzić do stanu, w którym ustałoby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, a inwestor deklaruje chęć wprowadzenia zmian, nakaz przymusowej rozbiórki nie powinien być orzekany, lecz powinna być wydana decyzja przewidziana w art. 40 tej ustawy. W rozpatrywanej sprawie skarżący deklarował, co prawda możliwość zainstalowania rynny odprowadzającej wody opadowe z dachu budynku gospodarczego na teren jego działki, jednak organ administracji zasadnie uznał, że nie będzie możliwe doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z przepisami z uwagi na nadmierne jego zbliżenie do granicy sąsiedniej działki oraz wykonanie jego ścian z materiałów łatwopalnych. Dodać należy, że skarżący nie mógł skutecznie podnosić kwestii innego przebiegu granicy między nieruchomościami, bowiem sprawy rozgraniczenia działek nie mogą być rozstrzygane przez organy nadzoru budowlanego. Ponadto trzeba stwierdzić, że to inwestor przed przystąpieniem do budowy obiektu miał obowiązek ustalenia prawidłowego przebiegu tej granicy, a nie domagać się rozgraniczenia działek na koszt właściciela sąsiedniej nieruchomości. Wreszcie zauważyć należy, że nawet gdyby granica ta przebiegała 40-60 cm w głąb działki W. M. – jak wskazał skarżący w toku oględzin prowadzonych przez organ I instancji, czy nawet o 80 cm – czego domagał się w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, to i tak brak było możliwości legalizacji przedmiotowego obiektu. W tym stanie rzeczy, skoro w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego zostało wykazane w sposób niebudzący wątpliwości, że spełniona została hipoteza art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.