II SA/Gl 645/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Matan po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. C. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 4 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 645/17 o oddaleniu wniosku uczestnika postępowania M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w G. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki budowli postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2018 r. Sygn. akt II SA/GI 645/17 Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozP. wniosku uczestnika postępowania M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że w nadesłanym druku formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazany powyżej uczestnik podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z mężem, który utrzymują ją oraz lokal mieszkalny. Rodzina wnioskodawczyni, poza wskazanym w druku mieszkaniem o orientacyjnej wartości 170.000,00 zł oraz budynkiem gospodarczym o pow. 160 m2 nie posiada żadnych innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 5000 zł. Wnioskodawczyni sporządziła orientacyjne zestawienie miesięcznych wydatków, z którego wynika, że opłata za mieszkanie wynosi 750 zł miesięcznie, opłata za energię elektryczną (w ujęciu miesięcznym) to wydatek rzędu 150 zł; opłata za gaz – 700 zł; spłata zobowiązania kredytowego: 1 – 164 zł, 2 – 600 zł, 3 – 1000 zł; wizyty lekarskie w P. – 550 zł; zakup lekarstw – 300 – 1200 zł miesięcznie; wizyty u specjalisty – 530 zł, utrzymanie zwierząt domowych – psów – 300 zł; internet – 61 zł; telefon – 25 zł miesięcznie. W ocenie referendarza środki pozostające w dyspozycji rodziny uczestniczki pozwalają przyjąć, że będzie ją stać na poniesienie ewentualnych kosztów sądowych oraz samodzielnego skorzystania z usług fachowego pełnomocnika. Referendarz wskazał, że brak jest jakichkolwiek informacji na temat powodów, dla których osoba w tak złym stanie zdrowia nie uzyskuje żadnego wsparcia ze strony Państwa, w szczególności zaś w postaci świadczenia rentowego. Jedynym świadczeniem jest zaś świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 150 zł. Strona twierdzi, że pozostaje na utrzymaniu małżonka, z którym jednak pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej i który nie ma zamiaru łożyć na jej sprawę. Referendarz podkreślił, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Referendarz zauważył, że małżonek strony otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 5.000 zł. Strona deklaruje bardzo wysokie koszty leczenia, które jednak nie znalazły potwierdzenia wśród nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego. Na przestrzeni okresu wrzesień – listopad tylko jednak transakcja – dokonana w dniu 6 września 2017 r. zawarta została w aptece. Trudno bezkrytycznie założyć, że strona płaci za drogie lekarstwa niemal wyłącznie gotówką podczas, gdy bieżące zakupy dokonywane w sklepach sieciowych opłacane są za pomocą karty płatniczej. Analiza przedstawionych rachunków pozwoliła również referendarzowi ujawnić bliżej niezidentyfikowane wpłaty od niejakiego J. K. Są to co prawda stosunkowo niewielkie kwoty (po 100 zł) nie mniej jednak nie zostały ujęte w źródłach dochodu strony. Wreszcie podniesiono, że strona dosyłając wyciąg z rachunku bankowego ujawniła operacje na nim dokonywane do dnia 13 listopada 2017 r., a w tej dacie na wspomnianym rachunku znajdowały się środki w wysokości 11.000,00 zł. Dokumenty te przesłano do Sądu miesiąc później, tj. w dniu 18 grudnia br. stąd też rodzi się pytanie, dlaczego wspomniane wyciągi nie obejmowały również wydatków czynionych w grudniu. Referendarz poddał w wątpliwość fakt utrzymywania – za 300 zł miesięcznie dwóch dużych psów, w sytuacji, w której sama strona twierdzi, że często nie stać jej na wizyty lekarskie i wykup niezbędnych medykamentów. W ocenie referendarza w sprawie istnieje zbyt wiele wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji materialnej strony, które nie pozwalają bezkrytycznie przyjąć jej twierdzeń o szczególnie ciężkim położeniu materialnym i osobistym. W ustawowym terminie uczestnik postępowania M. C. wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 4 stycznia 2018 r. domagając się jego zmiany i kwestionując ustalenia poczynione przez referendarza sądowego. Zdaniem tego uczestnika co najmniej niezrozumiałe jest zarzucanie jej, że nie pobiera żadnych świadczeń finansowych ze strony państwa w związku ze złym stanem zdrowia. Następnie wskazała, że to właśnie brak środków nie pozwala jej małżonkowi na udzielanie jej pomocy finansowej. Następnie podniosła, że przedstawiła wszystkie niezbędne dokumenty pozwalające udokumentować ponoszone wydatki związane z leczeniem i zakupem leków. Uczestnik przedstawiła listę pobieranych leków, podnosząc, że ich cenę można sprawdzić na stronach zawierających wykaz leków refundowanych Ministerstwa Zdrowia. Wreszcie uczestnik wyjaśniła również wątpliwości związane z osobą J. K. Do sprzeciwu uczestnik dołączyła szereg dokumentów w tym wyciągi z rachunków bankowych oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego I. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. - art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 §1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia fachowego pełnomocnika oraz zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, jedynym kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu uczestnik postępowania M. C. nie wykazał w sposób dostateczny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając na uwadze sytuację materialną tego uczestnika uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przez nią wniosku, albowiem jej sytuacja materialna nie jest na tyle ciężka, aby uzasadnionym było zwolnienie jej od kosztów sądowych i przyznanie fachowego pełnomocnika. Stały miesięczny dochód uzyskiwany w dwuosobowej rodzinie tego uczestnika w wynosi około 5.000 zł, jednocześnie uczestnik nie udokumentowała należycie, że ponoszone przez nią wydatki są ponadprzeciętne. W świetle powyższego nie sposób uznać, że jej sytuacja materialna, nawet przy przyjęciu, że wraz z mężem jest ona zobowiązana do spłaty zaciągniętych kredytów, jest na tyle ciężka, aby koniecznym było przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ponoszenie kosztów ich spłaty nie może stanowić dostatecznej przesłanki dla zwolnienia kogokolwiek z daniny o charakterze publicznoprawnym, nieuzasadnionym jest bowiem założenie, że zobowiązania prywatno – prawne tego rodzaju powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności, przed daninami o charakterze publicznym, do jakich niewątpliwie zaliczają się koszty sądowe. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna uczestnika postępowania nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zadeklarowany przez wnioskodawczynię miesięczny dochód rodziny w wysokości 5.000 zł, nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Stały dochód pozwala bowiem na zaplanowanie wydatków, w tym również tych, dotyczących toczącego się przed sądem postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ----------------------- Sygn. akt II SA/GI 645/17