II SA/Gl 651/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. A., W. K., R. K., G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji o zezwoleniu na usunięcie drzew na skutek wniesienia przez skarżącego J. A. sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 3 października 2008 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a zwolnić skarżącego J. A. z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej [...] zł (słownie: [...] złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W związku z wniesioną przez J. A. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., na decyzję tegoż organu z dnia [...] r., nr [...] umarzającą postępowanie prowadzone z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej własną decyzją z dnia [...] r., nr [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta M. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew z terenu nieruchomości przy ul. [...] w M., Przewodniczący Wydziału II zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2008 r. zobowiązał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł – w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia. Wpis ustalono stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, w terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu sądowego, skarżący wystąpił na urzędowym formularzu druku PPF z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż uzyskiwane przychody oraz brak majątku i zasobów uniemożliwiają mu pokrycie kosztów sądowych. Po odliczeniu bowiem wydatków związanych z utrzymaniem (w tym kosztów wyżywienia i leczenia szpitalnego), jak również wydatków losowych, skarżącemu i jego rodzinie pozostaje niewiele środków. Argumentując wniosek skarżący wskazał na comiesięczne dofinansowanie wnuczki N. S. w kwocie [...] zł, gdyż jej matka B. S. (a zarazem jego córka), samotnie ją wychowująca, z uwagi na niskie i nieregularne dochody, nie jest w stanie ich utrzymać. Wobec zaistniałej sytuacji skarżący wraz z małżonką pomagają córce finansowo, pomimo że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, przekazując jej co miesiąc przeciętnie [...] zł. Skarżący podniósł, iż dodatkowym obciążeniem finansowym jest prowadzona w Sądzie Rejonowym w M. sprawa o zasiedzenie nieruchomości po zmarłym ojcu. Z przedstawionego formularza wynika, że wnioskodawca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z małżonką S. A. oraz wnuczką S. A. (córką syna), utrzymując się jedynie ze świadczeń emerytalnych (własnego i żony) w łącznej kwocie około [...] zł netto miesięcznie. Nadto skarżący w oświadczeniu o stanie majątkowym poinformował, że dysponuje jedynie spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego deklarując jednocześnie, iż nie posiada żadnych nieruchomości, pieniędzy ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. W odpowiedzi na dodatkowe wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał szereg dokumentów celem potwierdzenia uprzednio przedstawionych w formularzu przeciętnych miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania (tj. wydatków za czynsz, telefon, telewizję i radio, gaz oraz energię elektryczną), które kształtują się na poziomie około [...] zł. Nadto skarżący udzielił wyjaśnień co do swojej aktualnej sytuacji rodzinnej, a w szczególności w kwestii wnuczki S. A.. Wskazał, iż wnuczka nie otrzymuje należnej opieki ze strony rozwiedzionych rodziców, gdyż matka jej sama korzysta z pomocy opieki społecznej, zaś ojciec ze względu na swoja chorobę ([...]) z trudnością zarabia na swoje utrzymanie. Poinformował także, iż B. S. otrzymuje miesięcznie na córkę świadczenie alimentacyjne w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia 3 października 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek J. A. o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wniósł od powyższego rozstrzygnięcia sprzeciw, podnosząc, iż wymagany wpis od skargi już został uiszczony. Tym samym mając na względzie regulację, iż opłacenie wpisu przez któregokolwiek ze skarżących zwalnia pozostałe osoby z jego uiszczenia, zawnioskował o zaniechanie wzywania pozostałych skarżących do uiszczenia wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek o prawo pomocy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Występując o zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący zwrócił się o częściowe przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie osobie fizycznej następuje, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wyjaśnienie wszelkich okoliczności dotyczących sytuacji materialnej osoby występującej z takim wnioskiem. Ocena, czy wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia mu wsparcia ze środków publicznych następuje po wszechstronnym zbadaniu jego sytuacji materialnej. Ocena stanu majątkowego i rodzinnego wnioskodawcy, jak również jego możliwości finansowych, dokonana w oparciu o podniesione w sprawie okoliczności, prowadzi do wniosku, iż skarżący nie wykazał dostatecznie, iż spełnia przesłanki do całkowitego uwzględnienia jego żądania. Przeciętne, miesięczne wydatki rodziny skarżącego kształtują się na poziomie około [...] zł przy dochodach około [...] netto, zatem do dyspozycji jego rodziny pozostaje kwota ponad [...] zł. W przeliczeniu na członka trzyosobowej rodziny daje to blisko [...] zł, co pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Przy dokonywaniu tego obliczenia nie wzięto pod uwagę kosztów utrzymania B. S. i jej córki, gdyż jak potwierdza sam skarżący, osoby te pozostają w odrębnym gospodarstwie domowym. Córka skarżącego bowiem uzyskuje świadczenie alimentacyjne i dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, którego wysokości skarżący pomimo wezwania nie uprawdopodobnił. Nie kwestionując konieczności udzielania wsparcia córce i wnuczce, wypada jednakże zwrócić uwagę, że B. S., jako osoba dorosła sama odpowiada za swoje utrzymanie i powinna podjąć, w miarę możliwości, niezbędne kroki do poprawy swojej sytuacji życiowej. Nic bowiem nie usprawiedliwia stagnacji i braku działania w dążeniu do polepszenia swojego bytu egzystencjalnego poprzez pozyskanie dodatkowego źródła dochodu oprócz dochodu rodziców. Wsparcie dla pełnoletniej osoby, co do której nie wykazano obiektywnych okoliczności uniemożliwiających jej podjęcie zatrudnienia nie powinno mieć pierwszeństwa przed daniną o charakterze publicznoprawnym jaką są koszty sądowe. Sam fakt, iż córka skarżącego uzyskuje niski dochód, co sprawia, że pozostaje wraz z córką na utrzymaniu osób najbliższych (tj. rodziców), nie oznacza jeszcze, że powyższa okoliczność usprawiedliwia domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sytuacji, gdy w przeliczeniu na członka rodziny do dyspozycji pozostaje kwota około [...] zł, uiszczenie wpisu od skargi w połowie, tj. w wysokości [...] zł, będącego zasadniczym wydatkiem na tym etapie postępowania, nie zakłóci płynność finansowej miesięcznych wydatków skarżącego i nie wpłynie negatywnie na sytuację materialną jego rodziny. Podkreślić wypada, iż Sąd zwalniając wnioskodawcę z wpisu sądowego od skargi w części wyszedł mu naprzeciw (bowiem obecna jego sytuacja finansowa nie jest trudna) i uwzględnił comiesięczną pomoc finansową dla córki i wnuczki. Wydatki takie niewątpliwie podwyższają koszty, jednakże na późniejszym etapie postępowania sądowego mogą ulec zmniejszeniu. Mając na uwadze przytoczoną powyżej argumentację, Sąd działając w trybie art. 260 p.p.s.a. na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.