II SA/Gl 658/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym oddala skargę. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego D.J., decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B. orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. D. w wysokości 28.800 zł oraz ustawowych odsetek. Organ I instancji wyjaśnił, że wniosek skarżącego rozpoznano w trybie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), który to przepis zacytowano. Jednakże w ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności. Umorzenia należności nie uzasadnia ani pobyt w zakładzie karnym, w którym skarżący przebywa do dnia [...] marca 2022 r. (koniec kary) i nie jest zatrudniony, ani chęć podjęcia po jego opuszczeniu nowego życia bez zadłużenia, czy też deklaracja podjęcia spłaty zadłużenia. Skarżący nie posiada też żadnych środków finansowych i posiada także zobowiązania z tytułu zadośćuczynienia i naprawienia szkód, lecz nie jest osobą niepełnosprawną, ani nie posiada przeciwwskazań do pracy zarobkowej. Nie znajduje się zatem w nadzwyczajnej i niezawinionej sytuacji życiowej, a po opuszczeniu zakładu karnego może podjąć pracę zarobkową z uwagi na wiek. Stąd też wniosku nie uwzględniono. W odwołaniu od decyzji odmownej skarżący podniósł, że obecnie nie ma możliwości podjęcia odpłatnej pracy w zakładzie karnym z uwagi na brak etatów. Jest jednak zatrudniony nieodpłatnie. Stąd nie jest w stanie uregulować należności. Obecnie został skierowany na kurs zawodowy. Z uwagi na kolejność regulowania należności, wynikającą z art. 1026 § 2 kpc, odsetki od alimentów liczone od 2011 r., po opuszczeniu zakładu karnego, znacznie przekroczą kwotę zadłużenia i nie pozwolą na rozpoczęcie w przyszłości normalnego życia. Wbrew obowiązkowi z art. 122 § 2 kkw, zakład karny nie jest w stanie zapewnić mu odpłatnego zatrudnienia. Stąd też skarżący wniósł o umorzenie odsetek i wstrzymanie ich naliczania. Jednakże zaskarżoną decyzją Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania, organ odwoławczy stwierdził, że umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia sam fakt pobytu w zakładzie karnym, ani ewentualne trudności w znalezieniu pracy po jego opuszczeniu. Umorzenie tych należności ma charakter wyjątkowy, jeżeli na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie z ciążącego obowiązku alimentacyjnego (vide: wyroki NSA z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 611/16 i z dnia 4 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2604/16). Zdaniem Kolegium, organ I instancji przeprowadził szeroką i wnikliwą analizę sytuacji życiowej skarżącego i prawidłowo dokonał jej oceny w kontekście możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. Sytuacja skarżącego jest trudna, lecz nie wystąpiły żadne nagłe i nieprzewidziane okoliczności, na które nie miałby wpływu. Ponadto, sytuacja finansowa jest wynikiem jego zawinionych działań, które doprowadziły do powstania zadłużenia. Stąd też odwołania nie uwzględniono. W skardze do sądu administracyjnego skarżący zarzucił: - błędne zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, - niewłaściwe zbadanie jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Jego zdaniem, argumentacja decyzji jest dyskryminująca i niesprawiedliwa. Nie uwzględniono bowiem jego obecnej sytuacji, zakładając że po opuszczeniu zakładu karnego będzie mógł podjąć pracę zarobkową. Tymczasem zakład karny nie jest w stanie zapewnić mu pracy zarobkowej, mimo powinności z art. 121 § 1 i 2 oraz art. 122 kkw. Zatem pobyt w zakładzie karnym nie może pozbawiać go prawa do ubiegania się o ulgi, czy pomoc Państwa, przysługującą każdemu obywatelowi. Stąd też skarżący wniósł o rozważenie wniosku i jego uwzględnienie w całości lub w części. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącego z urzędu podtrzymał jego osobistą skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury w stopniu uzasadniającym wznowieniem postępowania, bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części, podejmowana jest na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wyżej powołanej (obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 670), na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Uwzględnienie wniosku powinno mieć miejsce w wyjątkowych okolicznościach po dokonaniu szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2004/18, LEX nr 2600007). Sąd administracyjny nie stwierdził w niniejszej sprawie przekroczenia przez organy administracji granic uznania administracyjnego, czego dowodzą obszerne i wnikliwe motywy decyzji, spełniające wymogi z art. 107 § 3 kpa. Oczywiste jest, że organy winny głównie koncentrować się na okolicznościach, podniesionych przez dłużnika domagającego się umorzenia należności. Trafnie uznały organy obydwu instancji, że jedynie wówczas, gdy dłużnik nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku z przyczyn obiektywnych, a więc takich, na powstanie których nie miał wpływu, może ubiegać się o umorzenie należności. Odbywanie kary pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, nie może być w żadnym wypadku kwalifikowane jako obiektywna i niezawiniona przeszkoda w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, nawet jeżeli skazany nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Jednostka penitencjarna nie ma obowiązku zapewnienia pracy zarobkowej dłużnikowi alimentacyjnemu. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na [...] marca 2022 r. Ma on 30 lat (urodził się w 1989 r.). Rozpatrując jego wniosek nie można zatem odnosić się do zdarzeń przyszłych i niepewnych, a więc rozważać sytuacji po opuszczeniu zakładu karnego. Obecnie skarżący nie legitymuje się orzeczeniem lekarskim o niepełnosprawności. Odbywa też kurs zawodowy. Nie ma innych osób na utrzymaniu. Zdaniem sądu administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można zarzucić organom błędnej oceny obecnej sytuacji skarżącego jako będącej konsekwencją jego zawinionych działań. Fakt, że ciążą na nim również inne należności, będące konsekwencją popełnienia przestępstwa, nie może uzasadniać przyjęcia, że zachodzą szczególne, wyjątkowe okoliczności, uzasadniające umorzenie należności w całości lub w części. Z uwagi na pobyt w zakładzie karnym i nieodpłatne zatrudnienie, skarżący może w odrębnym postępowaniu domagać się odroczenia spłaty należności, co stanowi jedną z form ulg z art. 30 ust. 2 cyt. ustawy. Na tym etapie postępowania brak jednak podstaw do przesądzenia zasadności takiego wniosku. Zdaniem sądu administracyjnego organy administracji nie uchybiły wymogom należytego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, wynikającym z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Zebrano bowiem dane co do okresu pobytu skarżącego w zakładzie karnym, jego sytuacji osobistej i dochodowej. W konsekwencji, brak podstaw do przyjęcia, aby organy administracji przekroczyły ramy uznania administracyjnego z art. 30 ust. 2 ustawy – poprzez dowolną ocenę obecnej sytuacji skarżącego, przyjmując że pobyt w zakładzie karnym i zadłużenie z tytułu popełnionego przestępstwa, nie uzasadniają umorzenia zadłużenia alimentacyjnego nawet w części, zważywszy na wiek skarżącego. Z tych wszystkich względów nie stwierdzając naruszenia prawa wymienionego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 tej ustawy. ec