II SA/Gl 665/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości i ustanowienia służebności gruntowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty B. z dnia [...] nr [...] 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 440 zł (słownie: czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...]r. ([...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości i ustanowienia służebności gruntowej. Nieruchomość, którą przyznano powyższą decyzją H.K. stanowi działka nr 1 o powierzchni 1719 m2, położoną w B. obręb S. Działka ta w przeszłości wchodziła w skład gospodarstwa rolnego R.K. i L.K., które to gospodarstwo decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. (nr [...]) zostało przejęte na rzecz Państwa w zamian za świadczenia emerytalne, w trybie ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140). Skargę na tą decyzję w dniu [...] r. złożyła Gmina B., reprezentowana przez pełnomocnika, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 118 ust. 2 i ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 oraz art. 45 i nast. ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140). Wskazano także na naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. WSA w Gliwicach, ze względu na toczące się z wniosku H.K. (syn R. i L.K.) postępowanie o stwierdzenie nieważności wobec decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...]r. postanowieniem z dnia 3 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Gl 671/108 zawiesił postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Sprawa stanowiąca przedmiot skargi Gminy B. była związana ze sprawą nieważnościową o tyle, że nieodpłatne przyznanie nieruchomości i ustanowienie służebności gruntowej następowało w sytuacji, w której gospodarstwo rolne zostało przejęte na rzecz Państwa przed 1 stycznia 1983 r., w tym w zamian za świadczenia emerytalne, w trybie ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1386/17 WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r., dotyczącą przejęcia gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenie emerytalne. Postanowieniem z 13 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 671/08 tut. Sąd podjął zawieszone postępowanie i wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2019 r. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...]r. ([...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości i ustanowienia służebności gruntowej i umorzył postępowanie administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Wskazany wyżej wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1386/17 WSA, oddalający skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...]r. dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenie emerytalne, ma zasadnicze znaczenie dla przedmiotowej sprawy. Postępowanie zakończone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...]r. ([...]) w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości i ustanowienia służebności gruntowej było prowadzone na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Unormowanie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr, 10 poz. 53 ze zm.). odnosi się do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983, jak i do ich następców prawnych i tylko i wyłącznie do tych podmiotów (wyr. WSA w Olsztynie z dnia 6 maja 2009 r. II SA/Ol 136/09, CBOSA). Gospodarstwo decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r. (nr [...]) zostało przejęte na rzecz Państwa w zamian za świadczenia emerytalne, w trybie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140). Zdaniem WSA w Warszawie, wyrażonym w wymienionym na wstępie wyroku, decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, przy czym nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, pomimo tego, że w wyniku dalszych czynności (głównie administracyjnych) działki pochodzące z podziału gospodarstwa stały się własnością różnych podmiotów, w tym Gminy B. W tej sytuacji, z punku widzenia formalnego, decyzja o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa z [...]r., po uprawomocnieniu się decyzji unieważniającej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...]r., została usunięta z obrotu prawnego od momentu jej powzięcia, wobec tego nie można przyjąć, że na jej podstawie nastąpiło przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Wracając do hipotezy normy zawartej w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, zauważyć trzeba, iż obejmuje ona tylko przypadki, w których nastąpiło przekazanie Państwu gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. W wyniku unieważnienia decyzji, podjętej na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, zważywszy na jej wsteczne działanie, nie doszło do przekazania Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. rzeczonego gospodarstwa rolnego. W konsekwencji tego sprawa przyznania prawa własności działki gruntu, na której budynki zostały wzniesione, przejętej przez Skarb Państwa przed 1 styczniem 1983 r., na rzecz następców prawnych właścicieli budynków, stała się bezprzedmiotowa. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w zw. z ust. 3 tego przepisu p.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji i umorzyć, jako bezprzedmiotowe, postępowanie administracyjne. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.