II SA/Gl 666/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia WSA Rafał Wolnik, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty B. z dnia [...] nr [...] 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości i ustanowienia służebności gruntowej. Nieruchomość, którą przyznania odmówiono powyższą decyzją H. K. stanowi działka o powierzchni 0,3000 ha, położona w B. obręb [...]. Działka ta w przeszłości wchodziła w skład gospodarstwa rolnego R. K. i L. K., które to gospodarstwo decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] (nr[...]) zostało przejęte na rzecz Państwa w zamian za świadczenia emerytalne, w trybie ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140). Skargę na tą decyzję w dniu [...] złożył H. K., , podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7, art. 78, art. 97 k.p.a. oraz materialnego, w tym art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25. WSA w Gliwicach, ze względu na toczące się z wniosku H. K. (syn R. i L. K.) postępowanie o stwierdzenie nieważności wobec decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] postanowieniem z dnia [...] sygn. akt II SA/Gl 673/108 zawiesił postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Sprawa stanowiąca przedmiot skargi była związana ze sprawą nieważnością o tyle, że nieodpłatne przyznanie nieruchomości i ustanowienie służebności gruntowej następowało w sytuacji, w której gospodarstwo rolne zostało przejęte na rzecz Państwa przed dniem 1 stycznia 1983 r., w tym w zamian za świadczenia emerytalne, w trybie ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1386/17 WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenie emerytalne. Postanowieniem z 13 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 673/08 tut. Sąd podjął zawieszone postępowanie i wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2019 r. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...][...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości i ustanowienia służebności gruntowej i umorzył postępowanie administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Wskazany wyżej wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1386/17 WSA, oddalający skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia [...] dotyczącą przejęcia gospodarstwa rolnego w zamian za świadczenie emerytalne, ma zasadnicze znaczenie dla przedmiotowej sprawy. Postępowanie zakończone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] ([...]) w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności nieruchomości i ustanowienia służebności gruntowej było prowadzone na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem ,właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Unormowanie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr, 10 poz. 53 ze zm.). odnosi się do rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983, jak i do ich następców prawnych i tylko i wyłącznie do tych podmiotów (wyr. WSA w Olsztynie z dnia 6 maja 2009 r. II SA/Ol 136/09, CBOSA). Gospodarstwo rolne decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] (nr[...]) zostało przejęte na rzecz Państwa w zamian za świadczenia emerytalne, w trybie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. nr 32, poz. 140). Zdaniem WSA w Warszawie, wyrażonym w wymienionym na wstępie wyroku, decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, przy czym nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, pomimo tego, że w wyniku dalszych czynności (głównie administracyjnych) działki pochodzące z podziału gospodarstwa stały się własnością różnych podmiotów, w tym Gminy B.. W tej sytuacji, z punktu widzenia formalnego, decyzja o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa z [...] po uprawomocnieniu się decyzji unieważniającej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] została usunięta z obrotu prawnego od momentu jej powzięcia, wobec tego nie można przyjąć, że na jej podstawie nastąpiło przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Wracając do hipotezy normy zawartej w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, zauważyć trzeba, iż obejmuje ona tylko przypadki, w których nastąpiło przekazanie Państwu gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. W wyniku unieważnienia decyzji, podjętej na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1979 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, zważywszy na jej wsteczne działanie, nie doszło do przekazania Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. rzeczonego gospodarstwa rolnego. W konsekwencji tego, sprawa nieodpłatnego przyznania prawa własności działki gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Skarbowi Państwa przed 1 stycznia 1983r., na rzecz następców prawnych właścicieli budynków, stała się bezprzedmiotowa. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w zw. z ust. 3 tego przepisu p.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji i umorzyć, jako bezprzedmiotowe, postępowanie administracyjne. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.